Hayot Foundation loyihasi
Oʻz

Qidiruv

«i:» boʻyicha 7337 ta natija

Filtr

← Barcha natijalar

Lugʻat maqolalari

7337 ta · 1-sahifa / 367
in
Izohli lugʻat · yana 10 ta lugʻatda

IN ’qush, hasharot, hayvonlarning yashash uchun qurgan joyi’. Arining i n i n i buzib tashladik. Qadimgi turkiy tilda 'yirtqich hayvon uyasi’ maʼnosini anglatgan bu ot asli yin tarzida talaffuz qilingan boʻlib (Devon, III, 11), oʻsha davrlardayoq soʻz boshlanishi — dagi y undoshi talaffuz qilinmay qoʻygan (Devon, I, 84; DS, 209): yin >

1. Qush, qasharot va hayvonlarning yashash, bola ochish uchun qurgan joyi; uya

Qarqunoq ini. Arining ini. Tulkining ini. Yaxshi soʻz bilan ilon inidan chiqar — Maqol

2. Insonning yashash joyi

Bu — issiq inni tashlab, sovuqda qaltirab, issiq inni qoʻmsash, degan soʻz edi — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

[Odamzod] Kindik qoni toʻkilgan joyni tark etsa, qushmijoz boʻlib qolarkan. Qayerda yashash qulay boʻlsa, oʻsha yerga in quraverar ekan — "Yoshlik"

3. Biror narsa, odamlar egallagan joy; makon. . .v. shabadalar

Ayitboy jangovar uchuvchi boʻlgan ekan. U fashistlar iniga necha marta/shb qirgʻin solibdi — Sh. Gʻulomov, Qalb undaydi

Baʼzi tashviqotchilar xurofotga, eskilikka qarshi majlislarda oʻt ochadilar.. birok, oʻz uylari xurofotning chirik ini ekanini bilmaydilar — Oybek, O

Ular ochlik, qashshoqlik va kasalliklar ini boʻlgan xarob kulbalar oldida toʻp-toʻp yigʻilib, nimalardir toʻgʻrisida suhbatlashardilar — Oybek, Nur qidirib

Toʻliq maqola →
ip
Izohli lugʻat · yana 8 ta lugʻatda

ot 1. Paxta, xom ipak, zigʻir, jun va shu kabilar tolasidan ingichka qilib yigirilgan yoki yigirilmagan tikuv, toʻquv materiali.

Pishiq ip. Xom ip. Mashinaga ip solmoq. Ip gazlama.

[Alioxun] Bir necha minutdan soʻng turib ignani oldi, qayerdandir ip topib, eski, seryamoq koʻylagining yirtigʻini tikishga oʻtirdi. — Oybek,Tanlangan asarlar

Buni sotib, charm, ip, sirach, mum singari kosibchilik uchun kerakli ashyolarni oladi. — Oybek,Tanlangan asarlar

2. Umuman, bogʻlash, oʻrash va shu kabilar maqsadlar uchun qoʻllanadigan narsa (masalan, shnur, kanop, chilvir).

Botinka ipi. Mard yigit qoʻlida ajdar oʻladi, Nomard odam ipni ajdar biladi. — Maqol

Togʻasi, soʻyilgan qoʻyning ipini oldi-yu, shoshib, tashqariga chiqib ketdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

3. Pay, ichak va shu kabilardan cholgʻu asboblari uchun tayyorlangan tor.

Meli polvon dutorga achchiq qilib soʻzladi: — Seni oʻylab topgan Aflotunni koʻp aqlli odam oʻtgan deydilar-u, faqat ipingni uzilmaydigan qilib yasashga aqli yetmabdi-da. — P. Tursun, Oʻqituvchi

4. Rishta 3.

Doʻstlik ipi. Muhabbat ipi.

