Hayot Foundation loyihasi
Oʻz

Qidiruv

«TU» boʻyicha 3725 ta natija

Filtr

← Barcha natijalar

Lugʻat maqolalari

3725 ta · 1-sahifa / 187
tumoq
Izohli lugʻat · yana 1 ta lugʻatda

ot 1. Quloqli issiq qalpoq; quloqchin.

Orqada boshiga qozoqi tumoq kiygan podachi bola hadeb shovqin solar edi. — A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi

Gʻiyos aka boshida koʻhna tulki tumoq, xayol surib ketyapti. — N. Fozilov, Diydor

U tumogʻini olib, tizzasiga qoʻydi. — E. Samandar, Tangri qudugʻi

2. Oʻrgatilgan ov qushining boshiga kiydiriladigan teri qalpoqcha.

Ne mungligʻ bu dunyoda — qizlar mungligʻ, Boshida tumogʻisi burgut mungligʻ. — Oq olma, qizil olma

Toʻliq maqola →
tub
Izohli lugʻat · yana 8 ta lugʻatda

ot 1. Tag, ost.

Paqirning tubi. Dengiz tubi.

Sakkiz buldozer kanal tubini oʻyib, mashina xartumiga qamrab olgan tuproqni yuqoriga surib chiqarardi. — Oʻzbekiston qoʻriqlari

Bogʻning etak tomoni chuqur jarlik. Uning tubida bir tegirmoncha suv qishin-yozin toʻxtamay oqib yotadi. — M. Osim, Tilsiz guvoh

2. Koʻchma Pirovard natija, oxir-oqibat; asos, zamir.

Sabr tubi — oltin. — Maqol

Yoʻq, oʻrtoq Nizomov, biz tavakkal qilmaymiz. Tavakkalning tubi — tosh, boshingni ursang — yoriladi. — Shuhrat, Shinelli yillar

Bu soʻzlarning tubida juda katta rashk borligini sezdim. — M. Qoriyev, Oydin kechalar

3. Mohiyat eʼtibori bilan asosiy boʻlgan; asl, birlamchi.

Yordamchi va shaxsiy xoʻjaliklarni rivojlantirish kundalik turmushimizning tub masalalaridan boʻlib turibdi. — Mushtum

Adib, hayotga faol munosabatda boʻlish — yozuvchi mehnatining tub mohiyati, deb hisoblagan. — Gazetadan

4. Qismlarga boʻlinmaydigan, yasama boʻlmagan.

Tub soʻz. Tub terminlar.

Sodda terminlar oʻz oʻrni bilan ikkiga boʻlinadi: tub va yasama terminlar. — OʻTA

  • Tub joy Oʻzi yashaydigan yer, joy; asl oʻziga mansub joy. Tub joy itidan koʻra musofir itning quturgani yomon boʻladi — A. Qahhor, Oʻtmishdan ertaklar
  • Tub kon Yer osti koni. Hozir biz asosan tub konlarni izlab topishimiz kerak, nazarimda. — S. Karomatov, Oltin qum
  • Tub qoʻymoq Asos olib oʻrnashmoq, barqaror joylashmoq. Bu qishloq suvini bir ichgan odam, tamom, shu yerda tub qoʻyib, ildiz otib ketmay iloji yoʻq. — F. Nasriddinov, Oltin odamlar
  • Tubi ochildi [Tantiboyvachcha] Birinchidan, ishning tubi ochilishidan vahimaga tushdi. — Oybek, Tanlangan asarlar
  • Tubiga yetmoq
  • Qalb (yoki koʻngil, yurak) tubi Qalbning eng chuqur, nozik yeri. Shu mitingda Murzin ham bor edi. Rosa quloq solib tingladi. Qalbi tubida qandaydir kuch uygʻondi. — Shuhrat, Shinelli yillarElmurod uning yonida oʻtirar va bu soʻnggi kunda unga nimadir degisi kelar, lekin koʻnglining tubida yigʻilgan gaplarini ifodalashga payt ham, soʻz ham topolmas edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
Toʻliq maqola →
tuf
Izohli lugʻat · yana 1 ta lugʻatda

ot 1. 1 Tupurganda hosil boʻladigan tovushni bildiradi.

