Қидирув

от Кишининг бирор нарса-ҳодисани сезиш, идрок этиш, англаш қобилияти, шундай сезги, идрокка эга ҳолат.

Кумуш сесканиб ўзига келди. Хушдан ажралаёзган бечоралар [қутидор, Офтоб ойим] бу ҳолдан бир оз жонлангандек бўлдилар. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Унинг гапи Сидиқжоннинг қулоғига кирмас эди. Сидиқжон то ҳушини ўнглагунча, Болтабой бостирмага кириб келди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

унд. с. 1. 1 Майда жониворларни ва қушларни ҳайдашни билдиради; кишт, ҳуйт, ҳайт.

Кампир ҳушт деб, чумчуқларни ҳайдади.

Ман хўжайинларнинг бўйинтуруғига калламни тиқай, ишлай, улар обдан мойимни шилсин, кейин мани ҳушт! деб ҳайдасин. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Ёʻқ қилиш, қўлга олиш кабилар ҳақида сигнални билдиради; фишт.

Эсинг жойидами ўзи? Ҳушт, деса, қаматиб юборади-я, жинни! — С. Сиёев, Отлиқ аёл

сфт. Ҳуши бор, ҳуши жойида; идрок этиш қобилияти яхши.

Лекин барака топкур хўп ақлли, ҳушли қиз бўптими?! — Уйғун, Сайланма

Ўзиям нақ кўрсангиз, ақлли, ҳушли, топиш-тутишли. — Ойдин, Ҳикоялар

атайин индамай (кўз юмиб) ўтмоқ, яширмоқ, бости-бости қилмоқ

сфт. 1. Ҳушидан кетган, ҳушини ёʻқотган; беҳуш.

Эртасига Раҳматиллани қўли синган, боши ёрилган ва ҳушсиз ҳолатда мактаб ёнидаги бир чуқурликдан топиб, касалхонага жўнатишди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Тун бўйи ҳушсиз ётди. Тонгга яқин аранг кўзини очди. — Ж. Абдуллахонов, Орият

2. Эс-ҳуши жойида эмас, хаёли паришон; беҳуш, паришонхотир.

Анвар меҳмонхонага кириб келувчи Султоналидан ҳам ибо қилмай, гўё ҳушсиз каби, бошини икки қўли орасига олиб, сандал устига энгашди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Муҳаммад Жамол маҳбубасидан айрилиб, телбалардай эссиз, ҳушсиз қолди. — Ойбек, Нур қидириб

от 1. Ҳавони пуфлаб чиқариш ёʻли билан чалинадиган асбоб, мослама.

Сопол ҳуштак. Милиционер ҳуштаги.

Ёʻлчи уни [болани] овутиш учун, толдан бир новда кесиб олиб, кичкина ҳуштак ясади. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Ана шундай асбоб, мослама ёрдамида ёки лаб ва тишлар орасидан ҳаво чиқариб ҳосил қилинган товуш.

Кўча қоровули ҳуштагини эшитиб тўхтади.

Одамлар норозилик билан қарсак чалишар, залнинг чекка-чеккаларидан ҳуштак овозлари эшитилиб қоларди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Турсунбой икки бармоғини оғзига тиқиб, ҳуштак чалди. — С. Аҳмад, Уфқ

3. Бирор таъсир, табиий ҳодиса туфайли ҳосил бўладиган, ҳуштакка ўхшаш товуш.

Тўсатдан девордаги радиокарнай ҳуштак чалиб, кейин хириллай бошлади. — Муштум

Қалдирғочнинг ташландиқ уясидан ингичка ҳуштак овози чиқарди: изғирин беркиниб олиб, шўхлик қилаётганга ўхшайди. — Чўлпон, Кеча ва кундуз

Кучли шамол дарахт шохларини бир-бирига қасир-қусур уриб, ҳуштак чалди. — Й. Муқимов, Матонатли кишилар

сфт. 1. Шароит, ҳолатни, нарса-ҳодисанинг моҳиятини тез англаш қобилиятига эга; шундай қобилият, идрок билан иш тутадиган; зийрак.

Ҳакимбойваччадек ҳушёр йигит қайда? Бойларимизнинг бари ҳушёр. Ақли бўлгани учун бой бўлганда. — Ойбек, Танланган асарлар

У сув тўлдириб қўйилган қумғон тагига олов ёқди. Ҳушёр шогирдлари ҳатто тутантириқ ҳам тайёрлаб қўйишган экан. — Мирмуҳсин, Меъмор

2. Теварак-атрофга, ён-веридаги ҳодисаларга сезгирлик билан кўз-қулоқ бўлиб турувчи; сергак.