Doirachi, raqqosa va sozandalar oʻrtasida tomoshabin sezmaydigan nozik aloqa ipi mavjud. — T. Obidov, Yusufjon qiziq

Hayotning koʻngli choʻkib ketdi, lekin joni chiqib qolgan umid ipini uzgisi kelmadi. Faqat kallasini qimirlatib, xoʻp deb qoʻya qoldi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

5. Yoʻl, chiziq, xat.

Uzoqda, kechaning qora chodiriga burkangan daraxtlar ustidan oʻqlar havoda olov ip chizib uchardilar. — Oybek,Quyosh qoraymas

  • Burnidan ip oʻtkazmoq Aytganiga, aytgan yoʻliga yuradigan qilmoq. Nasihat qilmang menga. Burniga ip oʻtkazaman, deb oʻylamang. — S. Zunnunova, Uzilgan ipBolaginamga ega chiqib, burnidan ip oʻtkazib oldi bu dogʻuli. — S. Ahmad, Choʻl burguti
  • Ip esholmaydi Teng yoki bas kela olmaydi. Sizning sarpolaringizni kiygandan keyin biram ochilib ketdiki jannatdagi hur-u gʻilmonlar ham uning oldida ip esholmaydigan boʻlib qoldilar. — B. Rahmonov, Mardlar qissasi.
  • Ipidan ignasigacha Butun tafsiloti bilan, mayda-chuydasigacha; batafsil. Siz ayting, axir, siyosatni ipidan ignasigacha bilasiz, men nima qilsam boʻladi endi? — P. Tursun, OʻqituvchiKechqurun otam ishdan qaytgach, onam yigʻlab-yigʻlab, voqeani ipidan ignasigacha aytib berdi. — H. Tursunqulov, Hayotim qissasi
Toʻliq maqola →
is
Izohli lugʻat · yana 9 ta lugʻatda

ot 1. 1 Narsaning sezgi aʼzosi (burun)ga taʼsir etish xususiyati va shu taʼsir natijasida yuzaga keluvchi sezgi; hid.

Isi bor. Isi yoʻq.

Qimirlatishdan rayhonlarning oʻtkir isi oʻqtin-oʻqtin dimogʻga kelib urinar edi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Bogʻma-bogʻ oshib esayotgan shamol dimogʻga allaqanday xushboʻy islarni olib keladi. — S. Ahmad, Hukm

Tongda tandir qizdirildi. Non isi tarqadi. — T. Malik, Ajab dunyo

2. Darak beruvchi belgi, ishora.

Nizomulmulk muhim bir narsaning isini payqaganday, atrofga alanglab, indamasdan uning orqasidan yurdi. — Oybek, Navoiy

Chogʻimda, tuhmatning isi keladiyov bu ishdan. — S. Ahmad, Hukm

Oyoq ostidagi nam tuproqdan inson uchun juda yaqin qon-qarindoshlik isi dimogʻga urilardi. — S. Anorboyev, Oqsoy

— Juda soz, biroq, siyosiy, tarbiyaviy ishning isi ham yoʻq, — dedi Sayramov. — Oybek, Oltin vodiydan shabadalar

  • Is biladi Juda sezgir. Oʻn chaqirimdan is biladi bu muttaham. Is olmoq Xufiyona sezmoq.Shoʻrvaning isini olib, starshiy bilan ellikboshi, qorovul kirib keldi. Hamza, — Paranji sirlari
  • Isini chiqarmaslik Oshkor qilmaslik, hech kimga bildirmaslik. Bizga nimani bu yurgan edinglar? Qizni olib qochish ham bir qancha vaqt isini chiqarmay saqlash, shundaymi? — Shunday. — Oybek, Tanlangan asarlarIkkita xotiningiz borligining isini ham chiqarmay, bugun uchinchi xotinga uylanyapsiz — A. Muhiddin, Chap choʻntak
Toʻliq maqola →
it
Izohli lugʻat · yana 12 ta lugʻatda

ot 1. Uy-roʻzgʻorni qoʻriqlash, ov ovlash va shu kabilar maqsadlar uchun saqlanadigan toʻrt oyoqli sutemizuvchi uy hayvoni.

Koʻppak it. Ov iti.

