Қидирув

от 1. кам қўлл. айн. Қўл 1.

Мен Исфандиёр бўлсам, дағдағали хат битган сиёсатдонни топиб, анинг дасти панжасин кесиб ташлайман. — С. Сиёев, Аваз

Олмос ярашгандир марднинг дастига. — Маликайи айёр

2. Шартта, тез; бирдан.

У даст ўрнидан туриб, айвонга чиқиб кетди. — Ёш куч

Хотини сут соғаётган пақирни тақ эткизиб ерга қўйди-да, даст ўрнидан турди. — М. Ҳазратқулов, Журъат

Улуғбек бу китобни устознинг қўлидан даст юлиб олди ва кўзларига суртди. — Б. Аҳмедов, Улуғбек

1. sebepli, sebebinen

2. jábirinen, jamanlığınan, zulmınan

от 1. 1 Турли асбобларнинг қўл билан ушланадиган қисми; соп.

Болта дастаси. Пичоқ дастаси.

Пичоқ дастасини қаттиқ қисганидан, тирноғи кафтига ботиб кетди. — Ёшлик

Дастаси бўлмаса, қилич ҳам кесмайди. — Қанотли сўзлар

У кичкина кетмонини ерга қадаб, дастасига ўтирди. — С. Сиёев, Ёруғлик

2. Тутқич, тутқа, қабза.

Эшикнинг дастаси.

[

Гулнор] Бир қўли билан деразанинг дастасини ушлади. — Ойбек, Танланган асарлар

Бекнинг чайир қўли бегона чамадоннинг дастасини ушлаганича тинчиди. — А. Мухтор, Туғилиш

Чашканинг дастасидан тутиб, қора чой ичса, жуда гаштли бўлади. — Н. Аминов, Қаҳқаҳа

3. Мусиқа асбобининг тор (ип, сим) тор-тилган ва қўл суриб, парда босиладиган қисми.

Дуторнинг дастаси.

4. Кели (ўғир)да нарса оқлашда (туйишда) ишлатиладиган тутқичли асбоб, келисоп.

У дадасининг қийин-қистовидан кейин, келини ҳовлига опчиқиб, зарда билан дастани тўқиллатиб, шоли оқларди. — С. Аҳмад, Уфқ

Азизхон бир гал шунақа шоли оқлашда дастани шундай куч билан урган эдики, тут тўнкасидан қилинган кели иккига ажралиб кетган эди. — С. Аҳмад, Уфқ

от 1. 1 Турли қурилмаларнинг ричаг асосига қурилган қисми; ричаг. Тегирмон қулоғининг дастаги.

2. кам қўлл. Даста, соп, тутқа.

Унинг [бешикнинг] дастаги-ю ёʻрғаси, қасқони-ю тагбозиси шунчалик маҳкам зичланардики, ойлаб тўхтамай тебратганда ҳам, бирор жойидан ғийқ этган товуш чиқмасди. — Ёшлик

3. кўчма Бирор ҳаракат учун асос, таянч қилиб олинган ёки таянч бўлиб хизмат қилувчи нарса (далил, ҳужжат, баҳона ва шу кабилар).

Ҳомиднинг бу гапи унга катта дастак бўлди. — А. Қаҳҳор, Сароб

Бу [балиқ, овлаш] отанинг яна бир тирикчилик дастагидир. — Ҳ. Ғулом, Машъал

4. Оёқ кийимининг товонни айлантириб олган ва бошлиққа бириктириладиган орқа қисми. Этикнинг дастаги. Кавушнинг дастаги.

Маҳкам ака ботинкани қўлига олиб, дастагини кериб берди. — Р. Файзий, Сен етим эмассан

от эск. айн. Салла И.

Ҳирот чапанилари дасторни бошларига наридан-бери чулғаб, жомега келган эдилар. — Ойбек, Навоий

Меъмор дасторини бошига қўндириб, қиблага юзини тўғрилади. — Мирмуҳсин, Меъмор

от 1. Муайян мақсад, иш-ҳаракат ёки тадбирнинг олдиндан белгилаб чиқилган ёʻл-ёʻриғи, уни амалга оширишнинг тартиби, қонун-қоидаси; программа.

Соғлом авлод дастури. Давлат тилини амалга ошириш дастури.

У

хоксор, доно, камсуқум шоирдан ҳамиша илиқ бир сўз эшитади, оқилона бир дастур олади. — С. Сиёев, Аваз

Бугун ўтказилётган сиёсатимиз аниқ, муддао равшан, тараққиёт дастуримиз мавжуд. — Газетадан

Меҳнатга ҳурмат — ахлоқнинг юксак дастурларидан биридир. — Ойбек, Нур қидириб

2. Бажариладиган тадбирлар тартиби, қилинадиган ишлар рўйхати.

Анжуман дастури.

а hand, manual

• дастаки пуркагич knapsack sprayer

сфт. Сопи, тутқаси бор; сопли, тутқичли.

Дастали кетмон.

Тол новдадан тўқилган, узун дастали замбил аллақачон тайёр бўлган. — Ғ. Ғулом, Шум бола

Бу кишига ўттизта чойнак, юзта пахта гулли пиёла, йигирма бешта дастали чашка берилган. — Н. Аминов, Қаҳқаҳа

н assistant

от 1. Косибларнинг, тўқимачиларнинг дастаки станоги; дўкон.

Мен ҳам тўқувчи косиблар дастгоҳида ишлаб турибман. — П. Турсун, Ўқитувчи

Чол шоша-пиша дастгоҳини йиғиштирди. — Шарқ юлдузи

2. эск. айн. Станок.

