Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«Уй» бўйича 903 та натижа

Филтр

← Барча натижалар

Луғат мақолалари

903 та · 1-саҳифа / 46
уй
Изоҳли луғат · яна 8 та луғатда

УЙ ъяшашга, ишлашга хизмат қиладиган қурилмаъ, ъбинў, ъхона'. Бу воқеа ўртоғимнинг у й и д а содир бўлган эди. Қадимги туркий тилда ҳам шундай маънони англатган бу от ўй тарзида талаффуз қилинган (ЭСТЯ, I, 513), ўша даврлардаёқ üй тарзида ҳам талаффуз қилинган (ДС, 513), ўзбек тилида ü унлисининг юмшоқлик белгиси ёʻқолган: ўй > üй >

1. Яшаш учун ёки турли ташкилот, муассаса ва шу кабилар жойлашиши учун мўлжалланган бино

Уч хонали

Беш қаватли

Баъзан кўринар кўзга Шоҳона уйлар кўркам — Ғайратий

Фақат канал эмас, балки тўғонлар, шлюзлар, темир-бетон уйлар ҳам бир ёʻла ва бирданига қурилаётганга ўхшайди — Иброҳим Раҳим, Чин муҳаббат

2. Яшаш учун мўлжалланган бино ичидаги ҳар бир хона

Бу бино уч уй ва бир айвондан иборат

Ёруғ

Кенг

Уйларда, айвонларда хотинлар кўп эди — Ойбек, Танланган асарлар

Очиқ эшикдан эсган шамол уй ичида Сабогулнинг сочларини тўзғитди — Саъдулла Кароматов, Олтин қум

3. Бирор ижтимоий талабни қондиришга қаратилган муассаса

Меҳрибонлик уйи

Дам олиш уйи

Маданият уйи

Қуёшнинг аксида кўринар яққол Маърифат уйига ташланган қадам — Ғайратий

4. Бирор оила ёки хонадон ўрнашган бино ва шу бинога тааллуқли ер; ҳовли

Қизлик уйга қирқ от бойланар — Мақол

Уйлар, кўчалар қулф уриб гуллаган дарахтлар орасига шўнғиган — Гулдаста

Боғкўча тамом бўлганидан кейин бригадирнинг уйидан ўтишга тўғри келади — Ў. Усмонов, Сирли соҳил

5. Оила; хонадон. Уй ичи - оила аъзолари. Уйи бузилмоқ - эр-хотиннинг ажралганлиги, оиласи барбод бўлганлигини билдиради. Уйи куймоқ - хонавайрон бўлмоқ

Қирқуй қуда бўлса, қирқ йил қирғин бўлмас — Мақол

Ёмон арава ёʻл бузар, Ёмон киши уй бузар — Мақол

Фарзанд - уй ободлиги, Келажак ниҳолидир! — Ё. Мирзо

Уйдагилар менинг ҳавойироқ бўлиб қолганимни билишади — Саъдулла Сиёев, Ёруғлик

[Холисхон:] Уй ичларимиз қалай, бариси тирикми? — Ҳамза, Паранжи сирлари

унда менинг уйим куяди-ку, ахир — Комил Яшин, Ҳамза

Тўлиқ мақола →
уймоқ
Изоҳли луғат · яна 3 та луғатда

фл. Устма-уст қалаштириб, бир ерга тўпламоқ, уюм ёки ғарам ҳосил қилмоқ; йиғмоқ.

Тошларни бир ерга уймоқ. Терилган пахтани уймоқ. Беда уймоқ.

Қамишларни боғ-боғ қилиб, канал ичига уйиб, ёқишадиган бўлишди. — Ўзбекистон қўриқлари

Бўтабойни қурол-яроғ уйиб ташланган бир ҳужрага олиб киришди. — С. Аҳмад, Ҳукм

Юз-қўлини ювиб, муздаккина бўлиб олгач, ўз экскаватори ҳозиргина уйган тупроқ тепа устига чиқиб, чордана қурди. — Ш. Ғуломов, Шонли авлод

  • Қовоқ уймоқ Райком секретарининг қовоқ уйиб, ер тагидан назар ташлаганини кўриб, бирдан унинг нафаси ичига тушиб кетди. — Н. Сафаров, Узоқни кўзлаган қиз
Тўлиқ мақола →
уя
Изоҳли луғат · яна 6 та луғатда

от 1. Ёввойи ҳайвонлар, қушлар ва ҳашаротларнинг яшаш ва кўпайиш учун мослаб ясаган жойи, уйи; ин.

