Қидирув

1. 1. Мусулмонларнинг ёғоч дастага ўрнатилган қўтос, ҳўкиз ёки от думидан ва ярим ой тасвиридан иборат байроқсимон белгиси (қадимдан Шарқ мамлакатларида ҳукмдорлик, беклик ва ш. к. белгиси ҳисобланган)

У кўчанинг нариёғидаги бир авлиёнинг соғонаси устига ўрнатилган тути кўрди — Ш. Тошматов, Эрк қуши

2. эск. 2. Байроқ, алам

Ё бирор жаҳонгир, юрт таловчининг Унутиб қолдирган мудҳиш туғидир — Ш. Раҳмон, Юрак қирралари

фл. 1. Тугун солмоқ; тугун солиб уламоқ, боғламоқ.

Рўмолнинг учини тугмоқ. Ипнинг икки учини тугиб боғламоқ.

Сочин тугиб, саллани ўрай берди бошига. — Ойсулув

2. (жўналиш келишиги билан) Ўраб боғламоқ, бўғчаламоқ; ўраб, тугун солиб жойламоқ.

Дастурхонга нон тугмоқ. Белга (белбоғга) пул тугмоқ.

Кейин сандиқни очиб, бисотидан бир кийимлик чит олди-да, баркашнинг устига қўйиб, дастурхонга тугди. — Т. Алимов, Совға

Нодир индамай ўрнидан турди. Ойиси рўмолчага нон, мева-чева тугди. — С. Юнусов, Кутилмаган хазина

3. Четларини ёпиштириб ясамоқ, тайёрламоқ (чучвара, сомса ва шу кабиларни).

Манти тугмоқ. Сомса тугмоқ.

Дугоналар иш билан банд бўлишди: бири патир ясади, бири сомса тугди. — Ҳ. Ғулом, Тошкентликлар

Гўшти, хамири тайёр, мантини ўзингиз тугиб юборинг, иним, чаққонсиз, ҳар ишга қўлингиз келиша қолади. — Ойбек, Улуғ ёʻл

Келин шундай митти чучвара тугадики, унинг тўрттаси битта қошиққа сиғади. — Газетадан

4. кўчма Йиғмоқ, тўплаб ғамламоқ.

Топганини тугади.

Аёллар кўз ёши тўкиб, бу хонадонда ҳамма нарса бор, фақат тўй етишмади, боёқиш йиғди, тугди, эссиз, келин кўрмай кетди, деб афсусланишган эди. — С. Нуров, Нарвон

Топганимни шунга тугиб қўйиб, ўзим бола-чақа билан пўстакнинг жунини ейман. — А. Қаҳҳор, Тобутдан товуш

5. бот. Ҳосил нишонасини бермоқ, мева солмоқ.

Олча ғуж-ғуж тугибди.

Бу вақт кўклам келиб, ҳамма ёқни яшил либос билан безаган, гуллар ғунча тугиб, ариқчаларда сувлар ҳайқириб оққан, дов-дарахтлар томирига жон кирган пайт. — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

Бу орада дарахтлар гуллаб, мева туга бошлади. — С. Нуров, Нарвон

н ўзбекчатўқайрусчатуга́й

1. Битган, чала ери ёʻқ, охирига, поёнига етказилган

Энди билишимча, биз ўша даврларда ўйнаган нарсаларимиз ҳали тугал бўлмаган, анча ғўр асарлар эди — Ҳ. Носирова, Мен ўзбек қизиман

Элмурод биринчи куни беш вақт намозни тугал ўқиди. Иккинчи куни учтасини ўқиб, иккитасини қазо қилди — П. Турсун, Ўқитувчи

Она, тугал ёзишдан қаламим ожиз — Ғайратий

2. Тўла-тўкис, бекам-кўст; тўлиқ, бут

Тугал фикр. Тугал жумла

Икки пуд буғдой билан беш пуд шоли бериб қутулмоқчи бўлибди. Жаниш бўлса, тугал берасан, деб туриб олибди — Ҳ. Шаме, Душман

Домлангизни шундоқ катта профессор қилиб, обрў, уй-жойларимиз тугал бўлганда, шуларни ташлаб кетиб қоламанми, деб қўрқаман — Мирмуҳсин, Умид

ҳарбий Alayla tümen arasındaki bir birlik, liva.БРИГАДА

Duvar örmekte kullanılmak için kalıplara dökülüp güneşte kurutulduktan sonra özel ocaklarda pişirilen balçık.ҒИШТ

сфт. Туги бор, туғ ўрнатилган; туғ кўтарган.

Қанчаси пиёда, ботирлар отли, Иккови кўтарган туғли байроқни. — Баҳром ва Гуландом

от 1. Кийим, ғилоф ва шу кабиларнинг четига қадаладиган, одатда тўгарак шаклидаги тутқич.

