Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«ойим» бўйича 262 та натижа

Филтр

← Барча натижалар

Луғат мақолалари

262 та · 1-саҳифа / 14
ой
Изоҳли луғат · яна 8 та луғатда

от 1. (О — катта). Қуёшдан нур олиб, ёғду сочувчи самовий жисм, Ернинг табиий ёʻлдоши.

Ўн тўрт кунлик ой. Тўлин ой. Ой нури. Ой чиқди. Ой ботди. Ойнинг юзидаги доғлар. Ойнинг Ер атрофида айланиши.

Ойни этак билан ёпиб бўлмайди. — Мақол

Кечки гуллар очилиб турибди. Кўкда танҳо ой кезмоқда. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

2. Астрономик йилнинг ўн иккидан бирига — Ойнинг Қуёш атрофидан бир марта айланиб чиқиш муддатига яқин вақт оралиғи; ўлчов бирлиги: 28, 29 30 ёки 31 кунлик давр.

Ой боши. Май ойи. Бир йил — ўн икки ой. Бу орада уч ой ўтди. Ёз ойлари ҳам ўтиб кетди. Ойнинг ўн беши қоронғи бўлса, ўн беши ёруғ. — Мақол

Ўғлим бечора ой ўтмасдан бўзчининг мокисидек қатнаб турса. — А. Қодирий,Ўтган кунлар

3. Уч-тўрт кунлик ой шаклидаги безак ёки белги.

Мезана устидаги ой.

4. Аёллар исми таркибига киради ёки аёллар номига қўшилиб, эркалаш, ҳурматни билдиради.

Ойпошша, Ойқиз, Ойтўти, Ойниса; Турсуной. Ширмоной, Қундузой.

  • Ой юз Чиройли юз, гўзал юз. Ой юзинг қора чиммат зулмидан қутултирғил. Чиқ қоронғи турмушдан, нур ичинда жавлон қил. Ҳамза. Ой деса — ойга, кун деса кунга ўхшайди Жуда гўзал, жуда ҳам чиройли.
  • Ойдан ой, кундан кун ўтиб Анча вақт ўтиб. Ойдан ой, кундан кун ўтар дарёдил, Менга танҳо бўлган сен ёʻқсан моҳим. — Ҳабиб Абдуназар, Анжир гули.
  • Ой-кун(лар) ўтиб Вақти, умри, ҳаёти кечиб. Шу ёʻсин оромсизлик ва бесаранжомлик ичида [Отабекнинг] ой-кунлари ўтиб турар эди. А. Қодирий, Ўтган кунлар.
  • Ой бориб, омон кел Сафарга кетаётган кимсага яхшилик тилаб айтиладиган ибора, оқ ёʻл тилаш. У[Элмурод] ёʻлда кетар экан Ой бориб, омон келинг! деб, оқ ёʻл тилаб қолган Гулсумни ҳийлагача ўйлаб ётди. — П. Турсун, Ўқитувчи
  • Ой кўрмоқ Ҳайз кўрмоқ.
  • Ойи тўлди Туғиш вақти етди. Кумушнинг ойи тўлмасданоқ, у [онаси] бешик ясатиш билан машғул эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
  • Ойкуни яқин Туғиш арафасида, олдида.
Тўлиқ мақола →
ойи
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

от Она.

— Бир оздан кейин чиқиб, ойим билан сўрашинг, — деди Кумуш. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

— Ойижон, сиз ҳеч ташвиш тортманг, чарчадим, холос, — жавоб берди Нури. — Ойбек, Танланган асарлар

  • Катта ойи 1. Ота ёки онанинг онаси; Ёʻлчи пишқирган отини тўхтатиб, қичқирди: — Катта ойи, йигитчаларни хурсанд қилинг! — Ойбек, Танланган асарлар
  • Келин ойи
  • Кичик ойи
Тўлиқ мақола →
ойимча
Изоҳли луғат · яна 2 та луғатда

от 1. Оқсуяклар, шоҳлар, хонлар оиласига мансуб ёш хотин.

