Hayot Foundation loyihasi
Oʻz

Qidiruv

«Yoz» boʻyicha 239 ta natija

Filtr

← Barcha natijalar

Lugʻat maqolalari

239 ta · 1-sahifa / 12
yoz
Izohli lugʻat · yana 4 ta lugʻatda

YOZ ’bahor bilan kuz oraligʻidagi fasl’. Yo z yopinchigingni hoʻyma, hishda oʻzing bilasan (Maqol). Qadimgi turkiy tilda asli 'yilning issiq yarmi’ maʼnosini (asosan ’bahor’ maʼnosini) anglatgan bu soʻz oʻz — bek tilida yuqorida taʼriflangan maʼnoni anglatadi; bu ot asli ya:z tarzida talaffuz qilingan (ЭСТЯ, IV, 71), keyinroq a: unlisining choʻziqlik belgisi yoʻqolgan (ПДП, 386; Devon, III, 174; DS, 250); oʻzbek tilida a un — lisi â unlisiga almashgan: ya:z > yaz > yâz. Bu ot asli yâz- I (’yoy—’) feʼlining ’kurtak (barg) chiqar-’ maʼnosidan oʻsib chiqqan boʻlsa kerak

1. Yilning bahor bilan kuz orasidagi eng issiq fasli

Laylak keldi — yoz boʻldi. Dangasaning ishi bitmas, yoz kelsa ham, qishi bitmas — Maqol

Yoz kechasining yoqimli salqini. Koʻkda daraxtlar ustida gʻuj-zuj yulduzlar yonadi — Oybek, Tanlangan asarlar

Kuz keldi-yu, ketdi yoz: gul, maysa oʻt sargʻaydi — H. Poʻlat

Qirqinchi yshting yoz pallasi edi — S. Karomatov, Oltin qum

2. Umrning eng gullagan, yoshlik davri

Yozim oʻtdi, chiroyingizga toʻymai aslo bu quvnoq koʻngil — Gʻayratiy

Toʻliq maqola →
yozmoq
Izohli lugʻat · yana 7 ta lugʻatda

fl. 1. Oʻrogʻliq, taxlangan narsani ochmoq, yoymoq.

Gilamni yozib koʻrmoq.

Bostirmada Ziyodaxon supra yozib, un elab oʻtirar edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Hammasiga dasturxon yozib, suvning oʻrniga sharbat, asal bilan qand-u novvot, ziyofat ustiga ziyofat qildi. — Yusuf va Ahmad

2. Gʻijimlanib, bujmayib qolgan narsani tekislamoq.

Soliyev xoli qolgach, gʻaladondan sargʻayib ketgan allaqanday qogʻozlarni olib, kafti bilan gʻijimini yozdi. — Mushtum

3. Toʻshamoq, solmoq.

Bashorat oʻzini qayoqqa qoʻyishini bilmas, opalariga koʻrpacha yozib, yaxshilab oʻtirishlarini iltimos qilar edi. — A. Muxtor, Opa-singillar

Ona-bola bir oʻrin yozib yotdilar. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

4. Ochmoq, yoymoq; rostlamoq; kermoq.

Panjasini yozmoq. Qanot yozmoq.

Pirnafas aka qulochini yozib, kuchi boricha sanch-qini otdi. — J. Sharipov, Xorazm

5. Toʻplanib, oʻralib, uyilib turgan narsani yoymoq, tarqatmoq.

Xirmondagi paxtalarni yozmoq.

Besh tanobga solingan tuproqni yozib, ochilgan yerni ham chopib, shudgor qilib qoʻyadi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Sochingni yozma dedim-ku! Qulogʻingga tosh bitkur! — N. Safarov, Saodatning qissasi

Pastroqda zarrin popuklarini yozib, xotin-qizlar artelining bayrogʻi hilpiraydi. — A. Muxtor, Opa-singillar

6. Chiqarmoq, ochmoq.

Kimdir suqib ketgan tol yogʻochi koʻkarib, yaproq yozdi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Ariq lablarida nihol barg yozar, Tevarak gulbahor, tevarak koʻrkam. — R. Bobojon

7. Tarqatmoq, yoʻqotmoq.

Xafaligini yozmoq.