Nasva [nasiba] tortib kelib qolsa Ahmadjon, Haq, tuf, deb tupuradi yuzingga. — Yusuf va Ahmad

2. Koʻz tegmaslikni istab aytiladigan soʻz.

Anzirat xola uning bolasiga havasi kelib, oʻrnidan turib, bolani qoʻliga oldi: — Tuf, yomon koʻzdan saqla, muncha ham doʻmboq, muncha ham oppoq! — A. Muxtor, Opa-singil-ar

  • Tuf deb (yoki tuflab) tugmoq Topganini yigʻmoq, toʻplamoq. — Nusratbek topganini tuf deb tugayotgan boʻlsa kerak, — dedi yuzlari qip-qizil, dumaloqqina sherigi uni quvvatlab. — S. Nurov, Narvon
  • Yuziga tuf demoq (yoki tuflamoq) Sagʻirning haqi menga emas, mening haqim sagʻirga oʻtmasa, yuzimga tuf deng — P. Tursun, Oʻqituvchi
Toʻliq maqola →
tugʻ
Izohli lugʻat · yana 4 ta lugʻatda

1. 1. Musulmonlarning yogʻoch dastaga oʻrnatilgan qoʻtos, hoʻkiz yoki ot dumidan va yarim oy tasviridan iborat bayroqsimon belgisi (qadimdan Sharq mamlakatlarida hukmdorlik, beklik va sh. k. belgisi hisoblangan)

U koʻchaning nariyogʻidagi bir avliyoning sogʻonasi ustiga oʻrnatilgan tuti koʻrdi — Sh. Toshmatov, Erk qushi

2. 2. Bayroq, alam

Yo biror jahongir, yurt talovchining Unutib qoldirgan mudhish tugʻidir — Sh. Rahmon, Yurak qirralari

Toʻliq maqola →
tuk
Izohli lugʻat · yana 5 ta lugʻatda

ot 1. Badanda oʻsadigan soch yoki yungning har biri; moʻy.

Moʻylov tuki,

Sochining har bir tolasi, qoshidagi har bir tuk, mijjasidagi har bir kiprik koʻz oʻngimda turibdi. — I. Rahim, Chin muhabbat

2. Baʼzi narsalarning ustini qoplab olgan (qoplab oʻsgan) mayda qilsimon oʻsimta.

Shaftolining tuki. Chigitning tuki.

Otliq shoxni ushladi, uni avaylab oʻziga tortdi, keyin behilardan birining chang bosib yotgan tukini qoʻli bilan artdi, qalpoqli boshini engashtirib, uni hidladi, yana hidladi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

  • Bir tuki oʻzgamas Kam-pir suratni qoʻliga olib tikilib qoldi: — Xuddi oʻzi, Kenjaginamning oʻzi. Bir tuki oʻzgamas. — S. Ahmad, ChevaraBuvasi-ku Dadasidan bir tuki kam emas, deb Aʼzamning bolalik chogʻini eslaydi. — Shuhrat, Jannat qidirganlar
Toʻliq maqola →
tul
Izohli lugʻat · yana 7 ta lugʻatda

ot Eri yoki xotini oʻlib yolgʻiz qolgan; beva, yesir.

Tul xotin. Tul qolmoq.

Qancha-qancha onalar, kelinchaklar tul boʻldi. — Z. Diyor

[Ahmadning] Pastdagi qoʻshnisi tul erkak, juda boʻshang, beozor odam edi. — F. Musajonov, Himmat

Toʻliq maqola →
tum
Izohli lugʻat · yana 1 ta lugʻatda

Nogʻoraning poʻkillaganroq ovoz chiqaradigan toqasi va undan chiqadigan ovoz.

