Қидирув

1. Жуда ҳам қуруқ, қуриган, сира ҳам нами қолмаган

Қоқ нон. Қоқ қуруқўтин

Амма.. қоқ гўшт олиб тушиб, ўчоққа ўт ёқди — С. Анорбоев, Меҳр

Қоқ чўкиртакларнинг керосин сепгандай читир-читир этиб ёниши қизиқ туюлди — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар

Ўртадаги деворни бузиб, қоқ кесагини токларнинг тагига солишибди — С. Аҳмад, Туйнук

2. Жуда ориқ, эциз, териси суягига ёпишган

Элгелди унинг қора таёқни маҳкам чангаллаган қоқ қўлларига тикилиб, орқага тисарилмоқчи эди — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

Унинг ёнида ўрта бўйли, қоқ гавдали — ориқ, туси қорамтил.. иккинчи одам бор эди — С. Айний, Эсдаликлар

3. кўчма Ҳеч нарсаси ёʻқ; қуруқ. /

Ёʻлчи:] Мен чиққанимда, уй қоқ эди: на бир сиқим ун, на бир қошиқ мой — Ойбек, Танланган асарлар

Чўнтаги қоқ бўлган Абдулла ака ўзича, "эҳ диёнациз, ақалли тийинини ҳам қолдирмабди-я", деб уни эшиккача кузатиб қўйди — С. Искандаров, Товламачи

4. Нақ ўртасидан; тенг

Агар мурувват қилсанглар, жилла бўлмаса, бу йилча меваларни қоқ бўласизлар- — Ойбек, Танланган асарлар

Ўзи топган "капсан" ва "чўтал"-ларнинг қоқ ярмини бошлиқларга беради — "Муштум"

5. шв. Қуритиб олинган; қуритилган (баъзи мева, полиз маҳсулотлари ҳақида)

Сутли гўжа ичиб, қоқ ўрик билан жийда-пийда еб, қишни чиқардик — С. Сиёев, Ёруғлик

фл. 1. Зарб билан киритмоқ (қозиқ, мих кабилар ҳақида).

Ерга қозиқ қоқмоқ. Ёғочга мих қоқмоқ. || Унгур чуқурлашган сари қозиқлар шу зайлда қоқиб борилса, ёʻлдан адашмаймиз. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

[Унсин] Ичкари уйда ўтириб, маҳсиларга шон қоқади, шондан туширади, пардозлайди, қорагул, лок суркайди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Михлаб ёпиштирмоқ, маҳкамламоқ.

Пол қоқмоқ. Отга тақа қоқмоқ. Томга тунука қоқмоқ.

Нима учун деворларга гилам қоқмадинглар? — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Нима бўлди-ю, ҳеч ким билан кенгашмай правлениенинг эшигига шундай бир эълоннома қоқиб қўйди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

3. Уриб овоз чиқармоқ, тақиллатмоқ, дукуллатмоқ.

Ҳамма ухлаганда, у муллаваччанинг ҳужрасини қаттиқроқ қоқсангиз, ҳаммасини кўрасиз. — Ж. Шарипов, Хоразм

Самандаров қаламнинг орқаси билан столни қоқиб, ғовурни босди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

[Шарофат] Уйнинг нариги деворини қоқиб, қўшнини чақириш учун ўрнидан аранг турди. — Ҳ. Зиёхонова, Арзанда

4. Елкага ёки орқага кафт билан секингина урмоқ, шаппатиламоқ.

Керишаётган жангчининг елкасига панжаси билан қоқиб: — Кетдикми, Деҳқонбой! — деди ўзбек тилида бир жангчи. — Н. Сафаров, Жангчи шоир

Бобом мени қаттиқ қучиб, қўли билан орқамни бир-икки қоқади, тағин ишга тутинади. — Ойбек, Болалик

5. Уриб, чертиб, силкитиб ва бошқалар ёʻл билан ичидаги, устидаги нарсани туширмоқ, шу ёʻл билан тозаламоқ.

Гиламнинг чангини қоқмоқ. Илиқ қоқмоқ. Бурнини қоқмоқ. Дастурхонни қоқмоқ. Кийимларни қоқмоқ. Телпакнинг қорини қоқмоқ.

У этакка илашиб қолган пахталарни қоқаётганда, бошидаги чопон бирдан сирғалиб, тушиб кетди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Имом, тўполонда бошидан тушиб, тупроққа қоришган салласини қоқиб-қоқиб, қайтадан ўраркан, ўз қавмига ваъз-насиҳат қилди. — Ойбек, Танланган асарлар

Сиз келгунингизча, мен кўрпачаларингизни қоқиб, супуриб қўяман. — Мирмуҳсин, Меъмор

6. Уриб ёки силкиб, меваларни туширмоқ.

