Qidiruv

fl. “Chiq-chiq“ yoki chiqir-chiqir ovoz chiqarmoq (soat, mexanizm, har xil narsalar, asboblar haqida).

Mashina tinmay chiqillardi.

Devor soati chiqillagani qulogʻimga kirib, oʻsha yoqqa qaradim. — S. Karomatov, Bir tomchi qon

taql. s. Baʼzi qushlarning sayrashi, yengil narsalarning biror narsaga urilishidan chiqqan va shunga oʻxshash tovushlarni ifodalaydi

Qulf chiq etib ochildi. Chumchuq chiq etdi. yat Ahmad choʻchib oʻrnidan turdi, qulogʻidagi qalam yerga chiq etib tushdi — H. Nazir, Soʻnmas chaqmoqlar

Onam, tomchining har "chiq" etgani bir kunlik umrning chiqqani, deidilar — P. Tursun, Oʻqituvchi

ot 1. Sarflangan yoki sarflanadigan moddiy mablagʻ; xarajat, buromad.

Toʻy chiqimlari. Chiqim daftari. Chiqimiga qarab kirimi. — Maqol

Esonboy, hozir Huri sariq kamyob mollarni chiqim qilmay olib kelish qiyinligidan hasrat qiladi, deb oʻylagan edi. — Yoshlik

Hali buncha qarz, chiqimlarning ustiga ikki qizni uzatish, bir oʻgʻilni uylantirish, bir xatna toʻyi ham bor. — Hamza, Boy ila xizmatchi

2. Tez va yaxshi dam yeyish xususiyati, tatim (asosan choy haqida).

Chiqimi yaxshi choy.

ot 1. Yara, govmijja, chipqon singari kasalliklar.

Chakanda yara-chaqa, har xil chiqiqlarga davo boʻladi. — Gazetadan

2. Suyak chiqqan joy.

Maksim ana shunday chogʻlarda, ayniqsa, betoqat bolalarning sinigʻini ushlab, chiqigʻini solayotganda, ularni ovutib, koʻnglini topib shifolar edi. — I. Rahim, Chin muhabbat

3. Turtib chiqqan joy, doʻng, doʻmboq yer.

Quymaning chiqigʻi. Detalning chiqigʻi. Chiqigʻini tekislamoq.

4. sft. Turtib chiqqan; boʻrtgan.

Lekin bu kulcha yuzli, yonoqlari xiyol chiqiq qiz Hubbijamol edi. — Sh. Xolmirzayev, Bodom qishda gulladi

Koʻrib ogʻzim ochilib qoldi: uning [xoʻjayinning] yoshi oltmishlardan oshgan, yelkasi chiqiq, kalta soqol chol. — H. Ahmar, Yakkama-yakka

taql. s. Mayda tosh, chinni yoki kichik metall buyumlarning bir-biriga urilishi va shu kabilarga oʻxshash tovushlarni ifodalaydi.

Choynak qopqogʻining chiqir-chiqiri.

ot 1. Chiqindi, qoldiq.

Bosmaxona chiqitlari.

Har tarafga tarqab yurgan tovuqlardan ikkita-uchtasi sigir oxuri tagidagi yuzaroq poʻchoqlarni, shunga oʻxshash sabzavot chiqitlarini titish bilan mashgʻul. — Yoshlik

2. Yaroqsiz narsa; brak.

Kecha akt bilan chiqitga chiqarilgan restoranning nimdosh choynak-piyolalaridan bir dastasini uyga yuborsak boʻlardi-yu — N. Aminov, Yolgʻonchi farishtalar

3. koʻchma Chiqindiga chiqarilgan, past nazar bilan qaraladigan (odam haqida).

U vaqtlarda xoʻjayinlar kambagʻalni odam qatoridan chiqit hisoblashgan. — Oybek, Tanlangan asarlar

4. Asosiy ishdan chetda qolgan.

Brigadada koʻp odam chiqitga chiqib ketadi. Brigadirlarning oʻzi, oshpaz, tabelchi, aravakash, yasli xodimi, shiypon qorovuli. — S. Nurov, Parvoz

2. Quyoshning, oyning ufqsan koʻtarilish payti, koʻrinishi

Oʻrdaning kun chiqish tomonidagi ixcham gʻishtin xona — xazina, uning soʻl tomonidagi xonalarda toʻplarning oʻq-dorisi, baʼzi qurol-yarogʻlar saqlanadi — Mirmuhsin, Qahramonnoma

3. Nutq, maqola, asar, soʻz va sh.k. bilan qatnashish, koʻrinish

Katta chiqish qilish. Olimning gazetadagi chiqishi. sht [80-yillarda] Matbuotda chiqish qilgan amaldor borki, oʻzbek xalqiga osildi — "Fan va turmush"

fl. 1. Yuqoriga, balandga yoki biror narsa ustiga koʻtarilmoq.

