Поиск

rightness, correctness

sft. 1. Haqiqiy holatga mos; haqqoniy, rost.

Har zamon haq gap, toʻgʻri degan tovushlar eshitilar, qarsak koʻtarilar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Haq gapni gapirdingiz, amirzodam, juda haq! Ona rozi — xudo rozi!. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

Haqqin aytsam, ota-enam hozir bor. Erali va Sherali.

2. Haqiqiy holat; haqiqat.

Haq joyiga qaror topdi.

Shoʻx, yerga ursa bulutga sakraydigan, haqqa boʻyin egib, nohaqqa sakrab ketadigan Sarsenboyning or-nomusi zoʻr edi. — R. Fayziy, Hazrati inson

Gulzor-u vayrona, xanjar-u andava, haq-u nohaq yonma-yon turibdi. — Mirmuhsin, Meʼmor

Haqiqat ertakka evrilur erta, Ertaga afsona haqqa doʻnadi. — Sharq yulduzi

3. Shaxs bildiruvchi soʻzlar bilan qoʻllanib, haqiqatning shu soʻz bildirgan shaxs tomonida ekanini bildiradi.

Men ham, Sultonov ham haq boʻlib chiqdi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

Mahkam Zikir bilan toʻqnashuvda oʻzining haq ekanligiga ishonchi komil. — P. Qodirov, Uch ildiz

Har kasbdagi odamlar xat yozishibdi-yu, aksariyati Sobirni haq, xotinini nohaq deb koʻrsatishibdi. — R. Fayziy, Choʻlga bahor keldi

4. Biror narsa, ish-harakat uchun qonuniy boʻlgan, talabga, tartib-qoidaga toʻgʻri keladigan asos, erk-imkoniyat; huquq.

Uning pensiya olishga haqi bor. Sizni aldashga hech kimning haqi yoʻq.

Raisning gʻururlanishga haqi bor. Paxta — oʻzbek xalqining milliy iftixori. — N. Safarov, Olovli izlar

Ahmad hali oʻzini Rahim akalar qatoriga qoʻshishga haqi yoʻq deb hisoblar, xiralik qilmay, oʻzini chetga olib yurardi. — F. Musajonov, Hikmat

Muzaffar zotlarga motam nojoiz, ularning haqqidir faqat iftixor. — A. Oripov, Yurtim shamoli

5. Huquq, qonun va shu kabilar yuzasidan biror kimsa yoki narsaga tegishli hissa, toʻlanadigan yoki olinadigan narsa.

Elektr haqi. Kvartira haqi.

Koʻrinishidan shunday moʻmin, goʻyo buzoqning haqi bor, deb sigirning sutini ichmaydi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Misha, bergan sutim haqi qutqar, oʻlaman! Mushtum.

Zavod Gʻiyosiddin tilmochning nomiga oʻtgan, oqsoqolning unda endi qonuniy haqi yoʻq.

6. Ish, mehnat, xizmat evaziga olinadigan pul yoki boshqa narsa.

Xizmat haqi. Ish haqi.

Akamni shuncha yil ishlatib, haqini bermadingiz. — Oybek, Tanlangan asarlar

Ochdan oʻlmaslik uchun ertadan kechgacha kir yuvib, haqiga bir kosa kepak olib, non qilib yegan. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Odamlarni ishlatib haq toʻlash, inshoot uchun gʻisht-u ganch, yogʻochlarni keltirish uning zimmasida. — Mirmuhsin, Meʼmor

7. din. Xudo, olloh, tangri, parvardigor (xudoning sifatlaridan biri).

Haq taolo.

Borgin, emikdoshim, haqqa topshirdim! — Alpomish

Oh tortsam, toʻkilar koʻzimning yoshi, Haq! deb chiqar gʻamli qulning tovushi. — Rustamxon

8. (3-shaxs egalik shaklida — haqi, haqqi) Biror gap, fikrning oʻzi bogʻlanib kelgan soʻz anglatgan shaxs, narsa va shu kabilarni oʻrtaga qoʻyib aytilayotgani maʼnosini bildiradi.

