Қидирув

фл. 1. Устига оёқ қўймоқ.

Бемаҳал юрган гўнг босар. — Мақол

Қурбақани боссанг, вақирлайди. — Мақол

От босган ерни той босади. — Мақол

Кўрмайин босдим тиканни, Тортадирман жабрини. — Оқ олма, қизил олма

Муҳиддин асфалт юзидаги оқ муз доначаларини босиб, телефон стансияси томон юриб кетди. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди

Зулайҳо яланг оёқлари билан пояни чип-чип босиб, унинг тепасига келди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

2. Устидан юриб, ўтиб эзмоқ, шикастламоқ ёки ўлдирмоқ

Бу қандай майнабозлик! Босиб-янчиб ўтабермайсанми? — Ойбек, Танланган асарлар

Машина олганига икки ой бўлган бўлса, шу икки ой ичида нақ бешта товуқ, еттита мушук босди. — С. Аҳмад, Тоғларда

Мансур куз чечакларини босиб бораркан, тағин Гавҳарни ўйлади. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

3. Қўл билан ушлаб турмоқ, эзғиламоқ, бўғмоқ.

Чап қўлим билан қаттиқ босиб турдим. — С. Сиёев, Ёруғлик

Полвон уни бир тепиб, ерга ағанатди-ю, бўғзидан босиб тураверди. — С. Сиёев, Аваз

Энгашиброқ икки қўллаб Шералининг тўпиқлари атрофини босиб турди. — С. Кароматов, Олтин қум

Табиб дарров кўзини юмиб, бармоғи билан босди. — А. Қаҳҳор, Асарлар

4. Куч билан итармоқ, сиқмоқ.

Тугмани (тугмачани) босмоқ. Қўнғироқни босмоқ.

Сулаймонов трубкани қўйиб, тантанали равишда кнопкани босди. — А. Қаҳҳор, Асарлар

Кабир Отақулович икки тавақали кўк эшик чеккасидаги тугмачани босди. — У. Усмонов, Сирли соҳил

Аҳмад одати бўйича қўнғироқни уч марта кетма-кет босди. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Жаҳл билан дуч келган тарафга қараб тепкини босди. — С. Аҳмад, Уфқ

5. Куч билан сиқиб, из туширмоқ, қолдирмоқ.

Муҳр босмоқ. Тамға босмоқ. Читга гул босмоқ.

Аввалига почта муҳр босишни унутгандир, дедик. — С. Сиёев, Ёруғлик

6. Тирамоқ, сиқиб итармоқ.

Зиёдулла томоғи қирилиб, қуруқ ёʻталди, кўкрагини столга босиб, ўйга толди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Узоқ қиш кунлари давомида оппоқ сийнасини ерга босиб ётган қор баҳор қуёшининг илиқ тафтига дош бера олмай сингиб кетди. — Газетадан

7. Зарб билан уриб ясамоқ, зарб қилмоқ.

8. физ. Ўз оғирлиги ёки эластик кучи билан таъсир қилмоқ, сиқмоқ.

Суюқликлар ҳар томонга баравар куч билан босади.

9. Маълум бир нарсани бошқа бор нарса устига қўймоқ, тегизмоқ; тўсмоқ.

Назирқул унинг елкасини ишқади, латта ҳўллаб, пешонасига босди. — С. Аҳмад, Ҳукм

Қизнинг қўлларига аста қўлимни босдим. — С. Сиёев, Ёруғлик

Рустамжон Меҳрихоннинг юмшоқ қўлларини, бинафшаларни юзига босди. — Саодат

Кам пир дока рўмолининг учини лабига босиб, ерга қаради. — А. Қаҳҳор, Асарлар

Халча хола бўлса, бир чеккада гунг бўлиб, рўмолининг учини оғзига босиб турибди, бир акамнинг афтига, бир оёқларига қарайди. — М. Мансуров, Ёмби

10. Чоп қилмоқ, нашр этмоқ.