Bechora kanizlar dard-alamlarini oʻyin-kulgi bilan chiqarar, gʻamlarini shu bilan yozardilar. — J. Sharipov, Xorazm

  • Koʻnglini yozmoq Dard-u hasratini aytib, gʻam-alamdan forigʻ boʻlib, kayfiyatini yaxshilamoq. Gaplashib, koʻnglimni yozgim kelyapti. — S. Ahmad, YulduzQoʻshiq aytib, koʻnglimizni yozamiz Erinsak, dutorning torin uzamiz. — Yusuf va Ahmad
  • Oyoqning chigilini yozmoq Bir oz yurib, oyoq uvushganini tarqatmoq. Ibrohimov oyogʻining chigilini yozgani oʻrnidan turdi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
  • Qanot yozmoq 1. Qanotini yoymoq, kermoq. Keyin bir toʻxtab oldi-da, [burgut] qanotlarini yozib, oldinga talpindi. — Oʻ. Umarbekov, CharosQalbimda yangi bir orzu — Sherobodga otlanish orzusi qanot yozdi. — Oʻzbekiston qoʻriqlari
Toʻliq maqola →
yozgi
Izohli lugʻat · yana 4 ta lugʻatda

sft. 1. Yozga oid, yozda boʻladigan; yozdagi.

Yozgi yomgʻir. Yozgi tun. Yozgi issiq. Yozgi mehnat — qishki rohat. — Maqol

Bahor kezlarida maysalarga yastanib, daraxt taglarida birga dars tayyorlaganimiz, yozgi kanikulda togʻlarga sayohat qilganimiz mening esimdan chiqmaydi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

2. Yoz uchun moʻljallangan, yozga mos; yoz-lik.

Yozgi kinoteatr,

Qurbon ota yelib-yugurib, sal kunda qishki va yozgi choyxonaning kam-koʻstini toʻgʻrilab oldi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Toʻliq maqola →
yoziq
Izohli lugʻat · yana 2 ta lugʻatda

ot Ayn. gunoh.

Ajalingning yetishi qilgan yozigʻingdan emas, bek akangning qonsirashi! degan gap [Hasanalining] koʻngliga tushar edi-da, beixtiyor uflab yuborar edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Yozigʻim ne? Oʻzimday bir gʻaribani yaxshi koʻrganimmi? [dedi Matpano]. — Yoshlik

Bizning xudoga nima yozigʻimiz bor ekan. — Z. Said, N. Safarov, Tarix tilga kirdi

Toʻliq maqola →
yozma
Izohli lugʻat · yana 6 ta lugʻatda

sft. Xat, yozuv vositasida ifodalangan, yozilgan.

Yozma maʼlumot.

Dars tayyorlashni yozma ishlarni bajarishdan boshlash maqsadga muvofiq. — Fan va tur-mush

Yozma adabiyotdan tashqari, xalqimiz yuzlab ajoyib dostonlar yaratgan. — Shukrullo, Javohirlar sandigʻi

Toʻliq maqola →
yozuv
Izohli lugʻat · yana 8 ta lugʻatda

ot 1. Yozmoq II 1 feʼlidan harakat nomi.

Yozuv mashinasi boʻlmagan tergovchi mahkamasining mirzasi bechora protokolni juda zoʻr diqqat va hafsala bilan koʻchirgan. — Choʻlpon, Kecha va kunduz

Natijada Yoʻlchi har kun terlab-pishib, soatlarcha yozuv mashq qildi. — Oybek, Tanlangan asarlar

2. Muayyan bir tilda qabul qilingan yozma belgilar yoki tasvirlar tizimi; alifbo.

Arab yozuvi. Runik yozuv.