Тўхтаб қолган дастгоҳларнинг 70 фоизи ишга солинди. — Газетадан

Автомат дастгоҳлардан мавжланиб оқаётган ранг-баранг шойи газламалар шу зўр тўлқин билан тўхтовсиз кўпайиб бормоқда. — Газетадан

Бугун Шералининг хаёли шошқин, Роса ярқиратиб мойланган дастгоҳ. — А. Мухтор, Асарлар

рвш. Энг аввало, даставвал, бошда.

Эс-ҳушини ёʻқотиб, гарангланган деҳқон дастлаб индамади. — Ойбек, Танланган асарлар

Карима Ойша опадан дастлаб болаларни севишни ўрганди. — С. Зуннунова, Кўк чироқлар

от 1. Қўл артадиган рўмолча, дастрўмол; чўнтак рўмолча.

2. шв. Қозон сочиқ.

от Шахснинг ўз қўли билан ёзган хати.

Мулла Муҳсиннинг ўз дастхати ва таҳрири билан ёзилган ариза мажлисда яхшигина кулги берди. — А. Қодирий, Обид кетмон

Тожиқўзи аввал ёзувчи дастхатига мансуб ўша ҳаяжонли сатрларни ўқиб берди. — Ўзбекистон қуриқлари

Бу ёзув унга таниш: Асроранинг дастхати. — С. Аҳмад, Уфқ

от 1. Қўлдан келган ишни бажариб, оилада катталарнинг оғирини енгил қилувчи, ёрдамчи.

Мен ўн бир ёшларга кирганимда, ота-онамга яхши дастёр бўлиб қолдим. — С. Айний, Эсдаликлар

Эси кириб, дастёр бўлиб қолган Элмурод укасининг ингичка оёқларига қараб қолди. — П. Турсун, Ўқитувчи

2. Бировнинг енгил-елпи ишларини бажариш учун ёлланган хизматкор бола.

Тўртинчи куни [Қудрат] керосин сотувчи бир рус савдогарга дастёр бўлиб кирди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Канал бўйидаги сўрига ўтириб, дастёр болага кўк чой буюрдик. — С. Аҳмад, Ойдин кечалар

Равшан палтоси билан қалпоғини ечиб, пештахта ортидаги дастёрга узатди. — Шарқ юлдузи

3. кўчма Ёрдамчи, кўмакчи. Яхши ит —

чўпоннинг қўриқчиси, дўсти, дастёри. — Ш. Холмирзаев, Оғир тош кўчса

сфт. кам қўлл. Ҳар жиҳатдан тўла-тўкис таъминланган, барча керакли нарсаси мавжуд, бекам-у кўст.

Ўзи ҳам ўлимлигини бадастир қилиб қўйган экан. — Шарқ юлдузи

— Ҳамма нарсаси бут, тўкис, бадастир одамсан, — деди Эргаш Мирвалига. — С. Аҳмад, Жимжитлик

от Соп қилишга, даста қилишга ярайдиган; дастабоп.

Дасталик тол ёғоч.

от Бир қўл билан ушлаб ишлатиладиган (тортиладиган) арра; кичик қўларра.

Отам онамга болта, дасттеша, дастарра тайёрлашни буюрди. — С. Айний, Эсдаликлар

от Дарахтларнинг шох-шаббасини кесадиган узун дастали асбоб.

Отам онамга болта, дасттеша, дастарра, дасткола каби ас-бобларни тайёрлашни буюрди. — С. Айний, Эсдаликлар

от 1. Савдо-сотиқ ишларида айлантириб туриладиган ва ўша асосда фойда кўриладиган дастлабки асосий маблағ.

Отам куёвдан олган қалин пулини дастмоя қилиб, косиблик — маҳсидўзлик билан шуғулланади. — Ҳ. Носирова, Мен ўзбек қизиман

Меҳтархон сингари катта савдогарлар дастмоя бериб, Ҳиндистон ва Эрон билан савдо-сотиқ қилар эди. — М. Осим, Карвон ёʻлларида

2. с. т. Бисотдаги, пешонадаги бор-ёʻқ нарса.

Унинг дастмояси — шу битта кетмони.

[Рафиқ Мидҳатга:] Ёзавер Занг босиб қолмасин. Дастмояни ишга сол. З. Саид, Н. — Сафаров, Тарих тилга кирди

— Буларниям топган дастмояси нуқул ашула экан-да! — Асом бува қалампир еган каби афтини бужмайтирди. — Х. Султонов, Бир оқшом эртаги

3. кўчма с.т. Бирор иш-ҳаракат учун восита, дастак, баҳона бўлган нарса; рўкач.

Бултур ишимнинг ўнгидан келмагани бу йил сизга дастмоя бўлиб қолдими! — Н. Сафаров, Олияхон Султонова

Ғиёсиддин иккита мешни дастмоя қилиб, расталарда оби худойи деб, мешкобчилик қилиб юрибди. — С. Аҳмад, Ҳукм

от Қўл-бет ювганда, ювинди сув оқиб тушадиган металл идиш.

У [канизак] хиёл ўтмай, қўлида дасцҳўй ва қумғон билан келиб, ўтирганлар қўлига сув қуйди. — М. Осим, Карвон ёʻлларида

Бир қўлида обдаста, бир қўлида дасцҳўй, сўрининг четида туриб, қўлларига сув қуя бошлади. — П. Қодиров, Қадрим