Жийда қоқмоқ. Олма қоқмоқ. Шафтоли қоқмоқ.

Саломатнинг онаси элликбошининг боғидаги азим туп ёнғоғини қоқаётганда, йиқилиб ётиб қолди. — С. Аҳмад, Ҳукм

Мен сизга айцам, баҳорда гул териб, кузда ўрик қоқиб бериб, кўнглини олиб юрдим. — П. Турсун, Ўқитувчи

7. Бирор аъзони силкитмоқ, қимирлатмоқ.

Қошини қоқмоқ. Қанот қоқмоқ.

Шакар буви белини ушлаб, кифтини қоққанча бобиллади. — Ҳ. Назир, Томоша

Раис дарров ўрнидан турди, бир қўлини орқасига қўйиб, иккинчи қўлини боши узра камалак қилиб, икки-уч елка қоқди-да, шундай ёʻғон гавдали бўлишига қарамасдан, беданадай ёʻрғалади. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

8. кўчма Ҳолдан тойдирмоқ, толиқтирмоқ.

— Юр бизникига, — таклиф этди раис, — андак дам ол, бирга овқатланайлик, машина кишини қоқиб қўяди. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

Ёʻл қоқиб, ўзи адойи тамом бўлган-у, кетидаги Зулхумордан номус қилганидан ҳам ёʻлдан қолмай чидаб боради. — М. Мансуров, Ёмби

Кеча мени от қоққан экан, ўрнимга киришим билан қотиб ухлабман. — А. Қодирий, Улоқса

9. этн. Қоқим қилмоқ, қоқим қилиб даволамоқ.

Ҳакка келиб чўқисин, Мулла келиб ўқисин, Қоқимчи келиб қоқсин, Кўзинг сув бўлиб оқсин. — Фолклор

от Қуриган, қуритилган мева, гўшт ва шу кабилар (уларни узоқ муддат сақлаш усулларидан бири).

Олма қоқи. Шафтоли қоқи. Қоқи солмоқ. Қоқи қилмоқ.

[Табиб] Нон қоқиси еб, қуюқ фамил чой ичиш лозимлигини айтди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Улар тугунларини ечишди, қовун қоқи ва гўшт қоқиларни ўртага қўйишди. — Ғ. Ғулом, Шум бола

Kokand.

ўзбекчакам, бўшрусчамалоинглизчаlittle

Қоқур болдï қадю севинčи толу Қайғуси камайди, севинчи кўпайди – У него стало мало горя и много радости–Ҳе ҳад литтле гриеф анд муч ёй

от Сариқ тўпгулли, сут. ширали, қуригач, уруғли тўзғоғи шамолда учиб кетадиган кўп йиллик ўт; момақаймоқ.

Норалининг қўлидаги қизғалдоқ, қоқи, чучмомаларни кўрди-ю, қўзи-чоқдай сакраб, унинг олдига келиб тўхтаб қолди. — С. Анорбоев, Ҳамсуҳбатлар

Бойваччалар уйининг даричаси тубида Сопол тувакчаларда ўсган қоқигул бўлур. — Ғ, Ғулом

от айн. Қоқиўт.

от Қатиқ ва қалампир солинган қуруқ суюқ овқат (одатда тумовни, шамоллашни даволаш учун истеъмол қилинади).

Унча-мунча бетобликни қоқирим ёки гиёҳларнинг гули ва томири билан енгиб келган. — И. Раҳим, Ихлос

от Ориқликдан қоқ қуриб қолган, қоқ қуруқ, қуруқ суяк.

Она яна қоқшол қўллари билан ўғлининг елкасини силади. — П. Турсун, Ўқитувчи

У тиззаларини қоқшол қўллари билан қучоқлаб, исқирт кўрпача устида бамайлихотир ўтирар эди. — М. Осим, Элчилар

Қоқшол киши қўлини кўтариб, уни тўхтатди. — Ш. Бўтаев, Қўрғонланган ой

от 1. Миясида, калласида ҳеч нарса ёʻқ; миясиз, ақлсиз.

[Жамила:] Оббо, қоқвош-эй, сен белингни боғлагунингча, Шокирвой пахтасини ундириб, териб ҳам олади. — Ж. Абдуллахонов, Тўйга келинглар

Бу қоқвош шу ишингиз нотўғри, дейиш билан-ку Ҳожининг қорнига қозиқ қоққандек бўлган эди, яна хўмрай-манг, дегани нимаси. — А. Қаҳҳор, Йиллар

2. Ўтакетган хасис, зиқна.

Эсизгина, гулдай умрингиз кулбайи вайронада ўтиб кетяп-ти, сизни хўп авраб ишлатяпти бу қоқвош чол. — Ойбек, Улуғ ёʻл

фл. Қоқмоқ феълининг мажҳул нисбати.

