Поиск

ot 1. tar. Ekspluatatorlik jamiyatining ilk davrlarida xususiy mulk, mol qatori olib-sotilgan, butunlay xoʻjayinga qaram boʻlgan, hech qanday haq-huquq va mol-u mulkka ega boʻlmagan xizmatkor.

— Oyjamol, mana bu yer qul bozori boʻlgan, — Sherniyoz sandiqsozlik doʻkoni qarshisidagi maydonchani koʻrsatdi. — J. Sharipov, Xorazm

Xafa boʻlmang, biz haq olmasdan ham ishlaymiz. Axir biz qulmiz-ku, haq talab qilishga haddimiz bormi?! — Mirmuhsin, Meʼmor

2. Umuman, sinfiy jamiyatda ekspluatatsiya hamda siyosiy-iqtisodiy qaramlik asoratida har qanday huquqdan mahrum boʻlgan, eziluvchi kishi.

Qizlar bunda choʻri, tul edi, Yigitlar xoʻr, gado, qul edi. — E. Rahim

3. koʻchma salb. Kimsaga koʻr-koʻrona xizmat qiluvchi, boʻysunuvchi; itoatgoʻy, malay, xizmatkor.

— Mashi, — dedi Fazliddin, — lekin shunday yaxshi qulni ular bizga berishmas, deyman. — Oybek, Tanlangan asarlar

— Bizning Qamishkapada koʻpchilik ayollar hali ham toʻrt devor ichida erlariga qul boʻlib kelmoqdalar, — dedi Gulsum. — P. Tursun, Oʻqituvchi

4. koʻchma Biror kimsaga, narsaga qattiq berilgan, dardi, xayoli oʻshanda boʻlgan kishi, uning fidoyisi.

Yaxshi gapning quliman. Oʻz qarashlarining quli.

Sen ham ot quliga oʻxshaysan. — Oybek, Tanlangan asarlar

oramizda Mirhaydar degan kecha-kunduz faqat ovqatni oʻylaydigan, qornining quli boʻlib qolgan bir yigit bor edi. — O. Yoqubov, Izlayman

Manguga qolay, deya shuhrat quli Iskandar Yuksak toqqa oʻzining suratini solibdi. — A. Oripov, Yurtim shamoli

5. Banda.

Xudo xabar olsin jami qulidan — Hasanxon

Yo xudo, bu gunohkor oʻgʻlimga oʻzing tavfiq ber va men qulingni kechir. — Oybek, Nur qidirib

shv. Sayhon, keng, cheksiz

Kiyikning yuragi qula choʻlmidi? — "Goʻroʻgʻli"

ot 1. Eshik, sandiq, javon va shu kabilarni kalit bilan berkitish va ochish uchun ishlangan maxsus buyum yoki moslama.

Naycha qulf. Osma qulf. Ich qulf. Darvoza qulfi. Eshikka qulf solmoq. Qulfni ochmoq.

Kutubxona eshigidagi qulfni koʻrib, hayron boʻldi. — Yoshlik

Sanobarxon darvozani ustidan kichkina bosma qulf bilan sharq etib berkitdi-da, Adolatga ergashdi. — S. Zunnunova, Gulxan

2. Turli narsalarning, buyumlarning berkitiladigan qismi.

Soat zanjirining qulfi.

Hammaga maʼlum ikki qulf, ikki belbogʻli sariq portfelini koʻtarib, maktabga joʻnadi. — Mirmuhsin, Umid

3. kesim vzf. Qulflab qoʻyilgan, berk.

Darvoza qulf. Magazin qulf. Bordik — —

eshik qulf edi.

Ishxonangga bordim, allaqayoqqa ketgan, deyishdi. Uylaringda hech kim yoʻq, qulf. — S. Zunnunova, Olov

taql. s. 1. Suyuqlikni yutganda yoki ogʻzi tor idishdan quyganda eshitiladigan tovushni bildiradi (asosan, etmoq yordamchi feʼli bilan yoki takror holda qoʻllanadi).

Qult etib piyoladagi suvdan ichdi.

Miryoqubning qovogʻi solindi, u ancha vaqtgacha gapirmay, qult-qult choy ichdi. — Mirmuhsin, Tungi chaqmoqlar

Shishani burniga yaqinlashtirib, qiziqsinib tikildi-yu, dast koʻtarib, qult-qult icha boshladi. — A. Koʻchi-mov, Halqa

2. Umuman, tomogʻidagi bir narsani yutmoq; yutinmoq.

Alisher allanimani qult etib yutib, aqlining soʻziga kirishga jazm qildi. — M. Osim, Karvon yoʻllarida

Yuzini chetga burib, chuqur uf tortdi, qult etib yutindi. — A. Koʻchimov, Halqa

3. shv. ayn. Qultum.