Qoʻying! Xudo haqi, tegmang! — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Mana shu Qurʼon haqi, yoʻldan ozganlarni qatl qilish savobi azimdir. — H. Nosirova, Men oʻzbek qiziman

Muqaddas zamon haqqi, yoqa tutib aytaman: Qaniydi kuylayversang hamisha baxtni toʻlib. — A. Oripov, Yurtim shamoli

9. koʻm. (egalik va oʻrin-payt kelishigi shaklida — haqida) vzf. Qaratilganlik munosabatini bildiradi; toʻgʻrisida, toʻgʻrida.

Paxta planining bajarilishi haqida maʼlumot. Ob-havo haqida maʼlumot. Majlisda sen haqingda yaxshi gaplar aytildi.

Front gazetasida Hasanov haqida yozilgan bir xabar hamisha choʻntagimda. — T. Rustamov, Mangu jasorat

haqqında, tuwralı, jóninde

sft. 1. Qizil, qirmizi rangli qimmatbaho tosh.

Uning oʻng qoʻlining sinchalogʻida haqiq koʻzli uzugi bor. — A. Hakimov, Ilon izidan

Ulugʻbekning qabri ustiga ajoyib haqiq, marvarid toshlar qoʻyilgan. — A. Tolibov, Oʻzbek marmari

Marhamat piyolani qoʻlga olib, uning ichidagi qip-qizil, haqiq singari vinoga tikildi. — R. Fayziy, Kishilarimiz qissasi

2. sft. Qizil rangdagi; qizil, qirmizi.

Uning surma koʻzlari, qayrilma qoshlari chimirilgan boʻlsa ham, haqiq lablarida tabassum mavj urar edi. — Oydin, Er yurak

Oʻsha anor donasiday haqiq yuz, oʻsha tim qora koʻz, oʻsha jozibador tabassum hamon oʻtgan kunlarni eslatib turibdi. — I. Raxim, Ixlos

sft. 1. Hech kim izzat-hurmat qilmaydigan; qadrsiz, xoʻrlangan.

Siz kabi ulugʻ odam mendek faqir va haqir musofirni mamnunlik bilan kutib olgani uchun boshim osmonga yetdi. — M. Osim, Ibn Sino qissasi

Gʻulomjon haqir ota yonida koʻz yoshlarini yum-yum toʻkib turgan baxtsiz bolalarning yalangʻoch, ozgʻin badaniga qarab, yuragi ezildi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

2. koʻchma Oʻzini hammadan past oladigan, kamtar banda.

Haqiringiz xizmatga tayyor.

sft. 1. Haqi bor, haq-huquqqa ega.

Hayoti mobaynida ikki tup nihol ekib oʻstirgan inson oʻz umrini mazmunli oʻtdi, deb hisoblashga haqlidir. — Gazetadan

Har bir fojiaga, har bir sharafga Nisbat bermoqqa ham yolgʻiz sen haqli! — X. Davron, Bolalikning ovozi

2. ayn. Haq 3.

Siz haqlisiz, ammo ixtilofni tinchlik yoʻli bilan hal qilaylik. — M. Osim, Karvon yoʻllarida

Har jihatdan qaraganda ham, siz bu masalada haqlisiz. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

3. Asosli va oʻrinli, toʻgʻri.

Binokorlarni haqli ravishda kashshoflar deyishadi. — Gazetadan

Nega mashʼal jamoa orqada qolayotir, degan haqli savol tugʻiladi. — Gazetadan

ot Maʼlum haq-huquqqa, masalan, mol-mulkka egalik huquqi bor (shaxs); haqli.

Haqdor kishi.

ot Haq soʻzni aytuvchi, toʻgʻri soʻzlovchi; rostgoʻy.

Rost gapni aytganlarni igʻvogar, yolgʻon gapni aytganlarni, laganbardorlarni haqgoʻy desangiz, haqiqat qayoqda qoldi. — Uygʻun, Asarlar

U

haqiqatni tilga kirita oldi, haqgoʻylar qalbiga yoʻl topa oldi. — Gazetadan

Ot va boshqa turkumdagi otlashgan soʻzlardan keyin kelib, suhbat, fikr obyektini koʻrsatadi; toʻgʻri(si)da.HAKKINDA

sft. 1. Shaxsan haqi yoʻq.

yugurib borib, qoʻlidan tutgisi, men seni sogʻinib ketdim, axir degisi kelar, ammo bunday qilishga oʻzini haqsiz, deb bilar edi. Oʻ. — Hoshimov, Qalbingga quloq sol

2. kam qoʻll. Haq toʻlamay, tekin.