Қалдирғоч уяси. Арининг уяси. Юмронқозиқнинг уяси. Бўри уяси. Қуш уясида кўрганини қилар. — Мақол

Ёʻлбарс боласини тутмоқ учун ёʻлбарс уясига кирмоқ керак. — Мақол

Қуш дўстлари, қушларни кутинг, дарахтларга уя ўрнатиб. — З. Диёр

Қаердадир ўргимчак уясига илинган пашша ғинғиллар эди. — А. Қаҳҳор, Сароб

2. Уруғни ташлаш, экиш учун очилган чуқурча, жой.

Ҳар уяга маълум миқдор-да чигит экишга кўчиш энг муҳим масалалардандир. — Газетадан

Энди чигитни жўякка эмас, уяга жар эканмиз, Ҳатамбек. — Н. Сафаров, Ҳаёт мактаби

3. Ёмон ниятли кишилар ўрнашган ёки учрашадиган, тўпланадиган жой, макон.

Жосуслар уяси. Текинхўрлар уяси. Ўғрилар уяси.

Қўзғолончилар аввалги ғайрат билан олға талпиндилар. Душман уясига айланган Кармана шаҳрига ёʻл очиқ эди. — М. Осим, Аждодларимиз қиссаси

— Ўша пайтда бизнинг колхозга ҳаромхўрлар уя қўйган экан, мен кейин билдим, — деди Аброр. — П. Қодиров, Қалбдаги қуёш

4. Фитна, ваҳима, қайғу ва шу кабилар кўплаб мавжуд бўлган ёки пайдо бўладиган жой, макон.

Адоват уяси. Фисқ-фужур уяси.

Сиз аввал шаҳардаги ғулуни бартараф қилинг, фитнанинг уясини топинг. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Тўлиқ мақола →
уят
Изоҳли луғат · яна 6 та луғатда

от 1. Ўз қилмиши, ноўрин хатти-ҳаракатидан хижолатлик ҳисси; номус.

Бетамизда бет бўлмас, Безорида уят бўлмас. — Мақол

Кўнглида уйғонган қўрқувми, уятми — аллақандай тушуниб бўлмас бир туйғудан ранги ўчиб кетганини ўзи ҳам сезиб, Анварга зимдан қараб қўйди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

[Ёʻлчи:] Андак инсоф, уят керак. Чолнинг меҳнатда чириган кўксига бигизни санчаверманг! — Ойбек, Танланган асарлар

Уятни йиғиштириб қўйиб, Замираларникига телефон қилди. — Ў. Умарбеков, Ёз ёмғири

2. Ахлоқ-одоб, таомил талабига тўғри келмайдиган, унга зид иш, хатти-ҳаракат ва шу кабилар

Санам хола ишқ-муҳаббатни қаттиқ уят ҳисоблар эди. — П. Қодиров, Қора кўзлар

Ё ўғлинг сартарош бўлса, уяласанми? Дунёда ғарлик уят, ўғирлик уят! — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

3. Уят бўладиган, уятли.

Ўтган хотинга гап ташлайди, уят гапларни гапиради. — Чўлпон, Кеча ва кундуз

Ҳисобчи уят сўз айтиб, оёғини кўтарди-ю, тепмади. — С. Сиёев, Ёруғлик

4. Уятли иш, хатти-ҳаракат, ҳолат кабиларни алоҳида таъкидлаш, қайд этиш учун қўлланади.

Дудуқланма, буйруқ бажарилдими, ёʻқми? Уят! — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Соқолингизда битта ҳам қора тук ёʻқ-ку, ёлғон гапирасиз, уят! — Ойбек, Танланган асарлар

Тўлиқ мақола →
уйин

game

  • дипломатик уйин(лар) diplomatic game
  • бир боскичли (бир боскичдан иборат) уйин single-stage game
  • бир томонлама уйин one-sided game
  • махсус уйин special game
  • сиёсий уйин уйнамок (сиёсий уйинлар билан шугулланмок be engaged in political games
  • суз уйини play on words
  • тадкикот уйини research game
Тўлиқ мақола →
уйли
Изоҳли луғат · яна 1 та луғатда

сфт. 1. Уйга эга, ўз уйи бор.

Уйли куёв.

2. Уйлардан ташкил топган, уйлардан иборат.

Беш юз уйли қишлоқ.

Бу — сой бўйлаб баланд тоғ ёнбағирларига тизилишган қинғир-қийшиқ уйли бир қишлоқ эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

3. Хотини бор, уйланган ёки эри бор, эрга тегган.