— Men oʻylaymanki, — dedi Ergash, yana bir qult suv ichgandan keyin — S. Ayniy, Qullar

qulochрусскиймера длины в размерах руканглийскийdiametr of one's arms around smth.

Qulač yer alïndï yatur ïnčïqïn U o‘ziga yerdan bir quloch olib, qayg‘uda yotibdi - Он получил себя [лишь] сажень земли и лежит в горести -He received himself [only] the ground and lies in grief

qulonкулан, дикий азиатский осел.

Kör arslan keräk kez qulan tutyuqa Qulon tutish uchun arslondek epchil bo‘lish kerak - Смотри, нужно [быть] львом для того, чтобы поймать быстрого кулана -Look, you need [to be] a lion in order to catch a quick kulan

quloqрусскийухоанглийскийear.

Bayat berdi qulqa eki köz qulaq Alloh quliga ikki ko‘z va quloq berdi - Бог дал человеку два глаза и уха-God gave man two eyes and ears

sft. 1. Biror ishni bajarish, biror maqsadni amalga oshirish uchun eng mos, eng muvofiq, qoʻl keladigan.

Qulay fursat. Qulay sharoit. Koʻchat oʻtqazish uchun qulay davr.

Mana shu yerda oshib oʻtishga qulay joy bor — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

Ayniqsa, tomchilatib sugʻorish bogʻdorchilik uchun qulay hisoblanadi. — Fan va turmush

Choʻmilishga qulay boʻlgani uchun bu yerga qoʻshni qishloq bolalari ham yopirilib kelishar edi. — Yoshlik

2. Amalga oshirilishi oson, uncha koʻp kuch va malaka talab qilmaydigan.

Kesib ketmon bilan toshlarni loydek, Koʻringay qattiq ishlar ham qulaydek. — Habibiy

[Nuri] Oʻz rejasining bunday qulay amalga oshuvidan hadsiz sevindi. — Oybek, Tanlangan asarlar

ot Otdan kichikroq, eshakdan kat-taroq, otdan koʻra koʻproq eshakka oʻxshab ketadigan yovvoyi hayvon.

Togʻiga qarab quloni, Suviga qarab iloni. — Maqol

Qulon, karklar suvsiz choʻlda yotadi. — Hasanxon

ot 1. Odam hamda umurtqali hayvonlarning eshitish hamda muvozanat aʼzosi va uning tashqi qismi.

Odamning qulogʻi.

Otning qulogʻi.

Quloq pardasi.

Quloq suprasi.

Quloq kasalliklari.

Quloqqa boldoq taqmoq.

Qulogʻini (qulogʻidan) choʻzmoq.

Qiy-chuv, chagʻir-chugʻur quloqni kar qiladi. — Oybek, Tanlangan asarlar

qoʻchqor qoʻngʻiroqli quloqlarini erkalanib silkidi. — Gazetadan

2. Baʼzi narsalarning ushlash, ilib qoʻyish yoki mahkamlash uchun xizmat qiladigan qismi.

Chelakning qulogʻi.

Yogʻoch karavotning qulogʻi.

Chigʻiriqning qulogʻi.

Qozonchining erki bor, qaydan quloq chiqarsa. — Maqol

3. Bosh kiyimlarning quloqlarni va iyakni yopib, issiq tutib turish uchun tushirib qoʻyiladigan uzun qismi.

4. Baʼzi mexanizm va musiqa asboblarining burab ishga tushirish yoki sozlash uchun xizmat qiladigan qismi.

Dutorning qulogʻi.

Mashshoqlar oʻz asboblarining quloqlarini burab, sozini toʻgʻrilashdi. — A. Qahhor, Sarob

Shu mashinaning qulogʻini burasang, lagancha gir-gir aylanib, ashula, dutor-tambur vangʻillayveradi. — Oybek, Tanlangan asarlar

Ota radioning qulogʻini buradi. — N. Maqsudiy, Yuksalish

Manov bogʻichni — parda, Manov ipni tor deydi. Manov — quloq, bu — xarrak, Yaʼni eshak boladir. — E. Vohidov, Kuy avjida uzilmasin tor

5. s. t. Avtomobil, traktor va shu kabilar mashinalarni boshqarish uchun xizmat qiladigan qurilmasi; rul.

Hushyorlik bilan mashina qulogʻini burab ketayotgan yosh shofyor Kozim, oʻzining harbiy holatda ekanini sezib, nihoyatda gʻayratlangan. — M. Muxamedov, Mashq

6. s. t. Oʻsimlikning barg yoki nihol yozadigan yeri; dastlabki niholcha, bargcha.