Tepaga chiqmoq. Daraxtga chiqmoq. Toqqa chiqmoq.

Qorovul tepalikka chiqib, har tomonni diqqat bilan koʻzdan kechirdi. — Yoshlik

Alpinistlar shu choʻqqiga chiqib, uni zabt etishga ahd qildilar. — Gazetadan

2. Biror transport vositasiga tushmoq, oʻtirmoq, minmoq.

Avtobusga chiqmoq.

Fosih afandi soʻriga emas, izvoshga chiqdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona, tong otguncha

3. Biror harakatni amalga oshirish yoki biror narsaga erishish maqsadida muayyan joyga bormoq.

Doʻkonga chiqdi. Suvga chiqdi.

U bir kuni sakkiz yuz yigit bilan ovga chiqibdi. — Bulbuligoʻyo

— Nega yana Erali bilan toʻyga chiqding? — dedi er. — N. Aminov, Qahqaha

Erining namoz oʻqish uchun masjidga chiqishi yangilik emas. — Sharq yulduzi

4. Biror maqsadda uzoq joyga bormoq, turgan joyidan uzoqlashmoq.

Bir soatdan soʻng uzoq yoʻlga chiqaman. — E. Samandar, Daryosini yoʻqotgan qirgʻoq

Muqbil bir qalandar suratiga kirib, safarga chiqibdi. — Chalpak yoqqan kun

5. Tabiiy yoʻnalishini oʻzgartirmoq, toshmoq.

Suv toshib, qirgʻoqqa chiqdi.

Faqat anhor oʻz oʻzanidan chiqolmadi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

6. Koʻtarilib, balandlashib, biror darajaga yetmoq (turli jarayonlar haqida).

Issigʻi qirqqa chiqdi. Qon bosimi yuzga chiqdi.

7. Umrning maʼlum bir muddatiga, paytiga yetmoq.

Yoshim qirqqa chiqdi.

— Hisoblasam, bir kam toʻqsonga chiqibman, — dedi chol. — Yoshlik

8. Biror harakat, urinish natijasida yangi bir holatga oʻtmoq, erishmoq, yetmoq.

Ozodlikka chiqmoq.

Oyning oʻn beshi qorongʻi boʻlsa, oʻn beshi yorugʻ — biz ham yorugʻ kunlarga chiqamiz. — Yoshlik

Susambilliklar endi tamom erkinlikka chiqib sal kunda semirib ketibdilar. — Chalpak yoqqan kun

9. Ichkaridan tashqariga yoʻnalmoq, ichkaridan tashqariga harakatlanib, maʼlum joyga yetmoq.

Yaxshi gap bilan ilon inidan chiqar, Yomon gap bilan pichoq qinidan chiqar. — Maqol

Lip etib bir qora sharpa uydan chiqib ketdi. — E. Samandar, Daryosini yoʻqotgan qirgʻoq

Joʻra qiziq indamay, boshi egilganicha, kabinetdan chiqib ketdi. — S. Karomatov, Bir tomchi qon

Kelin uydan hovliga chiqdi. — Yoshlik

10. Chuqur joydan yuqoriga harakatlanib, uni tark etmoq.

Oʻradan chiqmoq. Jardan chiqmoq.

Bu orada Hasan akalar ham chuqurlikdan chiqib olishadi. — Sh. Xolmirzayev, T. Usmonov, Soʻnmas oʻt.

11. Belgilangan yoʻldan, yoʻnalishdan toymoq, chekinmoq.

Mashina izdan chiqdi. Oʻquvchi daftar chizigʻidan chiqib ketdi.

12. Boʻshalmoq, qutulmoq, ozod boʻlmoq (hayvon va parrandalar haqida).

Tulki qopqondan chiqib, qochib qoldi. — Gazetadan

Burgut changalidan chiqish oson emas. — M. Mansurov, Yombi

Erinmasdan toʻr toʻqiyman, ilingan joyga tuzoq yozaman toki oʻlja qoʻldan chiqmasin. — M.M. Doʻst, Lolazor

13. Sugʻurilmoq, ajralib ketmoq.

Mashinaning gʻildiragi chiqib ketdi.