Садаф тугма. Кўйлак тугма-си. Тугма қадамоқ.

Ҳаво ҳали исимаган бўлса ҳам, хомсемиз ҳоким формасининг кўкрак тугмаларини ечиб ташлаб, елпинишга тутинди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Кийимга қадаладиган тугма тез узилиб кетмасин десангиз, уни шамга ишқаб олинган ипда тикинг. — Газетадан

2. Улагич, кнопка.

Қудрат қўнғироқ тугмасини босди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Саттор лифтнинг пастга олиб тушадиган тугмасини босмоқчи эди — П. Қодиров, Эрк

Ҳамшира чиқиб кетгач, Аҳмедов столининг бурчагидаги тугмасини босди. — Ҳ. Нуъмон, Фасллар

1. monogramma (kitap betlerindegi)

2. тар. patshalardıń jarlıq, pármanlarınıń tóbesine qoyılatuǵın, olardıń ataǵın kórsetetuǵın bezewli háriplerden ibarat belgisi

3. gerb

сфт. Тугилган, тугиб қўйилган.

Учи тугук арқон.

Дарёда юзган қайиқми! Сенинг белбоғинг тугукми? — Пўлкан, Ҳасан батрак

Одам қадри магар буюкдан-буюк, Лекин қай дилларда маломат тугук. — А. Орипов

инкор-таъкид юкл. Нарса, кимсанигина эмас, балки; у ёқда турсин, ҳатто

Сендан молим тугул, жонимни ҳам аямайман.

Яроқ тугул, ёʻқ қўлингда таёғинг. — Нигор ва Замон

Кунлар исиб, дарё тугул, денгизнинг ҳам таъсири бўлмай қолди. — М. Муҳамедов, Қаҳрамон изидан

Жон шунақа ширин нарсаки, ошна-оғайни тугул, ота-онадан тондиради! — Шуҳрат, Олтин зангламас

от 1. Арқон, ип, лента ва шу кабилар нарсаларнинг боғлаб уланган, тугилган жойи.

Арқоннинг тугунини ечмоқ. Ипнинг учига тугун солмоқ. Ботинканинг ипига тугун тушиб қолибди. Галстукнинг тугуни чиройли чиқибди.

Узилган ип қайта уланса ҳам, тугуни қолади. Юрак ип эмаски, қайта уланса. — А. Эшонов, Бир оғиз сўз

Костюмни ечиб, кўрпачага ташладим, галстукнинг тугунини бўшатдим. — С. Сиёев, Ёруғлик

2. Ўраб, бўғчалаб боғланган нарса; бўғча.

Адолат бошидаги тугунни, орқасидаги қоп-чиғини ерга қўйиб, Шакархонга қаради. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

Узоқда, сийрак дарахтлар билан қопланган қияликда қоп ва тугунлар орқалаган икки аёл ва бир чолнинг қораси кўриниб қолди. — Ойбек, Қуёш қораймас

Қамбарали ака тугунни ечди, бир даста нуқул юз сўмлик пулни кўриб, кайфи учиб кетди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

3. кўчма Киши тана аъзосида ёки бошқа нарсада ҳосил бўлган тугунга ўхшаш нарса.

Дарё қисқичбақасининг нерв системасида, чувалчангдаги сингари, йирик ҳалқум устки тугуни бўлади. — Зоология

Нерв тугунлари — ўзаро бириккан нейрон таначаларининг тўпламидир. — Одамнинг анатомияси ва физиологияси

4. кўчма Умуман, ҳал этилмай, очилмай, ечилмай, тугун ҳолда бўлган нарса.

— Мунозаралар вақтида кўп мушкул тугунлар очилиб, ноаниқ масалалар ҳал этилгай, — деди аллома бошини кўтариб. — М. Осим, Ибн Сино қиссаси

Менинг хавотир олган жойим шуки бу воқеалар тугуни бир калладан чиққанга ўхшайди — А. Мухтор, Опа-сингиллар

Акбаров, Эшонбоев, Ҳакимов муаммоси кўнглида тугун бўлиб турар эди, энди бунга Гавҳар орқали Тошев муаммоси ҳам қўшилиб, тугун янада чигаллашди. — П. Қодиров, Уч илдиз

5. ад. Бадиий асарда воқеанинг ривожлана бошлашига сабаб бўлган воқеа, ҳодиса.

Келинг, арқонни узун ташлаб, сабрга эрк берайлик яна. Зотан, ҳар бир асарнинг тугуни билан бирга ечими ҳам бор-ку? — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

Ойқизнинг психологик ҳолати роман марказида турган муҳим тугунки, унинг ечими учун Ойқиз типидаги бошқа бир шахс иштироки талаб қилинарди. — ЎТА

exhaustion, emaciation, depletion

от 1. дин. Туғи бўлган, туғ ўрнатилган.

