Qidiruv

fl. Qalamoq feʼlining majhul nisbati.

fl. 1. Ustma-ust, yonma-yon yoki tartibsiz ravishda tiqishtirib, toʻldirib taxlamoq, termoq.

Gazlamalarni aravalarga togʻ-togʻ qalab, olib ketadilar. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Yoqish, yondirish uchun oʻchoq va shu kabilarga joylamoq, tiqib tashlamoq.

Oʻchoqqa oʻtin qalamoq.

[Bektemir] Oʻtinni maydalab, rosa diqqat bilan chayla oʻrtasiga qaladi. — Oybek, Quyosh qoraymas

Nonvoy chol peshonasini boylab, tandirga oʻt qalayapti. — S. Ahmad, Ufq

ot 1. tar. Dushman hujumiga qarshi mustahkam devor va xandaq bilan oʻralgan, mudofaa vositalari, istehkomlar bilan taʼminlangan shahar.

Andijon qalʼasi mustahkam. Bobur mirzo u yerda boʻlsa, qalʼa yanada mustahkam boʻlur. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

2. Katta boy, yer egalarining saroy qoʻrgʻoni; qasr, ark.

Turobbiyning qalʼasida toʻqqiz ot choptirim yerdan koʻrinadigan bitta terak boʻlardi. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi

3. shv. Shahar.

Kanizlarning koʻpi turli qalʼalardan olib kelingan yosh goʻzallar edi. — J. Sharipov, Xorazm

Mingta qalʼadan dalam yaxshi, Oxun. Bizning qizlarimiz ham juda shoʻx boʻladi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Oʻzim qishloqiman, qalʼadan narida turaman — S. Siyoyev, Yorugʻlik

ot 1. Oʻrtasiga ingichka, uzun grafit joylangan choʻp shaklidagi, xat yozish, rasm solish, chizma chizish uchun ishlatiladigan yozuv, chizuv asbobi.

Qora qalam. Rangli qalamlar.

Chernetsov koʻk va qizil qalamlar bilan bezab tashlangan xaritaga qaradi. — I. Rahim, Chin muhabbat

2. Perosi oʻzidan chiqarilgan ruchka.

Savagich qalam.

Keyin bir parcha qogʻoz olib, qamish qalamni qitirlatib yoza boshladi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Bu ikkisi qogʻozga mixlangandek gap-soʻzsiz qalamni qirr-qirr qogʻoz ustida yuritib turar edi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

3. Umuman, yozish, ijod qilish quroli.

U qoʻlimga tutqazib qalam, Koʻzlarimdan oldi uyquni. — E. Vohidov.

Usmon Nosir oʻtgan yoʻllarida chaman ungan, qalami Pushkin, Lermontovlarni oʻzbek tilida gapirtirgan. — Gazetadan

4. koʻchma Yozma asar ijod etish; yozma ijod, ijod.

Yaxshi yigit, sizning qalam kuchingiz juda ham zoʻr ekan-ku. — Z. Fatxullin, Soʻnmas yulduz

Uning qalamiga mansub sheʼriy asarlar taʼsirchanligi bilan kishini oʻziga maftun etadi. — Gazetadan

5. Qoshni qora qilish uchun surtiladigan qora modda va uni qoshga surtish uchun ishlatiladigan choʻpsimon asbob.

Seni haramda yaxshilab yasantiraman, qoshlaringga qalam, koʻzlaringga surma tortaman. — Mirmuhsin, Choʻri

6. maxs. Tosh, taxta kabi qattiq jismlarni oʻyish, kesish va gul solish uchun ishlatiladigan metall asbob.

Haykaltarosh qalami.

7. shv. Tilim, tilik.

Bir qalam goʻsht.

olm. 1. soʻr. olm. s. t. Qanday?, qanaqa?

