KOʻP ' miqdori meʼyordan ortiq'. Bolalik kunlarimda, uyqusiz tunlarimda K oʻ p ertak eshitgandim (Hamid Olimjon). Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli köp tarzida talaffuz qilingan (ПДП, 396; Devon, III, 130; DS, 317), oʻzbek tilida ö unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: köp > kop
1.
Son, miqdor jihatidan, meʼyordan yoki nisbatan ortiq
Koʻp kitob
Koʻp odam
Ular bizdan koʻp
Shunaqa koʻp latifa, choʻpchak, maqol biladiki — Sa’dulla Siyoyev, Yorugʻlik
Bolalik kunlarimda, uyqusiz tunlarimda Koʻp ertak eshitgandim, Soʻzlab berardi buvim — Hamid Olimjon
Kichkina chugʻurchuqlar shuncha koʻp qoʻndilarki, daraxtlarning shoxlari, qishda qalin qor bosgandagi singari, yerga salom berib qoldi — Mirzakalon Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
2.
rvsh.
Vaqt eʼtibori bilan ortiq, uzoq vaqt davomida; uzoq
Koʻp kutmoq
Oʻzing bilasan, bolam. Koʻp oʻtirma — Oybek, Tanlangan asarlar
U [Otabek] Marg‘ilonda koʻp toʻxtamas, bir kun, uzoqqa tortilsa, ikki-uch kun turib qaytar edi — Abdulla Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Esimda bor, koʻp boʻldi, yoshlik chogʻimda shahardagi simkorlar ish tashlaganlar — U. Ismoilov, Saylanma
3.
rvsh.
Oradan uzoq vaqt oʻtmasdan, tez-tez, dam-badam
Men uni koʻp koʻraman
Ular biznikiga koʻp kelishadi
Boʻyim yetib, aqlim kirgan sayin, ilularni koʻproq oʻylaydigan boʻlib qoldim — O‘tkir Hoshimov, Qalbingga quloq sol
4.
Ortiq darajada, ortiq; juda, gʻoyatda
Boyoqish koʻp yaxshi odam edi, insofli, hamiyatli edi — Oybek, Tanlangan asarlar
[Qozi boyga:] Mingboshi dodho sizga qilgan beadabligidan koʻp pushaymon — Hamza, Boy ila xizmatchi
Bahor, sogʻintirding axir koʻp uzoq! — Abdulla Oripov, Yillar armoni
5.
q.
ot vazifasida. Koʻp kishilar, koʻpchilik. Gap koʻp - biror narsaning mohiyatan, amalda ahamiyati katta, juda muhim xususiyatlarga ega ekanini qayd etadi. Koʻpga bormaydi - koʻp davom etmaydi, uzoqqa choʻzilmaydi, tez barham topadi. Koʻpga kelgan toʻy - toʻy. Koʻpi bilan yoki Koʻp deganda - koʻp boʻlsa, eng uzogʻi bilan. Koʻpni koʻrgan - koʻp voqea-hodisalarni boshidan kechirgan, koʻp turmush tajribasiga ega. Xudo koʻp koʻrdi - biror odam yoki narsadan ayrilganda ishlatiladigan ibora
Koʻpdan quyon qochib qutulmas — Maqol
Koʻpga kelgan toʻy
Balki shuning uchun koʻplar tayyor uy turganda, imorat solaman, deb shahar chekkasiga yugurar — Oʻtkir Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Tibbiyotda aniq va tez fursatda diagnoz qoʻyishda gap koʻp — Gazetadan
Bunday muloyimlik koʻpga bormaydi — Ergash Raimov, Ajab qishloq
Xoʻp desangiz.. koʻpi bilan uch-toʻrt kechada saranjomlab tashlayman — Abdulla Qaqhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Siz koʻpni koʻrgansiz. Sizni eshitsak, aqlimizga aql qoʻshiladi, otaxon, soʻzlayvering — Sunnatilla Anorboyev, Oqsoy
Gavharning qarshisida, boya oʻzi o‘ylagandek, olifta kiyinishni yaxshi koʻradigan qiz emas, koʻpni koʻrgan, turmushning pastu baland soʻqmoqlaridan oʻtib kelgan inson oʻtirardi — Hoshimov, Qalbingga quloq sol
[Iqbol:] Birgina koʻngil chirogʻim siz edingiz. Xudoyim sizni ham manga koʻp koʻrsa — N. Safarov, Uygʻonish