Ойимчалар сунбул сочини тарашди, атрофдан қирқ канизи келиб қарашди. — Нигор ва Замон

2. Нозанин, танноз.

Боғда очилган гул ғунчалар. Ҳолин билмас бир нечалар. Олинг гулгун ойимчалар, Болам алла-ёр, алла-ёр! — Ширин билан Шакар

— Дўстим, кечга меҳмонларни жўнатиб, иккаламиз, ойимчалардан ғалатисини топиб, гашт қиламиз. — Қўлингни бер, шоввоз! — Ойбек, Танланган асарлар

3. Ойимтилла 1.

Кеча келиб, бугун хўжайинлик қилишни сенга ким қўйибди, ойимча. — А. Кўчимов, Ҳалқа

Ҳа, ойимча, эрга теккан бўлсам, хўп қипман, ажаб қипман. Эрга тегиб, ёмон бўлганим ёʻқ. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Тўлиқ мақола →
ойимқовоқ
Изоҳли луғат · яна 1 та луғатда

от Ошқовоқнинг эртапишар бир тури.

Хуллас, икки-уч йил ичида пешонаси икки ҳиссага кенгайиб, боши ойим-қовоқдек яширади-қолди. — Н. Аминов, Ёлғончи фаришталар

Тўлиқ мақола →
ойимтилла
Изоҳли луғат · яна 2 та луғатда

от 1. Меҳнатга тоби ёʻқ, қўлини совуқ сувга урмайдиган аёл; оқсуяк аёл.

Ойимтилла бу келин, Аҳволига бир қаранг, Тирноқ қизил, лаб қизил, Ўсмадан қошлар таранг. — Ғ, Комилов

[Ҳаётхон:] Унга мен эмас, ойимтилла бўлиб, уйда ўтирадиган хотин керак-да. — Р. Раҳмонов, Бахт билан учрашув

2. Енгилтак, танноз аёл.

— Бу ойимтилла тоза енгилтак экан-ку, — деди ўзига-ўзи Қумри. — Мирмуҳсин, Ажрим

3. Сояпарвар, иш ёқмас, хотинчалиш эркак.

Ўша ойимтиллаларнинг ишини қилолмайди деб ўйлайсизми, нархимизни кўпам ерга ураверманг. — С. Аҳмад, Қадрдон далалар

Тўлиқ мақола →
ойимпошша
Изоҳли луғат · яна 1 та луғатда

от 1. Ҳурмат юзасидан ёки кесатиқ билан аёлларга нисбатан ишлатиладиган сўз.

Домла Фотимага: Бир оз тобим ёʻқ деб ёзибсиз, нима бўлди, ойимпошша? — Ҳамза, Туҳматчилар жазоси

2. Ойимпошша (хотин-қизлар исми).

Тўлиқ мақола →
ойимсупурги

от 1. Поясидан супурги қилинадиган, дони қизил бошоқли ўсимлик.

2. Шу ўсимлик поясидан боғланган супурги.

3. Салб. Супургидай эгилиб-букиладиган, мулойим одам ҳақида.

[Мўмин ака] Нечундир, тўсатдан кирпи қиёфасидан ойим-супурги қиёфасига кирган, мулойимлашиб қолган эди. — О. Ёқубов, Бир фелетон қиссаси

Тўлиқ мақола →
Ўйнаб айтаману, ўйимдагини айтаман.

Говорю я шутя, а свои думы высказываю.

Ашур ўтирган жойида «тўғриси, бу гапларни ўйлаб айтаман-у, ўйимдагини айтаман» деган сингари хўжайиннинг бутун кирдикорини очиб ташлаган эди. «Поговорю шутя, а свои думы выскажу,— мысленно строил планы Ашур,— и тогда я разоблачу хозяина и раскрою все его неблаговидные делишки». — М. Муҳамедов, Ҳазил ва чин.