Uch yuz gektarcha yerning gʻoʻzasi uchinchi marta ekildi. Ammo biz ham boʻsh kelmadik: gʻoʻza quloq koʻrsatdi deguncha parvarishlab, yaganalayverdik. — Y. Shamsharov, Yengish

Bahor jalalari pollarni suvga toʻldirib, sholi qiyogʻining qulogʻidan tortib chiqardi. — S. Ahmad, Ufq

Ariq boʻyidagi ikki quloq boʻlgan yalpizning hidi biram dimogʻga yoqadi. — Gazetadan

ot 1. Otning bir yoshgacha boʻlgan bolasi.

Toychoqlar quloqlarini chimirib, kishnashib, oʻynoqlashib, gala-gala boʻlib, quduqqa tashlanishdi. Biyalar qulunlari orqasidan navbat kutib turibdi. — I. Rahim, Ixlos

Kungay taraflarda yerdan taft kela boshlaganda, qulun bilan biyani yetaklab olib chiqaman. — S. Ahmad, Jimjitlik

2. (1-shaxs egalik shaklida) Oʻgʻil bolalarni erkalatish yoki erkalatib murojaat qilish shakli.

Hoy, otginang nima edi, qulunim, shoʻrvang sovib qoldi! — O. Yoqubov, Bahor kunlaridan birida

Bosh ustingda turib kuylay oʻzim, Kir, qulunim, choyshab qoʻyniga. — Mirtemir

fall, drop, downfall

• hukumatning qulashi downfall of the governmment

qulsha, qul bala

ot tar. Qul egasi.

Qullarning rizqi quldorlar tomonidan ularning mehnatlariga qarab belgilanadigan oʻlmaslik tadoriki degandek, oʻlchab beriladigan haq boʻlar edi, xolos. — UTA

sft. Qulfi bor, qulf solingan.

Oltin qulfli darvozadan Hammani oʻtkazamiz. — Boychechak

ot 1. Qulga xos holat, hayot.

Jahongirlar insoniyatga jismoniy va maʼnaviy qullik keltirsa, sheʼrlar ruhiy erkinlik baxsh etadi. — UTA

Ulamolar xotin-qizlarni qullikda saqlash uchun, ularning ozodlikka chiqish harakatiga qattiq qarshilik koʻrsatdilar. — H. Tursunqulov, Hayotim qissasi

2. Ekspluatatsiyaning tarixan dastlabki va eng qoʻpol shakli, unda qul ishlab chiqarish qurollari qatorida, oʻz xoʻjayini — quldorning mulki hisoblangan.

Abdurahimboyning gumashtasi ekan. Onamning ay-tishiga koʻra, qullik zamonida bizning ota, onalarimiz uning qoʻl ostida boyda ishlar ekanlar. — S. Ayniy, Qullar

qarmaq, qısqısh, duzaq

1. s. t. 1 Minnatdorlik ifoda-lovchi soʻz; rahmat, minnatdorman.

Yordamingiz uchun ming marta qulluq.

— Qoʻrqmang, hoji! Qoʻqonga borgach, birinchi ishim oʻgʻlingizni qutqarish boʻlsin. — Qulluq, qushbegi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

2. shv. Muborak, qutlugʻ.

Nafisa, oʻgʻil qulluq boʻlsin jonginam. — A. Muxtor, Tugʻilish

Elning katta-kichiklari qulluq boʻlsinga kelaberdi. — Alpomish

[Hoji:] Orziqul uyida boʻlsa, qulluq boʻlsin qilib chiqay. — A. Qahhor, Yillar

ot 1. Yelka balandligida kerilgan har ikki qoʻlning oʻrta barmoq uchlari orasidagi masofa (uzunlik oʻlchovi birligi sifatida).

Bir quloch arqon. Uch quloch yogʻoch.

Hasan soʻfi bu ahvolni koʻrib: — Eh-ha, bu yoq bir quloch past, u yoq bir yarim quloch chamasi baland boʻlsa, toza boʻlgan ekan ishlarimiz! — dedi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

2. Qulochning ikki qoʻl uchi birlashgan holati; quchoq.

Yerga choʻpni tiqib qoʻysang, koʻkarib, qulochga sigʻmas daraxt paydo boʻladi. — Oybek, Tanlangan asarlar

uyum-uyum toʻplab, keng qulochiga siqqancha koʻtarib tashimoqqa boshladi. — Oybek, Tanlangan asarlar

3. kam qoʻll. Oʻlchami keng, katta.

U keng yagʻrinli, quloch koʻkrakli, butun dov jussasidan quvvat barq urardi. — Oybek, Navoiy

Stepan bulgʻori etikning quloch qadamlariga zoʻrgʻa yetib yurardi. — A. Muxtor, Qora-qalpoq qissasi

qul kabi.

Adïrmas men begsig ya qulsïy kišig Men odamlarni qullar va beklarga ajratmayman – Я не делю людей на князей и рабов – I do not divide people into princes and slaves