14. Qiyin sharoitdan yoki biror mavsumdan oʻtib olmoq.

Qirq oltinchi yil ogʻir keldi Urushdan yangi chiqilgan, odamlar ezilgan. — Oʻ. Hoshimov, Ikki eshik orasi

15. Bunyod qilinmoq, yasalmoq, ishlov berilmoq.

[Taqinchoqning] Tilla simdan toʻqilgan ikki juft shokilasi, xuddi kecha zargar qoʻlidan chiqqandek, yarqiraydi. — M. Mansurov Yombi.

Shoir qalamidan chiqqan misralar qogʻozga shiddat bilan bitilmoqda edi. — Gazetadan

16. Biror faoliyat doirasidan chetda qolmoq; faoliyatni toʻxtatmoq.

Urfdan chiqmoq.

Hoy Abdumajid, nima balo, xotining odamgarchilikdan chiqib qolganmi, deyman. — S. Ahmad, Ufq

Hozirga kelib grammatikalizatsiya asosidagi usullar isteʼmoldan chiqqan. — OʻTA

17. Biror joydan, tabaqadan paydo boʻlmoq, yuzaga kelmoq, biror darajaga yetishmoq.

Ishchidan chiqqan yozuvchi. Sendan yaxshi futbolist chiqadi.

Musavvirning Sharq xalqlari orasidan chiqqan mashhur kishilar qiyofasini aks ettirgan asarlari ham tomoshabin eʼtiborini tortadi. — Gazetadan

Tamaki asli Hindistondan chiqqan. — K. Qahhorova,Chorak asr hamnafas

Sen kallavaramdan kosmonavt tugul, shofyor ham chiqmaydi. — N. Norqobilov, Toʻqnashuv

18. Biror ruhiy holatdan qutulmoq.

U gazetani yoniga qoʻyib, bir necha minut stolni chertib, hozir oʻqigan narsalari taʼsiridan chiqolmay turib qoldi. — S. Ahmad, Ufq

19. Biror narsadan bezor boʻlmoq, zerikmoq yoki koʻtara olmay qolmoq.

U oshdan chiqib qoldi. Yosh bolalarning xarxashasidan juda chiqibman.

20. Tamom boʻlmoq, oxirlamoq, oʻtmoq, tugamoq, kechmoq.

Chilla chiqdi.

— Ha, endi qish chiqdi, — deyishdi koʻzli dehqonlar. — R. Rahmon, Mehr koʻzda

21. Vujudga kelmoq; paydo boʻlmoq.

Mashinaning Matiz degan yangi xili chiqibdi.

22. Topilmoq.

Yoʻqolgan narsa uyimizdan chiqdi. Gʻordan chiqqan boylik.

Uch kundan keyin ming soʻmga oluvchi xaridor chiqadi. — A. Qahhor, Sarob

Oʻtirganlardan biri irgʻib oʻrnidan turdi-yu, dahlizning eshigini ochib, qattiq shivirladi: — Moʻydin, kir, arizang chiqdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

23. Yuzaga kelish eʼtibori bilan biror manbaga mansub boʻlmoq.

Rasmiy doiralardan chiqqan xabar.

— Bunaqa gaplar kimdan chiqadi? — dedi Ahmedov miyigʻida kulib. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

24. Nashr boʻlmoq, chop etilmoq, bosilmoq.

Kitob bosmadan chiqdi.

— Maqola vaqtida chiqdi, — dedi Safarov, — ayni vaqtida chiqdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

25. Mahsul, samara, natija sifatida yuzaga kelmoq.

Quruq gapdan foyda chiqmaydi. Besh kilogramm gilosdan necha kilogramm murabbo chiqadi? Soʻnggi pushaymondan naf chiqmas. — Maqol.

Har qutidan yetmish sakkiz kilodan pilla chiqsa boʻladimi! — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

26. Biror ish, joy, tashkilot va shu kabilardan ajralmoq, uzilmoq, ajralib, uzilib qolmoq; tashlab ketmoq.

Tashkilotdan chiqmoq. Xalqqa suyansang, boʻlasan, Xalqdan chiqsang, soʻlasan. — Maqol.

Musulmonqulga tarafdorlaringiz boʻlsa, tinchlikcha qoʻshindan chiqsin! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

27. Aloqani uzmoq, ahdni buzmoq, ajralishmoq.

Oʻrtoqchilikdan chiqmoq. Erdan chiqmoq.

28. Uchramoq, yoʻliqmoq, paydo boʻlmoq.

Sarvinozning qarshisidan kutilmaganda oʻsha yigit chiqib qoldi. — Yoshlik

Bogʻning bir chekkasidan chiroyli kiyik chiqib qolibdi. — Bulbuligoʻyo

29. Qazish, kovlash natijasida topilmoq, koʻrinmoq.

Neft chiqdi. Gaz chiqdi. Yerni qazimasang, oltin chiqmas. — Maqol

Tuproq qatlami tagidan tarix guvohlari — har xil ashyolar chiqdi. — Gazetadan

30. Oʻrnidan qoʻzgʻalmoq (boʻgʻim suyaklari haqida).

Qoʻlim chiqib ketdi.

