«TOZ» boʻyicha 76 ta natija
ot 1. Boshning sochsiz taqir yoki kal yeri.
Boshim — toz, koʻnglim — noz. — Maqol
2. Shunday bosh va shunday boshli odam, kal.
Toz taranguncha, toʻy tarqalar. — Maqol
fl. 1. Toʻzondek har yon sochilmoq, uchmoq, toʻzgʻimoq.
Par toʻzib ketdi.
Jimjimador yaproqlaring Sargʻayib band uzmoqda. Bevatanday shamol bilan Yerda izgʻib toʻzmoqda. — T. Toʻla
2. koʻchma Har yonga tarqalmoq, tarqalib, sochilib ketmoq, parokanda boʻlmoq.
Qoʻylar boʻri tegganday toʻzdi.
Sheʼr anjumani toʻzdi, uyat soʻz aralashdi. — S. Abdulla, Mavlono Muqimiy
3. koʻchma Tarqamoq; tarqab, boʻlinib yoʻq boʻlmoq.
Umr oʻzadi, husn toʻzadi. — Maqol
Gavhar xayollari toʻzib, Talʼatga oʻgirilib qaradi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Nahot shunday oson boʻlsa bu dunyoning toʻzmogʻi. — T. Toʻla
4. Betartib yoyilmoq, toʻzgʻimoq, paxmaymoq.
Silliq qilib taralgan, koʻp diqqat va mehnat sarf qilinib oʻrilgan sochlar toʻzgan, sochilgan. — A. Qahhor, Sarob
5. Eskirib, titilib ishdan chiqmoq.
Kengash qilgan el ozmas, Keng bichilgan toʻn toʻz-masalan — Maqol
Menga ovqat beradi, kiyimim juda toʻzsa, kiyim qilib beradi. — Oybek, Tanlangan asarlar
6. koʻchma kam qoʻll. Oʻzini oldirmoq, xazon boʻlmoq, soʻlmoq.
Xoʻjayin aytgancha, uzilmagan gul boʻlmasa ham, ruhi, qalbi bu chirkin boʻgʻiq muhitda soʻnmagan, toʻzmagan koʻrinadi. — Oybek, Tanlangan asarlar
sft. 1. Kir, chang, ifloslik va shu kabilardan xoli (xoli qilingan), ozoda, pokiza.
Toza idish. Toza kiyim. Toza uy. Toza kiyinmoq.
Aʼzoyi badanimni Xoʻp yaxshilab yuvaman.
Tirnogʻimni, tishimni Doim toza tutaman. — Uygʻun
Qoʻllarini toza sochiqlarga artishdi. — K. Yashin, Hamza
2. Chang-gʻubordan xoli; begʻubor, sof, musaffo.
Toza osmonda yulduzlar charaqlaydi. — S. Nurov, Narvon
Toza havodan toʻyib nafas oldi. — S. Siyoyev, Avaz
Har taraf sof, toza maysa-koʻkat — Gʻayratiy
3. Aralashmalardan xoli; sof, asil.
Toza oltin.
Mana bu durmi? Juda toza ekan, Nuri opamda ham bor-a? — Oybek, Tanlangan asarlar
Gulnor kelgach, u Yoʻlchi bilan qizga shivirladi: — Mana bu juda toza choy. — Oybek, Tanlangan asarlar
4. Xirildoq va shu kabilar kamchiliklardan xoli, jaranglab chiqadigan tovush, ovoz haqida.
Oshna ashulalarning dilrabo kuyi, hofizning toza va shirali ovozi Elmurodning yuragiga bahor nashʼalaridek quyildi. — Shuhrat, Shinelli yillar
5. koʻchma Dogʻ tushmagan, bulgʻanmagan; sof, pok.
Toza vijdon. Toza nom. Toza qalbda dogʻ boʻlmas. — Maqol
Murzin yanada qizishib, boʻrtib, davom etdi: — Men uni yaxshi bilaman. U yaxshi qiz, koʻngli toza. — Shuhrat, Shinelli yillar
6. rvsh. Juda ham, rosa.
Toza charchadik. Sizni toza kutdik.
Yigit-qizlar xolaning gaplariga toza kulishdi. — N. Safarov, Oliyaxon Sultonova
Bechora! Qalligʻini koʻraman, deb toza baloga qolgan ekan! — P. Tursun, Oʻqituvchi
7. shv. Yangi.
Toza maktab ochsang, kofir deydi, gazeta oʻqisang, dahriy deydi. — J. Sharipov, Xorazm
Toʻrani olajak toza xotinidan sovitib berasiz. — J. Sharipov, Xorazm
Matpano: — Tagʻin kelaman, ogʻa, toza gap boʻlsa, yetkazaman, oʻksimay yuring, — deb peshinlatib joʻnadi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
ot 1. Oyoqlari ingichka, tumshugʻi uzun, xipcha, yugurik ov iti.
