Қидирув

фл. Бўкмоқ феълининг орттирма нисбати.

Шўрвага нон бўктирмоқ.

У [Эшқобил] ариқ бўйига чўзилиб оларди-да, қотган нонни сувга бўктириб ер эди. — М. Ҳазратқулов, Журъат

[Жўра] Ярим пиёла сутга бир қисм сўкни солиб, бўктириб қўйди. — Н. Назаров, Замон

фл. 1. Нам тортиб, намиқиб кўпчимоқ, шишмоқ.

Сувда бўккан нон. Бўкиб қолган тахта,

Кеча ёмғир ёққан, ер бўкиб ётган бўлишига қарамай, ғўзапоя суғуришга тушишди. — Ойдин, Юрагида ўти бор

Гугурт қути ҳам қозонсочиқ остида бўкиб ётган экан, сув юзига қалқиб чиқди. — С. Нуров, Майсаларни аёз урмайди

2. Сув шимиб, шилта, шалаббо ҳолатда бўлмоқ, ивимоқ.

Ёмғирда бўккан Сафар ўзини торгина, олди очиқ ёʻлакка олиб, эшикни занжирлади. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

опанинг бўкиб кетган уст-бошига қараб, Юнусалининг юраги ачишди. — Ў. Ҳошимов, Камалак

3. Керагидан ортиқ овқат еб, қорни шишиб, ўзини кўтара олмай қолмоқ.

Олдимда тоғ-тоғ ишлар турсин-у, мен, бўкиб қолган сигирдек, оёғимни узатиб ётайми? — Ў. Умарбеков, Юрак сўзлари

Халфанинг ҳовли кезиб, у ёқдан-бу ёққа юраётганини кўрган Мелиқул ота ҳайрон бўлди. Бу баднафс бўкиб қолди, шекилли, деб ўйлади. — Ё. Шукуров, Қасос

Бўкиб қолдингми, очофат, тур ўрнингдан, терт тайёрла. — Р. Файзий, Ҳазрати инсон

от Баъзи ҳашаротларнинг тухумидан чиқадиган, қўшқанотлилар туркумига мансуб қурт (ўқалоқ); ҳайвонларнинг териси остида, ошқозонида, бурнида паразитларча яшаб етиладиган, қўшқанотлилар туркумига мансуб ҳашаротларнинг умумий номи.

Қўй бўкаси. Қорамол бўкаси.

— [Сигир] Мен етиб боргунимча, ўт чимдиб туради, етиб борганимдан кейин, менга бир қараб қўяди-да, худди сағрисига бўка тушгандай, яна ўйноқлаб қочади, — деди Шум бола. — Ғ. Ғулом, Шум бола

Kahraman, güçlü kimse.ҚАҲРАМОН

от спрт. Икки рақибнинг махсус қўлқоп кийиб, маълум қоидалар асосида яккама-якка муштлашиш мусобақаси.

Ҳарбийда бокс спортига қизиқиб, разряд ҳам олибди. — Мирмуҳсин, Асарлар

Бокс спорти ҳақида баъзан узоқ гапириб, Ҳафизани зериктирган вақт-лари ҳам бўлган эди. — Мирмуҳсин, Умид

Baku

от Суюқ ичимликлар ичишга мўлжалланган чўзинчоқ шиша ёки биллур идиш, қадаҳ.

Чарос бокал ушлаганча энтикиб қўйди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Мезбон шкафдан бир шиша вино олди. Бокални тўлдириб, олдимга қўйди ва шишани яна бекитди. — Ҳ. Аҳмар, Яккама-якка

Бокалга қуйилган боржомдан битта ҳўплаб, қоғоз салфеткага оғзини артди-да, шошмасдан жавоб берди. — С. Аҳмад, Жимжитлик

сфт. Покиза, мусаффо; кўркам.

Бокир, соф, яхши табиат юракларга куч бағишлайди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Қиз нози ва ғамзасининг нашъу намоларини татимаган бокир йигит учун ҳаёсизликдан бошқа нарса бўлиб туюлиши мумкин эмас эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Қиз бола ўзининг малоҳати, бокир латофати, иффати, ширин муомаласи беғубор табассуми, мулойим кулгиси билан қиз. — М. Исмоилий, Одамийлик қиссаси

от Гавданинг бел билан сон оралиғидаги қисми; ёнбош суяги қиррасининг атрофи.

Бўксам оғрияпти.

Мана йигирма кундирки, Аваз калтак зарбидан бўксасини кўтаролмай, тор ҳужрада шифтга беҳол термилиб ётибди. — С. Сиёев, Аваз

Саодат кампир қўлини бўксасига тираганча, паст, қийшиқ эшикдан ҳовлига кирди. — Саодат

сфт. 1. Эр кўрмаган, турмушга чиқмаган; иффатли.

Бокира қиз.