Oʻnlab xalqlar: mordvalar, komilar, marilar, qoraqalpoqlar, xakaslar va boshqalar oʻz milliy yozuvlariga ega emas edi. — OʻTA

3. Grafik belgilarning tasviri, harflar.

Yana bu qoʻlyozmada shoirning Jomiy gʻazaliga taxmis yoʻli bilan yozgan muxammasi ham bor. Lekin yozuvlari juda chaplashib ketganligi uchun oʻqiy olmadik. — OʻTA

4. Yozilgan narsa, matn, xat.

Asad qori taxtadagi yozuvni tartibi bilan oʻqiy boshladi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Mirzakarimboy soqolini selkillatib kuldi va bu yozuvdan rozi boʻlganini bildirdi — Oybek, Tanlangan asarlar

Mana shunday yozuvlar Toshga oʻyib yozilgan. — Z. Diyor

5. Uyga yozish uchun berilgan vazifa.

Oyi-chi, oyi, bugun yozuvdan toʻrt oldim [dedi Baxtiyor]. S. — Zunnunova, Yangi direktor

  • Magnitofon yozuvi Magnitofonga yozilgan matn. Ana shundan keyin ansambl ishtirokchilariga kechagi magnitofon yozuvi qoʻyib eshittirildi. — S. Ahmad, Yulduz
Toʻliq maqola →
yozlik
Izohli lugʻat · yana 4 ta lugʻatda

ot Yozga xos, yoz uchun belgilangan, yozga muvofiqlashtirilgan bino, narsa; buyum.

Yozlik choyxona. Yozlik koʻylak.

Gulnor bu kun yuvilib, oftobda qurigan bir quloch yozlik kiyimlarni allaqayoqdan yigʻishtirib kelar edi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Nusratbek toʻrdagi ayvon chetiga oʻrnatilgan qoʻlyuvgichda qoʻlini chayayotganida, birov oʻziga tikilib turganini sezib, yozlik oshxona tomonga qaradi. — S. Nurov, Narvon

  • Yozligi yoʻq Yoz issigʻiga bardosh berolmaydigan, issiqqa chidamsiz. — Sizning ham menga oʻxshash yozligingiz yoʻq ekan, — dedi u, Soraxonning qoʻlini ushlab. — A. Qahhor, Sarob
Toʻliq maqola →
yozloq
Izohli lugʻat · yana 2 ta lugʻatda

ot Yoz faslida yashaydigan joy; yoyloq, yaylov.

Yozloqqa koʻchib ketmoq.

Qani oʻsha Buqabuloq, Togʻ husniga uqa buloq, Oʻsha dara, oʻsha yozloq, Soʻqmogʻi moʻl oʻsha sozloq. — Mirtemir

Toʻliq maqola →
yozgʻich

ot Qalam.

Ana shu oqim taʼsiri ostida maʼlum davrda salam soʻzi oʻrnida yozgʻich singari arxaik yoki yasama soʻzlar ishlatila boshlangan edi. — OʻTA

Ular qalamni yozgʻich, stakanni suv ichkich deb kulgi qilardilar. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Toʻliq maqola →
yoziqli
Izohli lugʻat · yana 2 ta lugʻatda

sft. Toʻshab qoʻyilgan, yozilgan.

Yerga yoziqli shohi gilam, taxmondagi koʻrpa-koʻrpachalar uning koʻzlariga koʻrinib keta-yotganday boʻldi. — H. Gʻulom, Mashʼal

Toʻliq maqola →
yozmish
Izohli lugʻat · yana 2 ta lugʻatda

ot 1. 1 Taqdir, qismat.

Hayotingning butun yozmishi Bir nafasdir, eh, bir nafasdir. — Yoshlik

2. Gunoh, ayb, yoziq.

Aybdor oʻz yozmishlariga yarasha jazo oldi.