Bola qalay ekan? Oyoq-qoʻli chaqqonmi? — P. Tursun, Oʻqituvchi

Bu yerda hayron boʻlib turgandan koʻra guzarga borsang, qalay boʻlarkin? — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

2. Soʻroq gap oldidan kirish soʻz vazifasida ishlatiladi.

Qalay, nonvoylikdan bir nima ortadimi? — Oybek, Tanlangan asarlar

Qalay, mulla, bizning yoqlar sizga maʼqul boʻldimi? — P. Tursun Oʻqituvchi

qalap, biriniń ústine biri terip soǵılǵan, qalawlı

sft. Qoʻlda toʻqilgan, tagi oq yoʻl-yoʻl gulli ip mato.

Bir koʻylaklik qalami.

Oyogʻiga koʻn etik, egniga chiy alakdan yaktak toʻn, qalami ishton berdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

олово, оловянный

ot tar. Shaharlarga, xususan, Rossiya shaharlariga borib savdo-sotiq qiluvchi yirik mahalliy savdogar.

[Yoʻldoshboy] Qalʼachi savdogar boʻlib, mayiz, oʻrik va boʻz paxtalik choponlarni Orenburg, Qazali va Oqmachit kabi shaharlarga olib borib sotib, u tomonlardan Rossiya mollarini olib kelib sotardi. — S. Ayniy, Esdaliklar

kam qoʻll. Betayin, daydi (shaxs haqida).

— Bugun ham uyga kelmabdi, qalangʻi, — deb romni qattiq bir mushtladi-yu, gandiraklab joʻnadi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

sft. Tarkibida qalay boʻlgan.

Qalayli babbit.

ot 1. Kichkina qalam; qoldiq qalam.

[Petrov] Yoʻlchini savodli qilishga astoydil urindi. Qoʻlga bazoʻr ilinadigan kichkina qalam bilan (u bu qalamchani yer-koʻkka ishonmas edi) maxorka qogʻozlariga yozib, Yoʻlchiga ruscha harflarni tanitdi. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. q. x. Payvandlash yoki koʻkartirib koʻchat qilish uchun kesib olingan novdacha.

Anor, uzum, tol, terak, atirgul kabilarni qalamchadan koʻpaytirish mumkin.

Olimlarimizning bergan maʼlumotlariga qaraganda, limonni ekib, qalamcha qilib koʻpaytiriladi. — Gazetadan

ot Ichiga qalam, ruchka solib qoʻyiladigan quticha.

[Akram] Qalamdondan yoʻgʻon qizil qalamni qoʻliga olib aylantirdi-da, joyiga solib qoʻydi. — S. Anorboyev, Oqsoy

ot ayn. Garmdori.

Achchiq qalampir. Tuyilgan qalampir.

ot 1. Diniy gʻazallar oʻqib, musulmon dinini targʻib qilib darbadar kezuvchi, tarkidunyo qilgan, goʻshanishinlikka berilgan sufiy.

Choyxonada uzun boʻyli, uzun kulohli qalandar koʻzlarini yumib, yangroq ovozini baland qoʻyib, Mashrabdan gʻazallar oʻqiydi. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. koʻchma Dunyodan voz kechgan, tarkidunyo qilgan kishi; zohid.

Bizlar hozir yurt ustida qalandar, Bemakon, benavo boʻlgan darbadar. — Shirin bilan Shakar

3. Oʻzbek xalq kuylaridan birining nomi.

4. Qalandar (erkaklar ismi).

fl. Qalamoq feʼlining orttirma nisbati.

ot Biror sohada yozma asar yozuvchilarning biri (boshqasiga nisbatan) yoki umuman, yozuvchi va shoirlar (bir-biriga nisbatan).

Men oʻz qalamdoshlarimga murojaat qilmoqchiman. — Oybek, Xalqqa xizmat — baxt

ot Qalam tebratuvchi, yozuvchi (shoir, yozuvchi, jurnalist, tarjimon va shu kabilar haqida).

Malika Mirzayeva sheʼriyat chamaniga oʻziga xos ovoz bilan kirib kelgan qalamkashlardan. — Gazetadan

ot (toʻgʻrisi Qalam qosh).

fl. Qalamoq feʼlining birgalik nisbati.