Ҳеч қаёққа кетмайман, менга осилманг, бўлмаса, бир бокира жоннинг уволига қоласиз! — К. Яшин, Ҳамза

Сенга шундай бокира жононларни топиб берайки, ҳуснини кўриб, ақлинг оғмаса —ҳисобмас. — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

2. кўчма Қўл тегмаган, киши оёғи етмаган.

Қудратли тракторлар чўлнинг бокира бағрини илк дафъа ёриб, ағдариб, ҳавони гумбурлатар эдилар. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

3. айн. Бокир.

сирқираб ётибсиз тошлар оралаб, бокира сувларим, гўзал сувларим. — Ш. Раҳмон, Гуллаётган тош

Сен менинг қорим-сан, биринчи қорим, Гўё бутун олам сендай бокира. — А. Мухтор, Асарлар

Баҳорнинг бокира таровати ҳам Арслоновнинг кўнглини очолмади. — Шарқ юлдузи

шунда қизнинг бутун борлиғи изтиробга тушиб, бокира қалбида нималар кечмайди. — Газетадан

Мен сизни япроқлар рангига уйқаш, Бокира муҳаббат билан севаман. — Х. Даврон, Тунги боғлар

от Асосий таркибий қисмини алюминий оксид ташкил қилган тоғ жинси; алюминийга энг бой руда.

Боксит — семент ва ўтга чидамли материаллар олиш учун ишлатиладиган тоғ жинси. — А. Ашрапов, Ш. Қосимов, Қурилиш терминлари луғати

от айн. Бўка И.

от Бўка шаҳрида яшовчи шахс.

от Бокс билан шуғулланувчи шахс.

Катта бўлсам, албатта боксчи бўламан. — Мирмуҳсин, Умид

Кубалик боксчилар билан Тошкент ёʻлбарси саккиз маротаба учрашди ва жангларда ғалаба қозонди. — Газетадан

от айн. Боксчи.

Бу қисқа муддат боксёрларнинг шиддатли раундлари ўртасида нафас ростлашга бериладиган қисқа танаффусга ўхшарди. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

от Боку шаҳрида яшовчи шахс.

фл. 1. Овози борича бақирмоқ, ҳайқирмоқ.

Бойиб кецанг, бўкирма, Ёʻл юрганда сўкинма. Мақол.

Эгамбердиев маст туядай бўкирди. — А. Муҳиддин, Ҳадя

Оллоберган тағин бир марта даҳшат билан: Айт, айт, манжалақи! деб бўкирди-да, хотинининг сочини бўйнига ўраб бўғмоқчи бўлди. — Н. Аминов, Қаҳқаҳа

2. Ўкирмоқ (асосан, ҳайвонлар ҳақида).

Жума куни, қўйлар маъраган, туялар бўкирган, отлар кишнаган. — Ғ. Ғулом, Шум бола

ҳўкиз икки марта устма-уст бўкирса, ўлиб қолса, нима қиламан деб, кечаси билан жин-чироқ кўтариб чиқаман. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

3. Овози борича, бор овоз билан бақириб йиғламоқ, уввос тортмоқ.

Баҳромбек марҳумнинг жонсиз гавдасини қучоқлаб, бўкириб йиғлар, на хотинига, на болаларининг фарёдига қулоқ соларди. — Ёшлик

Туролмади Холиёр, Йиғлаб берди бўкириб — Ойсулув

4. кўчма поет. Қаттиқ, шовқинли товуш чиқармоқ (техника ва жонсиз нарсалар ҳақида).

Ишонмасанг, ўқ отиб кўргил — бўкирворар саноқсиз қоя. — Ш. Раҳмон, Юрак қирралари

ел кетма-кет бўкирар, бунга чидай олмаган шох-шаббалар қарс-қарс синар, кекса ёғочлар ғийқ-ғийқ этиб, ёлвориш товуши чиқарар эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Газ ҳамон бўкириб ёнар, куйган темирларни чиқариш давом этарди. — П. Қодиров, Уч илдиз

Танклар ўкириб, автоматлар бўкириб, ғиз-ғиз ўтиб туришарди. — Н. Сафаров, Оловли излар

от Қарчиғайсимонлар оиласига мансуб кўчманчи йиртқич қуш.

Дашт бўктаргиси.

Бўктарги ҳар хил ҳашаротлар, майда кемирувчилар, қушлар, калта-кесаклар, қурбақалар ва бошқалар жониворлар билан озиқланади. — Ўзме

фл. Бўкадан зарарланиб, касал бўлмоқ ёки ирғишламоқ (от, мол ҳақида).

Ғафлатда қолган, эсанкираган фашистлар ёмғирдек ёғилаётган ажал ўқидан қутулиш учун бўкалаган молдек қоча бошлади. — А. Муҳиддин, Ҳ. Тожибоев, Оташ қалбли қиз