Lutfulla qalʼa devoridan sakrab, oyogʻi chiqdi. — Mirmuhsin, Qahramonnoma

31. Roʻy bermoq, sodir boʻlmoq.

Toʻpolon chiqdi. Kelishmovchilik chiqdi.

Azizxon bu suratni koʻrib qolib, oynani sindirib, suratni yirtib tashlagan, katta janjal chiqib, zoʻrgʻa militsiya qoʻlidan qochib qolgan edi. — S. Ahmad, Ufq

32. Osmonda koʻrinmoq, paydo boʻlmoq (osmon jismlari haqida).

Hali quyosh chiqmagan, suv yuzida nozik tuman pardasi silkinib turardi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Togʻ-u toshni qoplaydi sukut, Oy bulutga oʻranib chiqar. — Yoshlik

33. Turtib, boʻrtib turmoq.

Yonoqlari chiqqan qiz.

Uning [Bashirjonning] yelkalari chiqib, qomati oldinga engashib qolgandek edi. — N. Aminov, Qahqaha

34. Toshmoq, sirtga tepmoq.

Yara chiqdi. Soʻgal chiqdi.

[Qizning] Lablariga uchuq chiqib ketibdi. — Sharq yulduzi

35. Sirtga tepmoq, ajralib namoyon boʻlmoq, koʻrinmoq.

Isitmasi chiqdi.

[Karimning] Peshonasiga ter chiqdi. — Sharq yulduzi

Koʻzlaridan yosh chiqib ketdi. A. Koʻchimov, — Halqa

36. Tepaga koʻtarilib, atrofga yoyilmoq; toʻzgʻimoq (chang haqida).

Yor yurgan koʻchalarni supuray sochim bilan, Changi chiqsa, suv sepay koʻzdagi yoshim bilan. — Qoʻshiqlar

37. Muayyan tarzda eshitilmoq (tovush, ovoz haqida).

Torning ovozi jaranglab chiqdi.

— Bas qil, hoy! — Mahmudaning ovozi battar xirillab chiqdi. — Yoshlik

Ovozi yigʻi aralash qaltirab chiqdi. — Sharq yulduzi

38. Natija sifatida yuzaga kelmoq.

Chizgan suratim notoʻgʻri chiqdi. — Yoshlik

Dalvarzintepadan topilgan qurollar ham antiqa chiqib qoldi. — Fan va turmush

Direktorning gapi aks boʻlib chiqdi. — Yoshlik

Ammo uning taxmini notoʻgʻri chiqdi. — Yoshlik

39. Biror belgi-xususiyati yuqori darajaga yetmoq.

Uvadasi chiqqan toʻn.

barxanlar orasida yagʻiri chiqqan toʻrtta oʻtov qad rostlagan. — Gazetadan

40. Tarqalmoq, taralmoq (hid haqida).

Mansur chemodanni ochgan edi, uyga handalakning hidi chiqib ketdi. — Yoshlik

41. sprt. Mot boʻlish vaziyatini oʻzgartirib, undan qutulmoq (shaxmat oʻyiniga nisbatan).

Oqlar yurishni oʻzgartirib, vaziyatdan chiqib ketdi. — Gazetadan

42. Televizor yoki radio orqali soʻzlamoq, biror harakatni bajarmoq.

Televizorda ashula aytib chiqdi. Radioda chiqdi.

43. Chekiga, nomeriga va shu kabilarga toʻgʻri kelmoq.

Lotereyaga mashina chiqdi. Chiptasiga jekpot chiqdi.

44. Unmoq, koʻkarmoq (oʻsimliklar haqida).

Boychechak chiqibdi, navroʻz ekan — Qoʻshiqlar

45. Tabiiy taʼsir natijasida matodan ajralib, uning sifatiga salbiy taʼsir koʻrsatmoq (gazlamaning rangi haqida).

Rangi chiqadigan chit. Koʻylagini yuvgan edi, rangi chiqib, ola-bula boʻlib qoldi.

46. Koʻmakchi feʼlli soʻz qoʻshilmalari tarkibidagi -i(b) qoʻshimchali ravishdoshlar bilan kelib, ish-harakatning toʻliq bajarilganligi va tugallanganligini bildiradi (masalan,

qarab chiqmoq, koʻrib chiqmoq, sanab chiqmoq).