Тўлиқ мақола →
оят
Изоҳли луғат · яна 2 та луғатда

от Қуръон сураларининг ҳар бир жумласи, ҳар бир банди.

Меҳроблар тепасига хатти шикаста хати билан оят ёзилган. — Мирмуҳсин, Илдизлар ва япроқлар

Баъзилар чўккалаб ўтириб олиб, ўзлари билган оятни тиловат қилмоқда. — М. Муҳаммаджонов, Турмуш уринишлари

Қуръони каримда Од қавми тўғрисида жуда кўп оятлар нозил қилинган. — Газетадан

Тўлиқ мақола →
ўйин
Изоҳли луғат · яна 6 та луғатда

от 1. Кўнгил очиш, дам олиш, тарбиялаш мақсадида қилинадиган эркин ҳаракат ёки машғулот.

Болалар ўйини.

Кўча туташ балчиқ бўлганидан болаларнинг ўйини тугул, юришига ҳам имкон ёʻқ эди. — Ойбек, Танланган асарлар

кенг майдонда шовқин-суронли қиш ўйинлари: баланд тепадан сирпанишлар, думалашлар, ченаларда учишлар — Ойбек, Танланган асарлар

2. Бошқалар билан мусобақа қилиш учун маълум қоидалар асосида ўтказиладиган машғулот.

Футбол ўйини. Шахмат ўйини. Эстафета ўйинида қизлар командаси ютиб чиқди.

Жон-дилим футбол эмасми, қизни ҳам унутиб, бутун хаёлим ўйинда бўлиб қолди. — Газетадан

3. Ўртага пул ёки нарса тикиб ўтказиладиган машғулот; қимор.

Отам ўйин қизиғида ютқазишга ютқазиб қўйиб, кейин ўзини урди, пешонасини ёрди, йиғлади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

4. Ритмик ҳаракатлар ва мимикалар уйғунлигидан иборат санъат; рақс.

Оёқ ўйини. Шўх ўйин. Кавказча ўйин.

Ўйин ҳам бир турли назокат касб этиб, Гулсунбиби ёʻрғалай кетди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

5. Парвоз вақтида шох уриб (таш-лаб) қилинадиган енгил, ёқимли ҳаракат.

Кабутар ўйини.

6. Спектакл, консерт, сирк томошаси ва шу кабилар

Булар театрнинг олдига келганларида, ўйин бошланишига учинчи қўнғироқ ҳам берилган эди. — Ойдин, Фонар тагида

7. Бетартиб, бироқ ўзига хос жозибали ҳаракат (ҳайвон ва нарсалар ҳақи-да).

Шабада ўйини.

Ғазаб билан ҳайқириб бўрон, Балки қилар минг турли ўйин. — Ғайратий

Балиқларнинг бундай ўйинини энди кўриб тургани!\. — Назир, Сўнмас чақмоқлар

8. Эрмак тарзидаги ҳаракат, қилиқ ва шу кабилар

Аччиқ ўйин ширин турмушни бузар. — Мақол

Ҳар ҳолда, тақдирнинг бунчалик ўйинлари турган бир замонда биз нима ҳам қила олар эдик. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

У муҳаббатни ўйин деб ҳисоблайди. — С. Кароматов, Олтин қум

Хат сенга ўйин бўлиб қолдими?! — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар

9. Унчалик қийин, мушкул бўлмаган иш ҳақида.

Қизники — қийин билан, ўғилники ўйин билан битар. — Мақол

10. Суюқоёқ, бузуқ аёл ҳақида.

  • Ўйинга тушмоқ Бирор рақсни ижро этмоқ. Ҳаваскор ҳофизлар қўшиқ айтди, шўх йигитлар ўйинга тушди. — С. Юнусов, Кутилмаган хазина.
  • Ўйин қилмоқ Ўйин, мазах тарзидаги ҳаракат, қилиқ қилмоқ. — Вой юрагим, вой-вой, — деб атай ерга ағнаб, оғзидан оқ кўпик чиқара бошлади. Унинг ўйин қилаётганини Меъмор сезиб турарди. — Мирмуҳсин, Меъмор
Тўлиқ мақола →
ўйиқ
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

сфт. Ўйилган жой; чуқурлик.