Уйли йигит. Уйли хотин.

Тўлиқ мақола →
уйқу
Изоҳли луғат · яна 6 та луғатда

от 1. Одам ва ҳайвонларда даврий юз берадиган физиологик ҳолат (Уйқуда нерв системаси, асосан, бош мия пўстлоғининг фаоллиги пасаяди, онг, мускул тонуси ва сезувчанлик сусаяди).

Қаттиқ уйқу. Ширин уйқу. Уйқум келди. Уйқу арслонни ҳам йиқитар. — Мақол

Ғуломжоннинг ухлаб қолганини ҳам, уйқусида ширин тушлар кўраётганини ҳам билмайди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Доридан ичгандан кейин юрак сиқилиши камайиб, уйқуси ҳам бир оз яхшиланди. — Ў. Усмонов, Сирли соҳил

Иштаҳа ёʻқ, уйқу бузилган, бошим ари тўлдирилган қовоқдек гувуллагани-гувуллаган. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати

Кошона эгалари [рўзада] салқин хоналарда ётиб, уйқу билан жон сақлашни одат қилганлар. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

2. Ҳаётдан тўхтаган, ҳаракациз, шовқин-суронсиз, тинч ҳолат (табиат ҳодисалари ва шу кабиларга нисбатан).

Она табиат, эртанги кураш олдидан мириқиб дам олишга чоғланган паҳлавонлардай, оғир уйқуга чўмганди. — Ў. Усмонов, Сирли соҳил

Дов-дарахтлар қиш уйқусидан уйғониб, баҳорни олқишлайдилар. — Газетадан

Асрлар ухлаган саҳро уйқусин Маҳв этдик, бир ёʻла айладик бедор. — Ғайратий

  • Абадий уйқу Балки абадий уй-қудамисан, Салтанат! — С. Аҳмад, Ҳукм
  • Кўзи уйқуга кетмоқ Кўз юмилиб, уйқу(си) бошланмоқ. Қўчқор билан Акмални топиб, юмшоқ похолга чўзилди, кўзи уйқуга кетаркан, ўзича жилмайди. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса
  • Кўзига уйқу келмоқ Уйқу билан кўзлар юмилмоқ, уйқу тортмоқ. Тун ярим кечадан оғган, Нодирнинг кўзига уйқу келмасди. — С. Юнусов, Кутилмаган хазинаКўзларига уйқу келган шогирд бола муши ипни қир-қир чўзиб, қатим тортар — Ойбек, Танланган асарлар
  • Кўз(и)да уйқу ёʻқ Уйқу келмаган, уйқусиз ҳолатни билдиради. Хаёлий бир ишқ билан Кўзларимда уйқу ёʻқ. Миртемир.
  • Маст уйқу Роҳатли қаттиқ уйқу. Тўпанисо бир текисда нафас олиб, маст уйқуда ётар эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
  • Ноз уйқу Бир куни ана шунақа ноз уйқуда ётган эканман, Бемор Бакиров, укол! деган товушдан уйғониб кетдим. — С. Сиёев, Ёруғлик
  • Уйқу бермаслик Ухлашга қўймаслик, ухлатмаслик. Шу-шу бўлиб, бу йигитнинг сурати, унинг майин жилмайиши Шаҳзодага уйқу бермай қўйди. — К. Яшин, Ҳамза
  • Уйқу босмоқ Уйқу ўз таъсирига тортмоқ. Яна ортиқ туриб қолинса, уйқу босиб, совиб қолишдан қўрққан аравакаш: — Майманага етиб олгач, карвонсаройда ухлаб, яхшилаб дам оламиз, — деди. — Мирмуҳсин, Меъмор
  • Уйқу ёʻқ Уйқу(си) келмайди, ухламайди. Уйқуси ёʻқ, ҳаловати ёʻқ, Қайғу эзар, эрк уларга ёт. — ҒайратийҚизда уйқу ёʻқ. Унинг бадани қизиган юраги шиддатли уради. — Ойбек, Танланган асарлар
  • Уйқу олмоқ Уйқу ўз таъсирига тортмоқ. Эртадан кечгача яйлов далада тинмай ўйнаб чарчаган шўх болаларни бир лаҳзада ва бирдан уйқу олди. — Ойбек, Танланган асарларКечаси билан уйқу олмади, кўзимни юмиб, Сўнагулни кўз олдимга келтириб гаплашиб чиқдим. — А. Мухтор, Давр менинг тақдиримда
  • Уйқу танг қилмоқ Уйқу талаби кучаймоқ. Ниҳоят, кута-кута уйқуси танг қилгач, ўрнига чўзилиб ухлаб қолганини ўзи ҳам сезмай қолди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
  • Уйқу элитмоқ Кўп ўтмай Меъморни уйқу элитди — Мирмуҳсин, Меъмор
  • Уйқуга бормоқ Туҳфа бирдан хохолаб юборди. Бу кулгидан уйқуга борган қизлардан баъзиси чўчиб кетди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён
  • Уйқуга кетмоқ Уйқу ҳолатига ўтмоқ, ухлаб қолмоқ. Бутун баданим зирқираб, ўринга кирибман-у, салда уйқуга кетибман. — Ў. Усмонов, Сирли соҳил
  • Уйқуни олмоқ Ухламоқ, ухлаб турмоқ. Роса уйқуни олдик.
  • Уйқуси келмоқ Уйқуга хоҳиш, эҳтиёж уйғонмоқ. Камолиддин уйқуси келмаса ҳам, ўринга кириб ётди. — Ў. Усмонов, Сирли соҳил
  • Уйқу(си) ўчмоқ Уйқуга хоҳиш, талаб ҳолат(и) тарқамоқ, ёʻқ бўлмоқ. Ўринга ётганда, тезроқ тонг отишини кутиб, ҳорғинлигига қарамай, уйқуси ўчиб кетди. — Ойбек, Танланган асарларКечаси поездда ухламагани учун мизғиб олгиси келарди. Ечиниб ўтирмасдан, дарров ётди Аммо энди уйқуси ўчиб кетди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
  • Уйқуси қочмоқ Уйқу тарк этмоқ, уйқуси ўчмоқ. У кечаси билан тўлғаниб чиқди, уйқуси қочди — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунчаТемиржон алламаҳалгача уйқуси қочиб, Усмонали отанинг Ҳилол ака ҳақидаги гапларини эслаб ётди. — Ж. Абдуллахонов, Орият
  • Ярим уйқу Чала уйқу, уйқули-уйқусиз ҳолат. Ана шундай кунларнинг бирида Ширмонхон ярим уйқу, ярим хаёл орасида дарвоза тақиллаганини эшитди. — С. Зуннунова, Олов
  • Қуш уйқуси Тез-тез уйғониш билан бўладиган, енгил-елпи, қисқа уйқу. — Қуш уйқуси, —деди она. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар
Тўлиқ мақола →
уюм
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

