Қидирув

от тех. Кончиликда, геологик қидириш ва шу кабилар ишларда ерни тешиш, парма-лаш учун ишлатиладиган асбоб, парма.

Ер ости сувларидан турли мақсадларда фойдаланиш учун жумҳурият ҳудудида 40825 та бурғи қудуғи қазилган. — Фан ва турмуш

фл. Бурғи билан ковламоқ, пармаламоқ.

Бурғилаш техникаси.

Қазиш усулларига кўра бурғилаш зарбли, айланма, колонкали бўлади. — Ўзме

фл. Бурғиламоқ феълининг мажҳул нисбати.

махсус вазифаларни ҳал қилиш ёки бурғилашнинг берилган сифат кўрсаткичларига эришиш мақсадида қўлланиладиган технологик режим. Айрим ҳолларда бурғилашнинг жадаллаштирилган режими ҳам ажратилади.

(И.2-расм, з) тушириш-кўтариш ишларини амалга оширишда ниппелли бурғилаш қувурларининг силлиқ қисмини қисиб, қудуқ оғзида тутиб туришга мўлжалланган.

бурғилаш бригадасининг маълум бир даврдаги (ой, чорак, йил) иши ёки қудуқни бурғилашга сарфланган вақти б-н аниқланади: $В_{\техт{к}} = 720Л / Т_{\техт{пр}}$, м/ст.-ой, бунда 720 — шартли ой доимийлиги (30 сутка), соат; $Т_{\техт{пр}}$ — қудуқни қуришга кетган тўлиқ вақт, соат; Л — маълум даврда қазиш, м.

қудуқ қазиш чоғида тоғ жинсларининг самарали майдаланиши билан тавсифланади. Унинг миқдори вақт бирлигида қазилган чуқурлик билан аниқланади: $В_{\техт{м}} = л_{\техт{р}} / Т_{\техт{п}}$ ёки $В_{\техт{м}} = л_{\техт{д}} / Т_{\техт{о}}$ м/соат. Бурғилашнинг механик тезлиги табиий шароитларга, долото тури ва ўлчамига, бурғилаш режими параметрларига ва бурғилаш бригадаси малакасига боғлиқ.

бурғилашга сарфланган вақт билан бирга қудуқ қазилиш тезлигини ҳам ифодалайди, $В_{\техт{с}} = 720\ Л_{\техт{с}} / Т_{\техт{с}}$, бунда $Л_{\техт{с}}$ — қудуқ чуқурлиги, м; $Т_{\техт{с}}$ — қудуқ қурилиши сиклига сарфланган вақт, соат. Қудуқ қурилиши сиклига майдонни текислаш, ёʻл қуриш, бурғилаш ускуналарини монтаж қилиш, тайёргарлик ишлари, қудуқни қазиш ишлари, қудуқни синаш, якуний ишлар ва ускуналар демонтажи киради. Қудуқ қурилишининг ҳар бир этапига сарфланган вақтлар нисбати вақт баланси деб номланади. У ҳамма ишларга сарфланган вақтнинг нақадар самарадорлигини белгилайди.

қудуқнинг чуқурлашиш суръати билан аниқланади. Унинг қиймати қазишга сарфланган вақт б-н бир қаторда бир рейс давомида тушириб-кўтариш ва ёрдамчи ишларга кетган вақт б-н ҳам ўлчанади: $В_{\техт{р}} = \фрак{л_{\техт{р}}}{Т_{\техт{р}}} = \фрак{л_{\техт{р}}}{Т_{\техт{п}} + Т_{\техт{сп}}}$, м/соат, бунда $Т_{\техт{сп}}$ — долотани алмаштиришга, бурғилаш ускунасини туширишга, қудуқ танасига ишлов беришга ва бурғилаш ускунасини кўтаришга кетган тўлиқ вақт сарфи, соат.

— бурғилаш қурилмаси ва ускунасининг техник имкониятларини ҳисобга олиб, белгиланадиган технологик режим.

ишлаб чиқаришга ва унумсиз ишларга сарфланган вақт ($Т_{\техт{с}}$). Унумсиз ишларга турли сабабларга кўра бекор туришга, ускуналарни режасиз таъмирлашга, фалокат ва мураккабликларни бартараф қилишга сарфланган вақт киради. Коммерсия тезлиги қуйидагича аниқланади: $В_{\техт{к}} = 720\ Л / Т_{\техт{с}}$, бунда $В_{\техт{к}}$ — қудуқни бурғилашга сарфланган вақт, секунд. Коммерсия тезлиги бурғилашга сарфланган вақтни ва бурғилаш суръатини ифодалайди, шунингдек, техника, технология савиясини ва ишни ташкил қилиш имкониятини белгилайди.