Деворга қоқилган мих. Томига тунука қоқилган уй.

Хонада ўнтача эски, чанг босган парта, кираверишдаги деворга катта-кон қора тахта қоқилган эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Ҳасан ота айтгандек, ўртага қозиқ қоқилади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Шон қоқилган, бўйи бир қарич келар-келмас тайёр бачкана маҳсилар. — Ойбек, Танланган асарлар

от 1. этн. Қоқим қилиб даволашда беморнинг баданига уриб, бошидан айлантириб садақа қилинадиган ёки қоқимчи олиб кетадиган нарса, садақа.

2. х.қ. Жоним тасаддуқ, садақанг бўлай.

Ахир, биз ҳам отанг билан кўзимиз ёруғлигида сенинг орзу-ҳавасингни кўрсак деймиз-да, онанг қоқиндиқ. — Ҳ. Зиёхонова, Кўнгил

Бўйингиздан опангиз қоқиндиқ, агар шунча-лик айтмасангиз, бир бечора қиз оёғости бўларкан. — Т. Мурод, От кишнаган оқшом

— Вой, онагинанг айлангур, бўйгинангга қоқиндиқ бўлай, — деб Шарофатбиби узоқ вақт бағридан Комилани қўймади. — Ойбек, Олтин водийдан шабадалар

Бор, дўмбоққинам, бор, қоқиндиқ, бор, ўйинингни ўйна — А. Мухтор, Чинор

фл. 1. Қоқмоқ феълининг ўзлик нисбати.

Тўр-қовоқ ичида эски туллак ҳам Қоқинди, чўқинди, сайраб бир нафас. — Ғ. Ғулом

От бутун гавдасини силкиб қоқинди-да, чуқур нафас олиб иҳради. — Н. Сафаров, Оловли излар

2. айн. Қоқилмоқ 2.

Кўкка қараган қоқи-нар. — Мақол

Отнинг тўрт оёғи бўлса-да, қоқинади. — Мақол

Содиқ мингбоши деҳқоннинг тарвузига қоқиниб кетди. — А. Мухтор, Тонг билан учрашув

3. кўчма айн. Қоқилмоқ ИИ 2.

Билимсиз киши қоронғида адашиб юрган одамга ўхшайди. Бундай одам тез қоқинади. — М. Жўра, Қуёшдан нур эмганлар

Алиқул узоқ умрида бир эмас, бир неча қоқиниб, бир неча йиқилди. — Ш. Рашидов, Бўрондан кучли

фл. 1. Қоқ қуритмоқ, қуритиб қоқ, сур қилмоқ.

Гўшт қоқламоқ.

— Бизни шўлонга қамаб, балиқдай қоқлагани учун худонинг ўзи қаҳрига олибди. — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

2. кўчма Сира ҳам қолдирмай, таг-туги билан ёʻқ қилмоқ, бор-ёʻғини қуритмоқ.

Сизнинг омборларингизни ҳам йигитларга талатиб, қоқиб чиқиб кетишди. — К. Яшин, Ҳамза

Унинг маъракаларини ўтказиш учун уйимизни қоқладик, қарзга ботдик. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Қоқи қилмоқ.

Онама айтинглар, қовун қоқласин, Қовуннинг қоқи(си)ни уч ой сақласин. — Қўшиқлар

от Мураккабгулдошлар оиласига мансуб, икки туркум ўсимликларнинг умумий номи.

Уларнинг уйидаги гулларнинг-ку сон-саноғи ёʻқ: гулбеор, гулраъно, гулсапсар, гулҳамишабаҳор, қўқонгул, қалампиргул. — Ғ. Ғулом, Шум бола

от Қўқон ҳудудида яшовчи шахс.

фл. Қоқмоқ феълининг биргалик нисбати.

фл. Қоқламоқ феълининг мажҳул нисбати.

фл. Қоқламоқ феълининг орттирма нисбати.

фл. 1. с. т. Тиккайиб, дўмпайиб хунук кўриниб турмоқ; беўхшов ўтирмоқ ёки жойлашмоқ, қўнқаймоқ.

Жўраларнинг уйи тепаликда, якка ўзи қўққайиб туради. — Ф. Мусажонов, Дарадаги қишлоқда

Унда-мунда қўққайган эски тўнкалар ҳам ёқимли, жозибадор туйиларди. — Ойбек, Қуёш қораймас

2. Тик ғўдайиб, қаққайиб турмоқ, қаққаймоқ.

Тўқсонов ўз орқасида қўққайиб, ўзини кўрсатиш учун аллақачондан бери буйруқ кутиб турган Дадабойга қичқирди: — Олинг! Нимага қараб турибсиз! — П. Турсун, Ўқитувчи

3. айн. Қўнқаймоқ.