от Бир ерга уйиб ташланган нарса; тўп, тўда.

Қум уюми. Шағал уюми. Ғишт уюми. Китоблар уюми.

Ҳаммамиз кўсак уюми атрофига ўтириб олиб, кўсак чувирдик. — У. Икромов, Унутилмас хотиралар

Тўлиқ мақола →
уюр
Изоҳли луғат · яна 3 та луғатда

от Орасида бир айғири бўлган биялар тўдаси.

Узоқ ёʻл босган уюр ҳовуз атрофидаги барханларнинг ёнбағрида тўзон булутидай бўлиб ётибди. — А. Мухтор, Давр менинг тақдиримда

Ўти тизза бўйи келадиган кенг яйловларда йилқи уюрлари ўтлаб юрибди. — А. Шермуҳамедов, Ўт-ўланлар водийси

Тўлиқ мақола →
УЮЙ

ўзбекчакўланка, тимсол, шарпарусчатень, призракинглизчаshady, symbol

Оюл қиз оти кетмäс эркä уюй Фарзанд – инсоннинг ўчмас тимсоли(дир)

Оюл қиз оти кетмäс эркä уюй Детей-не исчезающий призрак мужа

Оюл қиз оти кетмäс эркä уюй Children-the non-vanishing ghost of person

Тўлиқ мақола →
уяли
Изоҳли луғат · яна 1 та луғатда

сфт. Муайян ҳудуднинг турли участкаларида уяча (хонача) тартибида сим-метрик жойлашган радиоузаткичлар асосида ишловчи алоқага оид.

Уяли алоқа.

  • Уяли телефон Уяли алоқа асосида ишловчи телефон тури; қўл телефон.
Тўлиқ мақола →
уезд

от Чор Россиясида ва собиқ Сссрда: 1929 йилгача губерния таркибидаги маъмурий-ҳудудий бўлинма.

Уезд ҳокими акангни мингбоши қиламан деб дегрезлик Исомиддин деган жаллобни сайлаган эди. — А. Қаҳҳор, Йиллар

Тўлиқ мақола →