Har yerning tulkisini oʻz tozisi bilan ovlar. — Maqol
Xohlasa, qarchigʻayini qoʻliga qoʻndirib, tozi itni ergashtirib, odamlari bilan toqqa chiqib ketardi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
Oʻgʻlim ovga ketadi Asil ovchi tozi bilan. — Boychechak
2. Chopqir ot, tulpor.
Ostimda irgʻiydi Gʻirkoʻkday tozi. — Malikayi ayyor
Ustiga minganda uchar tozingni, Qoʻlga olsang biz qip [qilib/ bergan sozingni. — Erali va Sherali
ot Kishining qiyinchilik, kulfat, ogʻriq va shu kabilarga chidash qobiliyati; chidam, bardosh.
Toʻzim bilan oʻqimoq.
Qaysi bir sadaf siyna Toʻzim-la sanchib igna, Injularin birma-bir Shu shohiga qadagan? — Gʻ. Gʻulom
Salimning kutgani chiqmadi, qoʻrgʻonda avvalgiday tinchlik, jimjitlik. Bu hol uni yana ezdi. Oxiriga qadar kutishga kuch va toʻzim sezmadi oʻzida. — Oybek, Tanlangan asarlar
ot 1. Har yon sochilgan, toʻzigan holatli, holdagi.
Toʻziq xas-xushlarni supurib, bir yerga toʻplamoq.
Bari bir, rahbar ogʻizga yaqin boʻladi. Qancha kamtar boʻlsang ham, koʻpning ogʻzida boʻlasan. Katta boʻldingmi, tuprogʻing toʻziq boʻladi, azizim. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli
2. koʻchma Sochiq, sochilgan, boʻlingan; parishon.
Uning xayoli toʻziq.
3. Betartib yoyilgan, toʻzigan, toʻzgʻoq, paxmoq.
Qiz tol tagidan chiqib yugurgancha, oʻzini suvga otdi. Nizomjon uning orqasidan oppoq boldirlarini savalagan toʻziq sochlarini koʻrib qoldi. — S. Ahmad, Ufq
4. Eskirgan, titilib ketgan.
Hujraning burchagida Shoqosimning uvada choponi, toʻziq koʻrpa-yostigʻi uyilgan. — Oybek, Tanlangan asarlar
Gulnor koʻcha eshigidan hovlisiga kirarkan shipi, devorlari toʻziq ayvonga paranjisini otdi. — Oybek, Tanlangan asarlar
ot 1. Havoga koʻtarilgan (toʻzgan) xas-xush va boshqalar mayda narsalar aralash chang.
Daryo qurisa ham, oʻzani qolar, Boʻron bosilsa ham, toʻzoni qolar. — S. Akbariy
Mashinalar ketidan koʻtarilgan toʻzon kun tigʻida, osmonda bir zum kezib, keyin paxtazorga yopiriladi. — A. Muhiddin, Terimchilar
2. Narsa betiga, sathiga qoʻngan, ingan shunday narsa; gard-gʻubor, chang.
Nikolin uning toʻzon bosgan yelkasiga ogʻalarcha qoʻlini qoʻyib: — Rahmat, Bektemir, — depti. — Oybek, Quyosh qoraymas
Oʻchoq boshida qumgʻon sharaqlab qaynab, choʻgʻ ustiga toʻkildi, bugʻ va kul toʻzoni koʻtarildi. — A. Muxtor, Opa-singillar
Tegirmon yoʻlagi un toʻzoni ichiga koʻmilib, kech kuzning quyuq tumanli havosi manzarasini beradi. — A. Qodiriy, Obid ketmon
sft. 1. ayn. Toʻziq.
Iskandaro asabiy va toʻzgʻin xayollar quchogʻida sukut etar edi. — Oybek, Nur qidirib
2. koʻchma Ozib-toʻzgan, oʻzini oldirgan, ozgʻin.
Qoʻsh qulogʻidagi juldur ishtonli qarolning qovurgʻalari ham hoʻkizniki singari urib chiqqan, u ham ozgʻin-toʻzgin edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
sft. Toʻzgʻigan, toʻziq, toʻzgʻin.
Zarralar toʻzgʻoq holda boʻlsa, quruq tuproq deyiladi. — M. Bahodirov, Tuproqshunoslikdan amaliy mashgʻulotlar
Uning toʻzgʻoq sochlari, oppoq badani ochilib-sochilib turadi. — U. Ismoilov, Saylanma
ot Toza holatlilik.
Kiyimning tozaligi. Uyning tozaligi. Vijdonning tozaligi.
Tozalik — salomatlik garovi.
[Manzura opa] Har bir sinfga kirib, bolalarning tozaligi bormi, kundaligi bormi tekshirib chiqdilar. — E. Raimov, Ajab qishloq
sft. Chidam-bardoshi kuchli.
Toʻzimli yigit.
Togʻlar soyasida qumursqasimon, Dovul qanotida uchgan xas kabi Boʻlsa hamki, ammo toʻzimli inson, Hamma dahshatlardan zoʻrroqdir qalbi. — S. Akbariy
Sipobek ota degan bir chol meni hayratda qoldirdi. hech qanday pardozsiz, adabiyotga shunday kirsa boʻladigan baquvvat obraz., turmushning oʻziday keksa, toʻzimli. — N. Fozilov, Qush qanoti bilan
fl. ayn. Toʻzmoq.
Eshik ochilib, shamolda qogʻozlar patday toʻzidi. Kengashli uy toʻzimas. — Maqol
Ularning yuz-koʻzlari chang, ranglari zahil, sochlari toʻzigan edi. — I. Rahim, Chin muhabbat
Yoʻldoshboy uch-toʻrt haftadan beri ichki kiyimini yechmagan, koʻylagi terda qotib ketgan, toʻni bilan etigi toʻzib qolgan edi. — H. Nuʼmon va A. Shorahmedov, Ota
Bu xabar birpasda butun arshi aʼloga tarqaldi. Farishtalar, uyasi buzilgan ariday, toʻzidi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
sft. Toʻzon qoplagan, toʻzon koʻtarilgan.
Toʻzonli boʻron.
Intiladi toʻzonli yoʻlga — Yurayotgan saflarga qarab. — E. Rahim, Yangi qadam
Nay navosi dam barglarda oʻynagan bahor yeli, dam uzoqdan momaqaldiroq nafasi kabi, toʻzonli shom havosini lim-lim toʻydirgan — A. Muxtor, Chinor
чистка, очищение
fl. ayn. Toʻzmoq 1, 2, 4, 5.
Xazon toʻzgʻib ketdi.
Chorak soatdan keyin shovqin koʻtarilib, maslahat majlisi toʻzgʻib ketdi. — A. Muxtor, Chinor
Nizomjon uning [Dildorning] toʻzgʻigan qop-qora sochlarini, marmardek oppoq bilaklarini xayoldan ketkizolmasdi. — S. Ahmad, Ufq
Qish-yoz oyogʻida ogʻir sagʻri kaft. Mahsi ham ming yamoq, boshida kir, toʻzgʻigan salla. — Oybek, Tanlangan asarlar
sft. Toʻzimi-bardoshi yoʻq; chidamsiz, bardoshsiz.
Toʻzimsiz odam.
fl. Toʻzimoq feʼlining orttirma nisbati.
fl. 1. Kir, chang, ifloslik va shu kabilardan xoli qilmoq, toza qilmoq.
Tish tozalamoq. Idishlarni tozalamoq. Uyni tozalab supurmoq.
Yoʻlchi ularga beda tashladi. Keyin kurak va supurgi olib, otxonani tozalay boshladi. — Oybek, Tanlangan asarlar
2. Aralashmalardan, keraksiz, ortiqcha narsa yoki qismlardan xoli qilmoq.
Spirtni tozalamoq. Yongʻoq tozalamoq. Guruch tozalamoq. Dalani gʻoʻzapoyalardan tozalamoq.
Anvar gullarni sugʻorish, oʻtlarni yulib tozalash vazifalarini oʻzi bajardi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon
Yoʻlchi yoʻgʻon qamish topib, ichini tozalab, bir qarichdan moʻlroq qirqib oldi-da, unga noʻxat sigʻadigan bir necha teshiklar yasadi: — Mana bu nay, — dedi. — Oybek, Tanlangan asarlar
3. Nomaqbul kishi, narsa va shu kabilardan xoli qilmoq, ularni yoʻq qilmoq.
Yoshlar ongini zararli taʼsirlardan tozalamoq. Ekin maydonini begona oʻtlardan tozalamoq.
U [Toʻqsonov] birinchi galda oʻz qaramogʻidagi idoralarni tozalab, odamlarni yangilashga kirishadi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
Polk oʻlkani qadam-baqadam fashistlardan tozalab, Dneprga yaqinlashyapti. — A. Muhiddin, H. Tojiboyev, Otash qalbli qiz
fl. Toʻzmoq feʼlining orttirma nisbati.
fl. Toʻzgʻimoq feʼlining orttirma nisbati.