Ertalabgacha mijja qoqmay, oʻylab chiqdim. — Sharq yulduzi

[Qora qoplon] Xonaning u yoq-bu yogʻiga koʻz tashlab chiqib, karavot ustida yotgan kitobni koʻrib qoldi. — K. Yashin, Hamza

47. Qoʻshma feʼllar tarkibida keladi. Masalan,

soʻzga chiqdi, olib chiqdi, qarshi chiqdi.

sft. Moddiy mablagʻ, chiqim, sarf-xarajat talab qiladigan; chiqimdor, serchiqim.

Chiqimli ish. Chiqimli qurilish.

ot 1. Kerakli qismi ishlatilgandan qolgan narsalar; chiqit, qoldiq.

Sanoat chiqindisi. Neft chiqindisi.

Tabiatni ifloslantiradigan ofatlardan yana biri chiqindilardir. — Fan va turmush

Respublikamizdagi yogʻ-moy kombinati chiqindisi yiliga 80 000 tonnadan ortib ketdi. — Fan va turmush

2. Axlat.

Jamiki axlat shu suvga tushadi. Ayniqsa yogʻingarchilik, sel paytlarida yonbagʻirlardagi jami xonadonlarning chiqindilari oʻrlardan toshib, shu soyga tushadi. — S. Ahmad, Jimjitlik

3. koʻchma salb. Tuban, past (odam haqida).

Sabr kosasi toʻlgan Qoʻziboy aka umrida birinchi marta dagʻal gap qildi: — E, sizdaqa chiqindi E, hatto oʻgʻitga ham yaramaydi. — F. Musajonov, Chiqindi

s. takr. Chiq

Soatim chiq-chiq etar, Qoʻlimda har ish bitar. — Qoʻshiqlar

Shitirlab yogʻayotgan yomgʻirning tomchilari deraza oynalariga urilardi: u baʼzan narigi xonadagi yozuv mashinkasining chiq-chiqini ham bosib ketardi. — Mirmuhsin, Umid

1. Entfernung f, Zurückziehen n

2. (koʻchirish)Abfuhr f, Abtransport m

3. (eksport)Ausfuhr f, Export m

fl. 1. Chiqmoq 1-4, 6, 8-10, 12, 13, 21, 24, 26, 27, 29-31, 35-37, 39-41 feʼlining orttirma nisbati.

Toqqa chiqarmoq. Varrakni osmonga chiqarmoq. Tramvayga chiqarib qoʻymoq. Esdan chiqarmoq. Esini chiqarmoq. Chetga mol chiqarmoq. Gazlama chiqarmoq. Zavod yiliga minglab traktor chiqaradi. Qaror chiqarmoq. Qonun chiqarmoq. Hukm chiqarmoq. Pul chi-qarmoq. Shira chiqarmoq. Qurilish uchun mablagʻ chiqarmoq. Otni aravadan chiqarmoq.

[Oʻzbek oyim:]

Toychogʻimning koʻrmanasini chiqar, dadasi! — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Ammo, endi rohatini koʻradi, endi sizlarni roʻyobga chiqaraman. — Oybek, Tanlangan asarlar.

2. Shunday deb hisoblamoq.

Birovlar uni modernist dedi, boshqalar donishmandga chiqardi. — Yoshlik

3. Feʼl bilan birga qoʻllanib, taxmin, chama maʼnosini bildiradi.

Uning [Mirvalining] bu jarlikka kelmaganiga ham besh-oʻn yil boʻlgan chiqarov. — S. Ahmad, Jimjitlik

fl. ayn. Chiqmoq feʼlining orttirma nisbati. chiqarmoq.

fl. Chiqmoq feʼlining majhul nisbati.

ot 1. Koʻp sarf-xarajat, chiqim qilgan yoki qiladigan odam.

Chiqimdor boʻlmoq.

Behuda narsalar uchun qudasini chiqimdor qilaverish koʻngilni qoldirmasmikin? — N. Safarov, Olovli izlar

2. Koʻp chiqim, xarajat talab qiladigan, serchiqim.

Chiqimdor soha. Chiqimdor qurilish.

ohne Aufwand, kostenlos

ot Hamma bilan tez chiqishib ketadigan, tez el boʻladigan; kirishimli.

Kaminada uch kelin bor. Kelinlarim juda chiqishoq, har ishda hamjihat. — Oybek, O. v. shabadalar.

ishlab chiqaruvchi yoki egasi boshqa qoʻllay olmaydigan va foydalanishdan chiqarib, atrof muhitga tashlaydigan narsalar.