Чегарада ҳушёр туради посбон, Бегона бирор хас учиб ўтолмас. — Р. Бобожон

Ҳушёр туриб, адашмай, Ҳар шар-пани сезаман. — Уйғун

3. Эс-ҳуши жойида, ҳушини ёʻқотмаган (асосан, ичкилик, кайф таъсирида эмасликни билдиради).

Алимардон қанча май ичганининг ҳисобига етмади Ҳушёр пайтларида у ўзининг аҳволини ўйлаб кўрар, назарида, даҳшатли туш кўраётганга ўхшаб кетар эди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Абдишукурнинг кайфи баланд бўлса-да, ҳуши ҳали ўзида, мумкин қадар ўзини ҳушёр тутишга тиришади. — Ойбек, Танланган асарлар

от 1. Ҳушсиз ҳолат; беҳушлик.

Бозор ҳали унинг юзини кўролгани ёʻқ, қоронғи. Шунинг ҳаммаси тунми ёки ҳушсизликмикан? — А. Мухтор, Чинор

2. тиб. Миянинг қон билан таъминланиши бузилиши натижасида қисқа муддат рўй берадиган ҳолат; ҳушдан кетиш.

от Ҳуштак чалишни яхши кўрадиган, доим ҳуштак чалиб юрадиган.

от Ҳуштак чалувчи.

от Ҳушёр ҳолат, ҳушёр (сезгир, сергак) бўлиш.

Бизни ҳамма вақт ҳушёрликка даъват этиб турувчи бир нарса бор. — Газетадан

Улуғ ишларни бажармоқ учун куч-қувват, соғломлик, бардамлик ва ҳушёрлик зарур бўлади. — Газетадан

от Маст кишиларни ҳушига келтириш учун милиция назорати остида ташкил қилинган санитария-тиббиёт муассасаси.

Ҳушёрхона заб жой экан, Совуқ сувга солди мени. — Муштум

Дадабойнинг тунар ери ҳушёрхона, Хижолатдан ерга боқар ота-она! — Муштум

фл. 1. Ҳушдан кетмоқ, ўзини билмай қолмоқ.

Бир вақт ҳушимга келдим: оғзим бўғиқ, қалин нарсага ўралганман. Извошда кетаётганимни пайқадим. Яна ҳушсизландим. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Гангиб қолмоқ, эсанкирамоқ; паришон бўлмоқ.

[Отабек] Беш дақиқалаб ёʻл устида эсанкираган, ҳушсизланган кўйи қотиб тургач бирдан юриб кетди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

фл. кам қўлл. Эс-ҳушини йиғмоқ, ҳушёр тортмоқ, ҳушига келмоқ.

Бли ТК / ЖК русчасвистеть ВП / ДПинглизчаto whistle smth. / to smb.немисчаpfeifen A D

У машҳур куйни (нимани?) ҳуштак билан чалди. Он свистел популярную мелодию (что?).

Йигитча итга (кимга?) ҳуштак чалди. Юноша свистнул собаке (кому?).

He whistled a popular tune (what?).

The boy whistled to the dog (whom ... to?).

Er pfiff eine populäre Melodie (was?).

Der Junge pfiff dem Hund (wem?).

фл. Ҳушсизланмоқ феълининг орттирма нисбати.

фл. Ҳушёрланмоқ феълининг орттирма нисбати.

русчавытрезвлениеинглизчаdetoxication, sobering up

от 1. Эс ва ҳуш, ақл, мия.

Унинг эс-ҳуши жойида эмас.

2. Фикр-зикр, ўй-хаёллар.

Нуринисанинг эс-ҳуши — эрга тегиш. — Ойбек, Танланган асарлар

Бу ерда уч-тўрт кундан буён эс-ҳушим сизда. — Ойбек, Танланган асарлар

от Эс-ҳуш, фаҳм-идрок, фаросат.

Элмурод хаёл ичида аста-секин одимлар экан, гапирди: — Ўзининг ақли-ҳуши жойидами? Кўринишидан ёмонга ўхшамайди-я, ўзи!? — П. Турсун, Ўқитувчи