Mamlakatni obod qilish bahonasi bilan 1824 yilda Qoʻqon kosiblarini haqsiz — muft ishlatib, yangi rasta qurdirdi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon.

3. kam qoʻll. ayn. Nohaq.

Xudo haqni nohaq qiladi, bechora yosh yigitning haqsiz qoni toʻkiladi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Soʻyla endi, koʻp haqsiz Oqqan yoshlardan — Gʻayratiy

— Haqsiz jazo! — deb Otabek kulimsirab qoʻydi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

4. esk. Biror narsa qilish haq-huquqidan mahrum boʻlgan, mahrum etilgan.

Bir vaqt shoʻroga saylov oldida haqsizlar roʻyxati qishloq koʻchalariga yopishtirib qoʻyiladi. — A. Qodiriy, Obid ketmon

Bir kun kelib, yupun, haqsiz qora xalq boshini tik koʻtarishiga, koʻzlarini ishqalab, asriy uyqudan uygʻonishiga umid bogʻladi. — S. Siyoyev, Avaz

ot 1. Chindan xam boʻlgan, voqelikka mos holat, narsa.

Ishga kelganidan beri endi bitta jiddiy topshiriq oldi, haqiqatni aytmaslik gunoh. — F. Musajonov, Himmat

Inson baxti mehnatda ekanligi ayni haqiqat. — Gazetadan

Deydilar: har zamonning bordir oʻz tarozisi, Oh, naqadar rost erur ushbu buyuk haqiqat. — A. Oripov, Yurtim shamoli

2. Maʼlum tartib-qoida, qonunlarga mos ish, xatti-harakat, holat; rostlik, toʻgʻrilik.

Xalq afsonalarda oʻz orzu-umidlarini, yurak nidosini yaxshilik va haqiqat uchun kurashni ifodalagan. — Oʻzbekiston qoʻriqlari

Qahramonlar haqida ocherk yozish uchun ularni qidirib topish, sarguzashtlarni haqiqat, adolat tarozisida tortib koʻrmoq kerak. — N. Safarov, Olovli izlar

3. fls. Kishi ongida voqelikning, obyektiv borliqning haqqoniy, toʻgʻri aks etishi.

4. Rostligi fanniy yoʻl bilan isbotlangan, tajribada sinalgan holat, hukm, fikr.

Mana shu soddagina rivoyat zamiriga sanʼatning mohiyati haqidagi ulugʻ haqiqat singdirib yuborilgan. — Yoshlik

Men Mirzo soʻziga amal qilaman, uning gapida haqiqat borligiga dilim ishonib turibdi. — Mirmuhsin, Meʼmor

5. din. Ilohiyatni (xudoning borligini) oʻz-oʻzidan anglashiladigan, isbot talab qilmaydigan, shubhadan tashqari, aniq bir hodisa deb tushunish.

sft. 1. Chindan ham bor, chindan boʻlgan; asl, haqqoniy.

Haqiqiy ahvol. Haqiqiy voqea. Haqiqiy fakt. Haqiqiy hodisa.

Hoji xola oʻzining kimligini koʻrsatadigan haqiqiy sarguzashtini shu yerda yashirib, yolgʻon ayta boshlagan edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Haqiqiy familiyasi-chi? Shuni ayting! — K. Yashin, Hamza

Dadam noyob usul yaratib, haqiqiy insondan farq qiladigan sunʼiy odam— biorobotni vujudga keltiribdilar. — O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv

2. Oʻz nomi, unvoni va shu kabilarga toʻla munosib, loyiq.

Haqiqat uchun kurashibdi, haqiqiy inson ekan dadangiz. — Oybek, Nur qidirib

Haqiqiy olim shuhrat uchun emas, haqiqat, fan ravnaqi uchun kurashadi. — R. Usmonov, Odobnoma

3. Chin maʼnodagi.

Ammo haqiqiy qish birinchi qor yoqqanda bilindi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Haqiqiy hayot mehnatdan boshlanadi, mehnatli hayot goʻzaldir. — Gazetadan

Haqiqiy muhabbat oldida hech qanday gov dosh berolmasligiga ishontirishim kerak edi. — O. Moʻminov, Xiyobondagi uch uchrashuv

Haqiqiy doʻstda insonning eng yaxshi xislatlari mujassamlashgan boʻladi. — Gazetadan

ot 1. Kishining or-nomusi, shaxsiyatini pastga uradigan, tahqirlovchi maʼno-mazmunli soʻz, gap.