Nogʻoraning tak, tum (taka, tum) ovozi eshitildi.

Toʻliq maqola →
tun
Izohli lugʻat · yana 5 ta lugʻatda

ot 1. Sutkaning kun botishdan kun chiqqungacha, oqshomdan tongotargacha boʻlgan qismi.

Oysiz tun. Tun kapalagi. Oy tunda kerak, Aql kunda kerak. — Maqol

Ochil yarim tungacha koʻchalarda tentirab yurdi, yotoqqa borsa, yana tun boʻyi uxlay olmay chiqishini bilar edi. — P. Qodirov, Uch ildiz

[Nizomjon] Kechalari yulduz toʻla osmonga tikilib, tunni tongga ulab, qushlar nagʻmasidan, suvlar shildirashidan koʻngilga allaqanday yupanch izlardi. — S. Ahmad, Ufq

2. Tun qorongʻisi, qorongʻilik.

Bahor keldi, Tun bagʻrida Yarq etganday boʻldi nur. — E. Vohidov, Nido

Hali tong otmagan, kulrang osmon asta-sekin oqara boshlaganiga qaramay, xiyobonlar, koʻchalar, binolarning pastki qavatlari tun qoʻynida edi. — Oʻ. Umarbekov, Yoz yomgʻiri

Olis-olislarda yongan yulduzdek Dardim bilan singib ketdim men tunga. — X. Davron, Qaqnus

Toʻliq maqola →
tup
Izohli lugʻat · yana 7 ta lugʻatda

ot Oʻsimlik yoki daraxtning har bir donasi.

Bir tup daraxt. Oʻn tup olma koʻchati. Gʻoʻzaning tupi,

Salkam million tup daraxti bor Toshkentda nima koʻp, sersoya joylar koʻp. — P. Qodirov, Uch ildiz

[Fargʻonaning] Har tup mevasidan bol tomadi. — Shuhrat, Shinelli yillar

Ekinning tupini koʻrib, hosilini aniqla. — Qanotli soʻzlar

  • Tup qoʻyib, palak yozmoq (yoki otmoq)
Toʻliq maqola →
tur
Izohli lugʻat · yana 7 ta lugʻatda

TUR 'xil\ 'koʻrinish'. Respublikamiz yoshlari orasidan sportning shaxmat t u r i boʻyicha jahon chempioni yetishib chihdi. Qadimgi turkiy tilda ham shunday maʼnoni anglatgan bu soʻz asli tür tarzida talaffuz qilingan (Devon, I, 441: türlük; ЭСТЯ, III, 328); oʻzbek tilida ü unlisining yumshoqlik belgisi yoʻqolgan: tür > tur

2. Oʻsimlik va hayvonlar tizimida biror turkumga mansub, alohida sifatga ega boʻlgan shakl, tasnif birligi

Ussuri qoboni — yapon choʻchqasining bir turi

Irsiyat tufayli uzok; evolyutsiya davomida paydo boʻlgan asosiy strukturalar hamma turlarda saqlanib qoladi — "Fan va turmush"

3. Baʼzi belgi bildiruvchi soʻzlar bilan qoʻllanib, "tarz", "holat", "ahvol" maʼnolarini bildiradi

Ellikboshi bir minut qadar sukut qilib, haligi "ikki ogʻiz" soʻzni qay turda boshlashni oʻyladi-da, jilmayib qoʻydi — Oybek, Tanlangan asarlar

-Bugun ertsshab domla biznikiga kelgan edi, — dedi Sultonali jiddiy turda — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Toʻliq maqola →
tus
Izohli lugʻat · yana 8 ta lugʻatda

ot 1. Narsalarga xos boʻlgan rang, rang koʻrinishi.