Katta temir darvoza ostida choʻzilib yotgan xirsday it boshini koʻtarib irilladi. — A. Qahhor, Boshsiz odam

2. Shu hayvonga nisbatlanuvchi haqoratni bildiradi.

Azizbek qarshisida qoʻl bogʻlab turgan darvoza begiga baqirdi: — Nega qarab turasan, darvoza ustiga chiq, kim ekan u it?! — Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Xalq tovushi tinimsiz guvullaydi: — Bu yoqqa chiq, itlar! — Oybek, Tanlangan asarlar

3. Birovning manfaatlarini himoya qilib, boshqalarga zulm oʻtkazuvchi odam; malay.

Musulmonqulning iti boʻlmasa, oʻzimizdan mingboshi boʻlarlik odam qurib qoluvdimi, deyman. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Keling, sherdargohning iti, tortinmang, yuqoriga oʻting. — K. Yashin, Hamza

4. Muchal yil hisobida oʻn birinchi yil nomi; sak.

Uning yili it.

  • It emgan — Bu yoqqa kel, it emgan! — dedi mingboshi, qizil koʻzlarini ola-bula qilib. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
  • It yili Muchal yil hisobida oʻn birinchi yil.
  • Boshiga it kunini solmoq Rosa qiynamoq, oʻta azob-qiynoqqa solmoq. Ular qishloqdagilarning boshiga it kunini solibdi: dehqonlarni qiynabdi, oʻldiribdi; paxta eksalaring — oʻldiramiz, deb doʻq uribdi. — H. Tursunqulov, Hayotim qissasi
  • Boʻynidan bogʻlangan it ovga yaramas Xohishi boʻlmagan kishini zoʻrlaganing bilan ish bermaydi, degan maʼnoda ishlatiladigan maqol.
  • It azobi Nihoyatda qiyin, mashaqqatli holat, ahvol. Bilasanmi sen bu oʻzboshimchaliging bilan otangni it azobiga solishingni? — K. Yashin, Hamza[Hojar:] It azobida kechani kunduzga ulab mehnat qila-qila, endi yurt orasida sher qildim deganda, obroʻni toʻkib qoʻysam, qanday koʻrgilik! — Hamza, Paranji sirlari
  • It boqmaydi Nazar-eʼtibordan qolgan, eʼtibor berilmaydigan shaxs yoki narsa haqida, unga nisbatan qoʻllanadi. — Buvijon, buvijonga it boqmaydi-yu, ammo oʻz bilganini qiladi, — dedi kampir buvi Poʻlatjon akaga. — Mirmuhsin, Umid
  • It tegdi yoki it teggan Nopok, harom boʻldi (nomusiga tegilgan ayol haqida). Qay yuz bilan boqaman unga? Meni kechirarmikan? Kechirmas! Axir menga it teggan! — S. Ahmad, Hukm
  • It hasratda
  • Itdan suyak qarz Qarzi juda koʻp, hammadan qarz.
  • Itining tuvagi oltindan Juda ham boy, oshib-toshib ketgan boy.
  • Itning keyingi oyogʻi Ish-faoliyat va shu kabilarda qatordagilardan (boshqalardan) eng oxirda ekanlikni bildiradi. biror hunar-punar oʻrgansin. Yoʻqsa itning keyingi oyogʻi boʻlib qoladi. — E. Raimov, Ajab qishloq
  • Ichini it tatalamoq (yoki tirnamoq, kemirmoq) Shu vaqtgacha shoirning hayoti uchun qoʻrqib, ichini it tirnayotgan vazir yengil nafas olib, javob oʻrniga bosh egib qoʻydi. — M. Osim, Zulmat ichra nurChoy ichayotibman-u, xavotirdan ichimni it tatalayapti. — H. Nazir, Yonar daryoBiroq ichimni it kemiryapti. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
  • Kambagʻalni tuyaning ustida ham it qopadi Ishi yurishmagan, omadsiz kishi haqida aytiladigan ibora.
Toʻliq maqola →