бурғилаш эритмаси ёки сув долото ишлаб турган вақтда қудуқ ичига бурғилаш насослари ёрдамида ҳайдалади. Эритма минорани ўнг томонида жойлашган вертикал қувурга, сўнг эгилувчан бурғилаш шланги, вертлюг, бошқарувчи қувур ва БҚБ орқали ҳайдалади. Долото тешигидан чиқиб, қудуқ тубига урилган суюқлик уни совутади ва майдаланган жинслар (шлам)ни қудуқ девори билан БҚБ оралиғидаги ҳалқасимон бўшлиқ орқали ер юзасига олиб чиқади. Чиққан эритма нов системасида ва тозалаш механизмларида тозаланиб, бурғилаш насосининг сиғимига келиб тушади ва яна қудуққа ҳайдалади. Қудуқ чуқурлашган сари полиспаст системасига осиб қўйилган кронблок, тал блоки, крюк ва тал қанотидан таркиб топган БҚБ қудуққа тушириб борилади. Бошқарувчи қувур ротордан бутунлай ўтгандан сўнг, лебедка ёрдамида БҚБ юқорига (бошқарувчи қувур узунлигича) кўтарилади ва элеватор ёки ротор столидаги поналар ёрдамида қотирилиб осиб қўйилади. Сўнг бошқарувчи қувур бураб олиниб чуқурлиги унинг узунлигига тенг қилиб миноранинг ўнг томонида қазилган ва қувур билан жиҳозланган қия шурфга туширилади. Кейин Бқбга навбатдаги (узунлиги 12 м га яқин) бурғилаш қувури уланади, элеватор ва поналар олиниб уланган қувур узунлигича қудуқ ичига туширилади. Шурфдан бошқарувчи қувурни вертлюг билан бирга кўтариб, уларни Бқбга бураб маҳкамланади, уни элеватор ва поналардан бўшатиб долотони қудуқ тубига етказилади ва бурғилаш давом эттирилади. Тишлари емирилган долотани алмаштириш учун қудуқдан БҚБ бутунлай чиқариб олинади ва янги долото билан қайта туширилади. Лебедка барабани айланганда тал канат унга ўралади ёки бўшалади, ўралганда тал блоки ва крюк кўтарилади ва аксинча. Бқбни кўтаришда улар икки ёки уч қувур узунлигидаги свечаларга бўлинади, свеча узунлиги минора баландлигига қараб белгиланади. Минора баландлиги 41 м бўлганда свеча узунлиги 24—25 м, 53 м бўлганда — 36—37 м бўлади. Бураб олинган свечалар минора фонарида, вертикалга нисбатан 2—3° га оғдириб тахланади. БҚБ қудуққа тескари тартибда туширилади. Нефт ва газ қудуқларини бурғилашда туб двигателларидан турбобур ва электрбур ишлатилади. Турбобур билан бурғилашда БҚБ дан пастга қараб ҳаракатланаётган бурғилаш эритмаси оқимининг гидравлик энергияси механик энергияга айланади ва долото билан бириккан ўқни айлантиради. Электрбур двигателига ток кабел орқали юборилади, БҚБ га қотирилган двигател ишга тушиб долотани айлантиради. Қудуқ оғзидаги юмшоқ жинсларни ювилишдан сақлаш учун дастлаб механизм ёрдамида ёки қўлда 4—10 м ли шурф қазилади ва унга ёʻналтирувчи деб номланувчи мустаҳкамловчи қувур туширилади. Мустаҳкамловчи қувур ва шурф оралиғидаги бўшлиқ семент қоришма билан тўлдирилади натижада қудуқ оғзи қотади. Ёʻналтирувчи қувурнинг юқори қисмидан дарча очилади, B.j.da эритма шу жойдан айланиш системасига оқиб чиқади. B.j.da 150—400 м чуқурликда юмшоқ, дарзланган ва серғовак жинслар очилади, улар қудуқ қазишни мураккаблаштириши мумкин. Шу сабабли, бундай қатламлар қудуққа Мқбни тушириб ажратилади. Қудуқ девори ва МҚБ оралиғига семент қоришмаси ҳайдалади. Бундай МҚБ кондуктор деб номланади. Кондуктор ўрнатилгандан сўнг қудуқни лойиҳада кўрсатилган чуқурликкача ёки ушбу қудуқ билан ишлатилмайдиган горизонтларгача қазиш давом эттирилади. Бунда турли мураккабликлар келиб чиқиши мумкин. Бундай ҳолларда қудуққа иккинчи Мқбни тушириш ва сементлаш керак бўлади ва улар оралиқ МҚБ деб аталади. Бурғилаш шароитлари мураккаб бўлганда