Tusi oʻzgarmoq. Tusi oqarmoq, Tusini yoʻqotmoq.

Shuning uchun yoz kunlari maxdumning bogʻchasi oq, nimrang, ola-zangor, malla-lojuvard va boshqa tus kapalaklarning yalt-yult uchishlari bilan alohida bir koʻrinishga kiradi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon

Marzalardagi maysa-giyohlar bir xil rangda — oltin tusida tovlanadi. — N. Aminov, Suvarak

Mardon Yoʻlchiyevich novcha, yuzi choʻzinchoq, tusi ham Temirjonning chehrasiday tiniq ekan. — J. Abdullaxonov, Oriyat

Odatda dengiz suvi koʻkimtir rangli, boʻladi. Primoryeda esa dengizning suvi temir zangining tusini eslatadi. — Gazetadan

2. Tashqi koʻrinish; qiyofa.

Zamonlar oʻzgaradi, joyning ham tusi oʻzgaradi. — Y. Shamsharov, Toshqin

Bolalarning qiy-chuvi, xotinlarning baqirib-chaqirishlari bu jimjit toʻqayzorga mahalla tusini berib qoʻydi. — S. Ahmad, Ufq

Qizi shomda qaytganda, hovlida gard ham yoʻq, salqin, suv sepilgan, hovlining tusi oʻzgarib, chang bosib yotgan akaslar ham chehrasi ochilganday edi. — S. Nurov, Narvon

Homid magʻrur tus bilan Ota-bekka qaradi. A. — Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Quvonch, qoʻshiq har yonda, Oq kaptarlar osmonda Parvoz qiladi koʻrkam, Bayram tusida oʻlkam. — R. Bobojon

  • Tus bermoq Qandaydir tus paydo qilmoq, qandaydir tusga olmoq, tusda ifodalamoq, tus kiritmoq. Yuziga tushunib boʻlmaydigan allaqanday tus berib, bir xoʻrsinib qoʻydi-da, unga dedi — K. Yashin, HamzaNahotki oʻz jangchilarimizni unutsak, — deya gapga tus berdi Muharram. — Shuhrat, Shinelli yillarHar anorlarki donasi choynakday, uzumini koʻtarolmay bukilib qolgan ishkomlar, yombi oltindek sap-sariq behilar bu bogʻga chinakam jannat tusini berar edi. — S. Ahmad, Hukm
  • Tus olmoq Qandaydir tus-qiyofa kasb etmoq; tusga kirmoq. Uning rangi oqarib, vajohati qoʻrqinchli tus oldi. — M. Hazratqulov, JurʼatPaykallar etagini yuvib oqayotgan Qashqa suvi qizgʻish-sariq tus olib tol, jiydalar ostigacha toshgan. — S. Nurov, NarvonAsta-sekin munosabatlarimiz boshqacha tus ola boshladi. — E. Aʼzamov, Javob
  • Tusga kirmoq Qandaydir tus, qiyofa kasb etmoq, tus-qiyofaga aylanmoq. Ariq va anhorlardagi suvlar shaffofligini yoʻqotib, mallarang tusga kirdi. — S. Zunnunova, Yangi direktorMurzin uning nazarida lahza sari yuksalib, ajoyib qahramon tusiga kirib bormoqda edi. — Shuhrat, Shinelli yillarNafis kiyimlar bilan yosh kelin tusiga kirgan Xoljon derazadan oʻtgan-ketganlarni tomosha qilib oʻtirdi. — Gʻayratiy, Dovdirash
Toʻliq maqola →
tut
Izohli lugʻat · yana 8 ta lugʻatda

Shu daraxtning isteʼmol qilinadigan oq, qora yoki qizil tusli totli mevasi

Juvon boshidan roʻmoli tushib ketgan, Sidi qjonga orqasini oʻgirib, zoʻr ishtaha bilan tut terib yemoqda edi — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

Toʻliq maqola →