Туғдор мозор.

2. эск. Байроқ кўтарган киши; байроқ-дор.

Олдингда отланар туғдор-у сардор, Ёлғиз юриб сарсон бўлмоқ не даркор. — Муродхон

3. эск. Аскарий қисм, давлат ва шу кабиларнинг байроғини сақловчи лавозимли киши; байроқдор.

Амалдорлар барин чақириб олади, Туғдорларман кўп маслаҳат қилади. — Алпомиш

а bom, woman recently confined

(Мўғулистон)

от Кўзи ёриш, туғиш жараёни.

(Akar su) Taşma, kabarma

от 1. Тошқин, сув тошқини.

2. кўчма Кучли ички туйғу-кечинмалар тўлқини; зўр ғалаён, ғулғула.

Шодлик туғёни. Туғён қилмоқ (урмоқ).

Раъно чуқур ўйлаб қолди. Ҳафиза юрагида қайнаётган ҳислар туғёнини шундоқ юзидан сезиб турарди. — Мирмуҳсин, Умид

Чағалайдай чарх уради Бетинч ўйларим, Туғён ичра жим кезаман Денгиз бўйларин. — Э. Воҳидов

Дилда ёшлик ҳисси туғён қилади Ўриклар кўпириб гуллаган дамда. — Уйғун

Эҳтирос туғён урган-да, ақл чироғи хиралашади. — Т. Жалолов, Олтин қафас

3. кўчма Ғалаён, исён.

Нур ва маърифат сари талпинганлар, ҳақсизликка қарши туғён кўтарганлар амир зиндонининг абадий маҳбуслари бўлган. — Газетадан

фл. 1. Охирига, ниҳоясига етмоқ, тамом бўлмоқ.

Савол-жавоб тугади. Мажлис тугади. Чопиқ тугади.

Ўқиш тугармиди? Ўла-ўлгунча ўқиш керак. — Уйғун, Навбаҳор

Ўзбек ойимнинг гапи тугамасдан, Кумуш яна жомга интилди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Вой, иш ўлсин, уй иши тугайдими? — С. Зуннунова, Янги директор

Сафар тугаб, қайтиш вақти ҳам етиб келди. — Н. Орифжонов, Шонли авлод

Бомдод намози тугаган шекилли, тўп-тўп одам кела бошлади. — С. Сиёев, Ёруғлик

2. Ўтиб кетмоқ, ўтмоқ.

Қиш тугади. Вақт тугади.

Октябрь ойи ҳам тугади, ўрик япроқлари совуқда ўйнаган ёш боланинг лўппи юзидай қизарди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

3. Ишлатилиб, сарфланиб тамом бўлмоқ.

Қудуқнинг суви тугади. Овқат тугади. Куч-қуввати тугади. Давлат тугар, билим тугамас. — Мақол

Корсондаги қимиз тугаб, шўрва ҳам ичилди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Ҳаш-паш дегунча дастурхондаги бурда нонлар тугаб, болалар дарвоза томон чопишди. — С. Кароматов, Олтин қум

Аҳмад чўнтагини титкилаб кўрса, сигарети тугабди — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

4. Якун топмоқ, тамом бўлмоқ, ўтмоқ (вақт, муддат, макон ва шу кабилар ҳақида).

Вақ-тим тугади. Ёзги таътил тугади.

Сумбула тугаб, куз бошланаётган эди. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Биринчи смена тугай деб қолганда, Саодатхон раёндан қайтди. — С. Зуннунова, Янги директор

Сайҳонлик тугаб, туташ боғлар кўринди. — С. Сиёев, Ёруғлик

Ёʻл тугар-у уйига кирар Қиз зангори эшикни очиб. — Х. Даврон

5. Бирор натижа билан якунланмоқ, натижаланмоқ.

Хўш, чекиш нима билан тугайди? — Газетадан

Искандаровнинг биринчи муомаласиданоқ Ёдгор иш яхшилик билан тугамаслигига ақли етди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Ишнинг яхши бошланиши унинг муваффақиятли тугашидан далолат беради. — Газетадан

6. Барҳам топмоқ, ёʻқ бўлмоқ.

Саводсизлик тугади.

Олдинги арава харсанг ётқизилган ёʻлдан тупроқ ёʻлга ўтиб, қалдираш тугагач, аравакаш орқасига — Меъморга қараб қўйди. — Мирмуҳсин, Меъмор

7. кўчма Сафдан чиқмоқ, тамом бўлмоқ, ўлмоқ.

Эримбет кўкрагини чангаллаб турарди: Мана энди Жапақ тугади! Мунча секин юради бу? — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси