Қидирув

сфт. 1. Иккига бўлинмайдиган, жуфт бўлмаган (бутун сонлар ҳақида.); жуфтлаб санашда охири жуфт чиқмайдиган, бир дона ортиб қоладиган.

Тоқ сон. Ёнғоқ ток чиқди. Жуфтми-тоқ ўйнамоқ.

Юпун дастурхондаги ток нонлар яқинда бу уйдан ўлик чиққанини кўрсатарди. — С. Сиёев, Аваз

2. Жуфти, шериги, тоқаси бўлмаган; жуфциз, ёлғиз.

Совға деган тоқ бўлмайди.

Кейинги йили Бозорнинг деҳқончилик ишлари бурунгидай авж олмади, чунки ҳўкизи тоқ, ўзи ёлғиз. — С. Айний, Дохунда

3. Хотинсиз ёки эрсиз.

Дунёдан тоқ ўтмоқ.

Ижозат беринг, бир жононни ўзим топаман, шунча давлат билан ток ўти-расизми! — Ойбек, Улуғ ёʻл

от 1. Дастаси ва уриладиган қисми кўпинча ёғочдан қилинадиган, босқонга ўхшаш асбоб.

Олчин тўқмоқ. Тунукасозлар тўқмоғи. Дурадгорлар тўқмоғи.

Олахўжа махсум бошига қўққисдан тўқмоқ билан урилгандай, гангиб қолди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Обиджон шу қадар хаёлга кетадики, ҳатто маҳалласидаги дегрезлик, тунукасозлик дўконларидан чиқаётган тўқмоқлар овозини ҳам эшитмайди. — Ф. Жўраев, Обид Жалилов

2. махс. Турли механизм ва қурилмаларнинг уриладиган, зарб берадиган қисми.

[Ёʻлдош] Бугун куни билан трассага парма тишлари, бурғи тўқмоқларини ташиб, ҳозир-гина қайтиб келди. — А. Мухтор, Чинор

3. кўчма Зарб, калтак.

Ёмон ўртоқ — ошга ўртоқ, бошга тўқмоқ. Мақол. Яхшининг сўзи — қаймоқ, Ёмоннинг сўзи — тўқмоқ. — Мақол

Тўғри сўзнинг тўқмоғи бор дегандай, бу дашном онага қаттиқ таъсир қилди. — Ҳ. Назир, Маёқ сари

Уруш қурсин, қашинишга тирноғим ҳам қолмади, ҳаммасини Мекалай еди! Жабрнинг тўқмоғига тоқат ёʻқ. — Ойбек, Танланган асарлар

4. қ.х. Ғалла янчадиган босқонсимон ибтидоий асбоб.

от 1. Жуфт ҳолда бутунлик ташкил этувчи нарсаларнинг икки қисмидан бири, бир томони, бўлаги.

Таҳқирланган бой ўрнидан туриб: — Батрак, қул, тоқа деб тикувчини сўкиб, қолипланган бир тоқа этикни унинг бошига чоғлаб отди. — С. Айний, Қуллар

Шамол шунча заптига олган эдики, эшикнинг бир тоқасини унинг кўлидан суғуриб, куч билан деворга урди-ю, деворнинг устки қавати бутунлай кўчиб тушди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

2. Бир жўра атлас ёки беқасамнинг ҳар бир бўлаги.

Бир тоқа атлас. Беқасамнинг бир тоқаси.

от 1. айн. Васса.

Бу уй илгари бедахона бўлганидан, дарчаси ҳам ёʻқ, токчаси ҳам ёʻқ, тоқиси ҳам ёʻқ эди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. айн. Тоқ ИИ.

Кичкинагина эшикдан олиб ўтиб, шу эшикча ёнидаги торгина, лекин тоқиларига ранго-ранг гуллар ўйилган хонага олиб кирдилар. — Х. Тўхтабоев, Йиллар ва ёʻллар

3. Қоровулларнинг шақилдоғи.

Бозор то-монда қоровулнинг тоқиси шақиллади. — С. Анорбоев, Меҳр

[Гулбодом] Узоқдан қоровул тоқисининг овозини эшитди. — С. Кароматов, Бир томчи қон

4. Кўйлакнинг елка қисмига ичидан қўйилган астар.

Тоқи кўйлакнинг елкасини тез йиртилишдан сақлайди.

от Чидаш, бардош бериш қобилияти; сабр-бардош, чидам, тўзим.

Тоқат билан кутмоқ. Тоқат билан гапига қулоқ солмоқ. Тоқати тугади (битди, тамом бўлди).

Сен бўлмасанг, менда тоқат қайдадир, Тоғ чидамас отангнинг фарёдига! — Равшан

Калит топила бермагач, махдумнинг тоқати тугади, чиқиб, қизлар ичидан Раънони чақирди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Отамурод Ҳанифанинг ёзғириши тугашини тоқат билан кутарди. — Ўзбекистон қўриқлари

от 1. Қамиш, чангал ва шу кабилар ўсимликлар ўсиб ётган, одатда, захкаш ер.

Тўқайга ўт кеца, ҳўлу қуруқ баравар ёнади. — Мақол

Мавлон ака анави куни Султонбой билан тўқайга бориб, қўқон аравасига қамиш босиб келди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Сидиқжон болани бағрига босганича, бир-бирига киришиб кетган буталар, шохлар орасидан оёғи ва елкаси билан ёʻл очиб, тўқайнинг ичкарисига бошлади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. кўчма с. т. Шундай ҳолат олган жойга нисбатан қўлланади.

Ҳовлимиз тўқай бўлиб кетибди.

от 1. Жазлиқ ёки эгар остига қўйиладиган, одатда кигиздан қилинадиган от-улов абзали.

Кигиз тўқим. Эшакка — тўқим, одамга — либос. — Мақол

Оқтойнинг устида эски олача кўрпачадан тўқим, суяк Қоши учиб кетган эгар, қандайдир дарвоза ҳалқаси илинган узанги. — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар

Соқи дарҳол Сариқ саманга якка тўқим солиб, жуганлаб, миниб чиқиб кетди. — Бўтакўз

2. шв. Тандир ёки ўчоқнинг намат ёки матодан қилинган ёпиғи.

3. кўчма (3-шахс эгалик қўшимчаси билан) Кийиниш ва бошқалар жиҳатдан қиёфаси.

Қарасам, тўқими ўзгарган: қошларида ўсма, кўзларида сурма бўйнини дока билан боғлаб олибди. “Нима қилди, томоғинг оғридими? десам, Эшик қисиб олди, деб хир-хир кулади. — А. Қаҳҳор, Асарлар

Азимхўжаев катта кўчанинг оғзида турса, тўқими бошқачароқ бир жувон келаверди. — Шуҳрат, Жаннат қидирганлар

тўқишмоқ, жанжаллашмоқ, курашмоқрусчасражатьсяинглизчаfight

Яйïŋ сü телим туца азрақ сениŋ, тоқïšқа эвинмä ярай кўр анïŋ Dushman qo‘shinining soni ko‘p bo‘lsa-yu, seniki oz bo‘lsa, to‘qnashuvga shoshilma, hozirligingni ko‘r – Если твой враг располагает большим войском, а ты малым, не спеши вступать в сражение, прими соответствующие меры – If your enemy has a large army, and you are small, do not rush to engage in battle, take appropriate measures

сфт. Тоқи, аркаси ёки гумбази бўлган; гумбазли.

Узоқда ойдин ва сокин кечада Ҳиротнинг етти тоқли жомейи яна ҳам муаззам туюлар эди. — Ойбек, Навоий

от 1. Шохи ёʻқ, шохсиз.

Тўқол сигир.

2. шв. Қисқа, калта.

Охири у чидолмади шекилли, нарироқдаги тўқол тут тагига бориб ўтирди. — Муштум

Қараса, ўша ўзини алдаган паризод тўқол ёлли тўриқ отни миниб бир-бир босиб, ирғалиб бораётган экан. — Муродхон

ҳайвон, қорамолрусчаскотинглизчаanimal

Киšиг аšқа üндäр тоқуšлар тоқïб To‘qimlar so‘yib, kishilarni ziyofatga chorlaydi – А [сами] приглашают людей, забив скот – He invites people by hitting cattle

toqıw.

н roll (small loaf offlat bread)

сфт. Тўқаси бор, тўқа тақилган.

Қора тўни устидан елкасига қадимги ўқдонларини осган, белига қадимги кумуш тўқали қалин камарини боғлаган — П. Турсун, Ўқитувчи

от 1. Тўқиб ясалган, тўқилган.

Шавкат Зокир билан индамай кўришди-да, тўқима стулни четроққа суриб ўтирди. — П. Қодиров, Уч илдиз

Тўқима шляпа кийган Раъно онасининг кўзига бошқача кўриниб кетди. — Ҳ. Назир, Чўл ҳавоси

2. от. махс. Газмол, газлама.

Шойи тўқималар. Тўқималар виставкаси.

3. от биол. Ўзаро боғланган ва организм-да белгили бир ҳаётий вазифани бажарадиган ҳужайралар тизими.

Нерв тўқималари. Суяк тўқималари.

Дарвоқе, оғриққа чидамли ва чидамсиз ҳужайралар ҳамда тўқималар бўлади. — Фан ва турмуш

4. от ад. Бадиий асарнинг асосий мазмунини ва ундаги қаҳрамонларнинг харак-терини очиб берадиган, ўзаро узвий боғланган воқеа-ҳодисалар мажмуи, тўқилма, сюжет.

Уйғур постановкага халқ шоири — баёнчи ролини киритди, баёнчи ҳар бир кўриниш олдидан, тингловчиларга воқеа-ҳодисалар, Фарҳоднинг саргузаштлари тўғрисида сўзлаб бериб, песа тўқимасини тўлдириб борди. — Ҳ. Носирова, Мен ўзбек қизиман

5. Ёʻқ ердан тўқиб, ўйлаб чиқарилган; уйдирма.

Тўқима гап. Тўқима образлар.

Уни ўқиб, дастлаб кўплар ҳайратга тушган, бу воқеани шунчаки тўқима, фантазия деб ўйлаган эди. — У. Норматов, Талант тарбияси

Афсуски, ссенарий муаллифлари ва постановкачи-режиссёр ижодий тўқимага ҳаддан зиёд ўрин бериб, қаҳрамон бошидан кечирган чинакам реал жанговар эпизодлар ўрнига, тўқима, ясама ҳолатлар киритишган. — С. Хўжаев, Ўзбек тарихий филмлари

от 1. Тўқ ҳолатга эгалик, тўқ ҳолатдалик.

Қориннинг тўқлиги. Рангнинг тўқлиги. Бир очликнинг бир тўқлиги бор. — Мақол

Тўқликдан, семизликдан, иссиқдан худди узоқ ёʻл юриб келган қўй сингари шосупада пўқиллаб ўтирган мингбошини самоварчининг дастёри тинмай елпир эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

2. Тўқ, фаровон турмуш.

Тўлиқ тўқликдан чиқар шўхлик. — Мақол

Мен тириклик тўғрисида ўйлайман. Сенлар тўқликка шўхлик қиласанлар. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

тўқлик, фаровонликрусчадостатокинглизчаsatiety

Ағун тоқлуқï барčа аčлïқ турур, эрäžи севинčи кўр эмгäк эрüр Dunyoning farovonligi – ochlik(dir), xursandlik va quvonch uning–dardi – Достаток мира составляет голод, веселье и радость его–страдания – The joy of the world is hunger, his suffering is enjoyment and pleasure

от 1. Катта бўғирсоқ.

2. Кулча нон.

Ўзбек ойим бўғирсоқ қовуртириш, толқон туйдириш, тўқоч ёптириш билан машғул бўлди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

сон 1. 9 рақами ва шу рақам билан ифодаланган сон, миқдор.

Тўққиздан учни айирмоқ. Тўққиз сўм пул. Тўққиз килограмм ёғ.

Душман кечгача тўққиз марта ҳужум қилди ва ҳар сафар қақшатқич зарбага учрар эди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз

2. айн. Тўққиз-тўққиз.

[Ҳожар Тўлахонга:] Отанг юртнинг бири, ками беш юз жойдан тўққиз олиб, тўн кийган. — Ҳамза, Паранжи сирлари

Мен баҳузур ёзилиб ўтириб, тўй зиёфатларини едим, ҳамманинг олдига тўққиз улашилгандан кейин қайтдик. — М. Муҳаммаджонов, Турмуш уринишлари

сон 1. 90 рақами ва шу рақам билан ифодаланган сон, миқдор.

Тўқсондан ўнни айирмоқ. Тўқсон сўм пул. Тўқсон пуд буғдой.

Тўққиз сўм оламан деб, тўқсон гап эшитдим. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Қиш фаслининг 1 декабрдан 1 мартгача бўлган давридаги 90 куни.

Тўқсон кирди. Мевани тўқсонда суғорсанг, тўқсон ботмон ҳосил қилади.

Кеча тўқсон чиқди; наврўзи олам. Кўчат — келинларнинг тўйи бош-ланди. — Ғ. Ғулом

— Боғингга уннамадингми? — Ҳали вақт бор, токларни очсам, совуқ олиб қўядими, деб қўрқяпман. Тўқсоннинг изғирини ўцин, деб турибман. — Ҳ. Шамс, Душман

3. Тўқсон (эркаклар исми).