Ана шу ўйиқнинг охирига етиб, бир тўда ёввойи чўчқага дуч келдим. Ш. — Холмирзаев. Ёʻллар, ёʻлдошлар

Ғорондара — ғорлар дараси маъносида бўлиб, бу ерда қадимий ўйиқлар жуда сероб эди. — С. Кароматов, Олтин қум

Тўлиқ мақола →
ойли
Изоҳли луғат · яна 2 та луғатда

сфт. 1. Ой чиқиб, ёғду сочиб турган; ойдин.

Ойли кеча. Ойли тун.

Баъзан қўшиқ тинглаб қолдим ойли тунларда. — Ғайратий

Тун шу қадар ойли эдики, Топиларди игна ёʻқолса Қандай ухлар, ойли тун қизнинг Юрагига ҳаяжон солса? — Уйғун

2. Ой шаклидаги гули, нақши бор.

Дўппи тикдим чиройли. Гуллари ярим ойли. — Қўшиқлар

Тўлиқ мақола →
ойна
Изоҳли луғат · яна 7 та луғатда

от 1. Одатда дераза, эшик кўзларига ўрнатиш учун ишлатиладиган ясси шиша.

Бир тахта ойна. Дераза ойнаси. Ойна заводи. Ойна синиғи. Ойна кесмоқ.

Туманланган дераза ойналарида йирик қор парчалари оқ капалакдай кўринади. — Ойбек,Танланган асарлар

2. Дераза.

— Қор-ку майли-я, бўронига нима бор, — деди блиндаж ойнасидан қараб турган Нормат. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

— Икки томон тоғ — деди Ҳафиза машина ойнасидан баланд тоғларга ағрайиб, — мунча чиройли! — Мирмуҳсин, Умид

3. Қаршисидаги нарсаларни акс эттирадиган, одатда киши ўз аксини кўрадиган, орқаси сирланган махсус шиша; кўзгу.

Башаранг қийшиқ бўлса, ойнадан ўпкалама. — Мақол

Даҳлиздаги ойна олдида сочларини тараётган Холиса уларга сохта жаҳл аралаш ғурур ва бир оз меҳр билан киноя қилди. — С. Нуров, Майсаларни аёз урмайди

[Зебо] Ойнага қараб, ўзини тузатди. Шуҳрат, — Шинелли йиллар

4. Бирор ҳолатни, ҳодисани акс эттириб ёки ёритиб турган нарса; кўзгу.

Дўст дўстнинг ойнасидир. — Мақол

Кундалик дафтар — мактаб боласининг хулқ-атворини, олган баҳоларини равшан кўрсатиб турадиган тиниқ ойна. — М. Исмоилий, Бизнинг роман

5. Кўзойнак.

Ойна ортидан тикилиб турган бир жуфт ўтли кўз унинг онгига анчадан кейин етди. — П. Қодиров, Уч илдиз

  • Ой(и)найи жаҳон 1. Жаҳонни кўрсатувчи, бошқа жойлардаги нарсаларни, бўлиб турган ҳодисаларни кўрсатиб турувчи афсонавий ойна. Илгари болалар орзу қиларди. Бўлса деб ўйларди ойнайи жаҳон. — Ф. Ёʻлдошева;Хайриятки, ойнайи жаҳонимизнинг айрим раҳбарлари ижодкор халқимизнинг онги ва тафаккурини кўтариш, савиясини ошириш заруратини яхши тушунадилар. — ГазетаданТантаналар ойнайи жаҳон орқали намойиш этилди. — Газетадан
  • Ўзини ойнага солмоқ Ўз ҳолатини кўзгуда кўрмоқ. Қиз ўзини ойнага солди. — Шарқ юлдузи
Тўлиқ мақола →