Toʻlqinjon buni darrov payqadi, koʻzini yashirib, ogʻzidan chiqib ketay degan haqoratni qult etib yutdi. — F. Musajon, Huri

Abdubilol endi yigʻlab, ogʻziga kelgan gapni qaytarmadi, alamidan akasining yuziga tupurdi. — S. Yunusov, Kutilmagan xazina

2. Shunday maʼno-mazmunli muomala, xatti-harakat, holat.

U [oʻquvchi bola] lovullab turgan qulogʻini ushlagancha, Hojiga qaradi va bisotidagi eng ogʻir, eng dahshatli haqoratni ishlatdi, yaʼni tarbiya-siz! dedi. — A. Qahhor, Asarlar

Asal xola oʻgʻlining ichmasligini bilardi, tergovchining bu gapi haqorat boʻlib tuyuldi. S. — Yunusov, Kutilmagan xazina

Gʻulomjon stoldagi nonlarga qarab, koʻngli buzildi. Uning sof niyatiga bu bir haqorat boʻlsa ham, odamlarning maʼrifat uchun ogʻzilaridagi oshlarini berishga tayyor ekanliklarini oʻylab, Matqovul kambagʻalga rahmi kelib ketdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

Bizning mayda-chuyda hokimlarimiz birlasha olmagani tufayli, katta kuchga ega boʻlgan istilochining hamlasiga dosh berolmadik xotinlarimiz, qizlarimiz olib ketildi. Bundan ortiq haqorat bormi, Meʼmor?! — Mirmusin, Meʼmor

ot Suhbat vaqtida biror kishi aksirsa, aytilayotgan fikrning toʻgʻriligini tasdiqlash uchun ishlatiladi.

Navoiyning dili bilan xalqning dili hamisha payvanddir. Shu vaqtda kimdir, burunaki otgandek, qayta-qayta apshurdi [aksirdi].

Haqqast rost! — boʻyoqchiga qaradi chol. — Oybek, Navoiy

ot Uzun oyoqli qushlar turkumining qarqaralar oilasiga kiruvchi parranda.

Avvali bu boyoʻgʻli emas, haqqush, qoʻrqma. — A. Qahhor, Maston

ot Biror fikr, aytilgan gap va shu kabilarning rostligini, toʻgʻriligini qayd etadi, haqiqatan toʻgʻri.

Ayting-chi, ogʻa, Nikolaydan qutuldik, bu haqrost, lekin oqibat nechuk boʻlar ekan? — Oybek, Ulugʻ yoʻl

Mol olasi sirtida, odam olasi ichida deydilar. Haqrost! — N. Safarov, Hayot maktabi

ot Haqirlarga xos holat, yashash tarzi.

biri faqirlik va haqirlik zahrini yutsa, biri judolik oʻtida yonadi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.

haqıyqıy, shın, ıras

sft. 1. Haqiqatga toʻri keladigan, asl holatiga mos, muvofiq.

Eng asosiy gap hayotni haqqoniy, u qanday boʻlsa, shunday aks ettirishdadir. — Gazetadan

Yuragidagini toʻkib solayotgan qizning haqqoniy soʻzlari Sherzod Qambarovichga ogʻir botardi. — Oʻ.Usmonov, Sirli sohil

Matbuotda xalq hayoti va qilmoq ahvoliga doir haqqoniy bir soʻz ham yoʻq. — Oybek, Nur qidirib

2. Haq, asosga ega; asosli, haqli.

Haqqoniy tanqid — ishdagi nuqsonlarni bartaraf etishning taʼsirchan vositasi. — Gazetadan

Kitobxonlar nashriyotlar oldiga katta va haqqoniy talablar qoʻyishadi. — Gazetadan

Shu oʻrinda haqqoniy savol tugʻiladi. — Sharq yulduzi