Toʻliq maqola →
yozgʻuchi

ot 1. Yozuvchi 1.

Uning otidan taloq xati yozgʻuchi shu badbaxt Homid. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. Yozuvchi 3.

Zumrad kutilmaganda sharaqlab kuldi: — Sening hamkasbing ekan, Xol! Yozgʻuchi. — S. Siyoyev, Otliq ayol

Toʻliq maqola →
yozilmoq
Izohli lugʻat · yana 4 ta lugʻatda

fl. 1. 1 Yozmoq I 1, 2, 3 feʼlining oʻzlik va majhul nisbatlari.

Dasturxon yozilib, tushlik choy keldi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Oyogʻing yoʻlga tushsak, yozilib ketadi. — A. Qahhor, Xotinlar

Gulsapsar, jambillaring yozilgan qat-qat. — Gʻayratiy

Kun botish tomondan osmonga pushti qizil shuʼla yozilgan edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

2. Xursand boʻlmoq, kayfiyati koʻtarilmoq; charchoqni tarqatmoq, tashvishni yoʻqotmoq, yayramoq.

Onaning gina-kudurati saraton yomgʻiridek tez oʻtib boʻlgan edi. U yozilib, qizi bilan ovqatlandi. — Shuhrat, Shinelli yillar

Ashur Mirzo qizining otini eshitish bilan yozilib ketdi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Endi bir shaharga tushib, uch-toʻrt kun yozilib kelsam juda-juda siqilib ketdim. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

3. Bemalol oʻtirmoq, oʻzini erkin tutmoq.

[Mehri:] Dissertatsiya ham bor boʻlsin. Kelganiga yarim oydan oshdi-yu, yozilibgina bir dam olmabdi! — O. Yoqubov, Pyesalar

Bemalolroq yozilib oʻtiring! Zap koʻchib keldingiz-da! Sizni zeriktirmaymiz. — H. Gʻulom, Mashʼal

4. Tahorat olmoq, boʻshalmoq.

Otamurod yozilib kelib, bir haftadan beri birinchi marta paqirdagi quduq suvidan soqol bosib ketgan yuzini pishib-pishib yuvib, bir maza qildi. — M. Mansurov, Yombi

  • Koʻngli (yoki yuragi) yozilmoq Kayfiyati yaxshi boʻlmoq. — Ikki ogʻiz gaplashsa, aqalli oʻzini koʻrsa ham, koʻngli yoziladi-ku, — dedi Sherbek. — S. Anorboyev, OqsoyYuraging yozil-sin, deb tomoshaga olib kelyapman [dedi Otamirza]. — X. Toʻxtaboyev, Felyetondan keyin
Toʻliq maqola →
yoziqsiz
Izohli lugʻat · yana 1 ta lugʻatda

sft. Yozigʻi, gunohi yoʻq; begunoh, gunohsiz.

Hech yoziqsiz mazlumlarcha ingragan, jafo tortgan qora kunlar ket-mishdir. — Gʻayratiy

Toʻliq maqola →
yozishma
Izohli lugʻat · yana 4 ta lugʻatda

ot Oʻzaro yozilgan xatlar, yozma aloqa.

Idoralar oʻrtasidagi yozishma.

Yozishmalar uzoqqa bormadi. Sobirjon urushga joʻnab ketdi. — Gazetadan

Xitoy tarixchisi Si-Ma-Syanning Tarixiy yozishmalar nomli kitobida xitoylik Chjan Syan keltirgan dalil bor. — K. Mahmudov, Qiziqarli pazandalik

Toʻliq maqola →
yozlamoq
Izohli lugʻat · yana 2 ta lugʻatda

fl. Yozda biron joyda yashab dam olmoq.

Ishlamagan tishlamasin, Uyimizda qishlamasin, Bogʻimizda yozlamasin, Koʻngil torin sozlamasin, — S. Akbariy

Toʻliq maqola →