Қидирув

от Бирор нарсанинг нави, тури; зот, жинс.

Икки хил фикр. Атласнинг етти хил ранг жилоси.

Лекин Карим Тоиров дегани ҳам бўш келмайдиганлар хилидан экан. — С. Аҳмад, Юлдуз

Ичимликларнинг қайси хилидан сўрасангиз — тайёр. — С. Зуннунова, Олов

Дилдор қошларини, елкаларини учириб, минг хил муқом билан қўшиқ айтарди. С. — Аҳмад, Уфқ

от 1. кк. кт. Одатда инъом ҳадя қилинадиган қимматбаҳо тўн.

Дуодан кейин ҳудайчи икки тўн келтириб, кимхобни домла Ниёзга ва қора бахмалдан тикилган мирзабошилик хилъатини Анварга кийдирди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

2. эск. Умуман, тоза кийим либос.

Ажаб хилъат ярашган қомати зеболаринг бордир. — Муқимий

Хилъати раъно, бўйи зебо гулистоним мени. — Фурқат

сфт. Навли, турли.

Кўп хилли.

Зид. қарама-қарши, тескари.

Қоидага хилоф ҳаракат. Интизомга хилоф равишда.

Бировникини олиш шариатга хилоф. мусулмонлар! — Шарқ юлдузи

от кт. Яратилган, бунёд қилинган нарса ёки кимса.

Бунчалар бедилсан, беноён хилқат. — А. Орипов

Бемир менга узоқ тикилиб турди. Худди мени биринчи кўраётгандай. ажиб хилқатга тикилаётгандай томоша қилди. — А. Нурмуродов, Уруш бевалари

сфт. 1. Одамлардан, кўздан йироқ, ҳеч ким кўрмайдиган, одам кам бўладиган; пана, овлоқ, чекка.

— [Чол] Биз билан хилват уйда гаплашди, — деди Усмон. — О. Ҳусанов, Қўшиқчининг тақдири

Усмонбек Ўратепа қозисига қарашли хилват ва дабдабали уйда ёлғиз, дарича ёнида ўтириб, Туркистоннинг ҳарбий картасини кўздан кечирмоқда. — Ш. Тошматов, Эрк қуши

Имтиҳон ҳафтаси кириши билан факултетда хилват бурчак қолмади. — А. Қаҳҳор, Сароб

Кейинги якшанба борилган жой ҳақиқатан салқин, хушҳаво, хилват ер экан. — С. Абдулла, Ўртоқ Холназаров

2. от Тинч, осуда жой.

[Ҳусайн:] Дўстим, ёшлигимизни замон олиб кетди қолган умримизни хилватда ва фароғатда ўтказайлик. — Уйғун ва И. Султон, Алишер Навоий

от Қабристоннинг бирор уруғ-авлодга ёки маҳаллага, ўзига қарашли марҳумни дафн этиш учун ажратилган бир бўлаги, бир қисми.

Чиғатой кўчасин сўл томонида Ўцангиз муқаддас хил-хона тараф. Саноқсиз қабрлар ғаладонида Ётибди Отелло — у буюк араб. — А. Орипов

Лекин онам: — Ёʻқ, мен бу жойни ташлаб кетолмайман. Бу ерда ота-боболарим ўтган. Хилхонамиз шу ерда, — дер эди. — Ш. Холмирзаев, Оғир тош кўчса

фл. 1. Хилларга, навларга ажратмоқ.

Қовунларни хилламоқ. Пиллани хилламоқ.

2. Танлаб олмоқ, сараламоқ.

Гулларни хилламоқ.

Мактаб ташкилотларини қўлга олгандан кейин, ўқувчи ва муаллимларни хиллаш керак бўлади. — А. Қаҳҳор, Сароб

от Зид келмоқ, мос келмаслик.

Фанга хилофлик.

Қонунга хилофлик.

от с. т. эск. Пардоз буюмларини солиб юриш учун белбоғда тақиб юриладиган чарм ғилоф.

фл. Хилламоқ феълининг мажҳул нисбати.

фл. Хилламоқ феълининг орттирма нисбати.

от Хилламоқ феълидан сифатдош.

сфт. Ҳар хил, турли-туман.

Очилмиш хилма-хил гуллар, топиб зийнат хиёбонлар. — Ҳабибий

Кампир куёвини ҳамиша шундай кутадими ёки Нусратбек келгани боисми, таом анча кўп ва хилма-хил эди. — С. Нуров, Майсаларни аёз урмайди

от Хилват жой; овлоқ, чекка жой.

Хилватгоҳда яшамоқ.

Кимсасиз бу хилватгоҳлар қўйнида турли-туман кемирувчи, емирувчи, ўрмаловчи, думалаб юрувчи жон-дорларнинг изи жуда кўп. — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

от Хилват, чекка эканлик.

фл. Хилламоқ феълининг биргалик нисбати.

от Хилват ёки овлоқ жойдаги уй, бино; махфий кенгаш хонаси.

Кечқурун султон Маждиддинни хилватхонага чақиртирди. — М. Осим, Карвон ёʻлларида

от эск. кт. Хилватда яшашни севадиган, хилватда якка-ёлғиз яшайдиган одам.