Китоб босмоқ. Матнни машинкада босиб кўпайтирмоқ. Суратини босиб чиқармоқ.

— Бу ерда ўтган можарони Қумрихонга айтиб беринг, ҳикоя қилиб ёзсин, албатта, босиб чиқарамиз, — деди. — А. Қаҳҳор, Бек

Шундан кейингина газеталарда подшо тахтидан тушганлиги хабарини босиб чиқаришга рухсат тегди. — К. Яшин, Ҳамза

11. Кўп миқдорда устма-уст қўймоқ, тахламоқ, зичлаб йиғиб қўймоқ, зичлаб жойламоқ ёки ортмоқ.

Қанорга ун босмоқ. Аравага беда босмоқ.

Бизнинг Қаландарбой кузда камбағалларнинг пахтасини арзон-арзон сотиб олиб, саройига босиб қўяди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Ҳайдар ота қараса, шу ялангликка янтоқ босиб қўйишибди. — А. Қаҳҳор, Асарлар

Уй эгаси ошга сабзи босиб, Отабек ёнига келди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

12. Тўшамоқ, ётқизмоқ; тўсмоқ, беркитмоқ.

Ёʻлга шох босмоқ.

Сувни уч-тўрт чақирим юқоридан икки ёғига чим босиб, кўтариб келиш лозим бўлади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Шартта фуфайкамни ечдим-у, ўпирилган жойга босдим. — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

13. Қўймоқ, суртмоқ, тортмоқ.

Бу ким бўлди? Юзлари худди олмадай таранг. Бир жуфт қуралай кўзи сурма босгандай қора. — Ҳамза, Бой ила хизматчи

Бир вақт қарасам, сурма босган кўзлари ғамгин бўлиб қолди. — С. Аҳмад, Ҳукм

14. Илгари сурилмоқ, илгарилаб бормоқ, юрмоқ.

Ёʻлчи олдинги қатордаги эркак ва аёллар билан бирга ҳайқириб, яна маҳкама сари босиб борди. — Ойбек, Танланган асарлар

15. Қопламоқ, ўраб олмоқ, қамрамоқ; эгалламоқ; элитмоқ.

Тер босмоқ. Туман босмоқ. Қоронғилик босмоқ. Зулмат босмоқ. Ажин босмоқ. Уйқу босмоқ.

Маҳмуджонни муздек тер босди. — Муштум

Ранглари оқарди, кўз олдини қуюқ туман босди. — Ж. Абуллахонов, Орият

Атрофни ғира-шира қоронғилик босган, қамишлар ваҳимали шитирлар эди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Зулмат босган атрофлар гўё қирон етган ўлкадай бесас. Ш. Раҳмон, Юрак қирралари. У

Насимларнинг эшигига етганда, бир зумда юрагини ҳаяжон босди. — Ф. Мусажонов, Ҳукм

Унинг [Онахоннинг] вужудини қўрқув босди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

Қўллари титради, кўзларини ҳасрат босди. — Ойбек, Танланган асарлар

Гулнорнинг юраги кучли тўлқинланди, бутун гавдасини тотли бир титроқ босди. — Ойбек, Танланган асарлар

Шамол турди, қум кўча бошлади, ер-кўкни қум босди. — К. Яшин, Ҳамза

Қоп-қора ис босган шипидан қамишлар осилиб турарди. — Ойбек, Танланган асарлар

Отлиқлар қор босган қирғоқ бўйлаб ярим соатча кезишди. — Ҳ. Ғулом, Машъал

Тўхтабуванинг ажин босган юзида ғурур ва бахт порлади. — С. Зуннунова, Янги директор

Ҳамма ёқни оғир сукунат босди. — Т. Рустамов, Мангу жасорат

Ёнбош қўйган ҳамон, кўзи юмилиб, уйқу босарди. — Т. Рустамов, Мангу жасорат

қўлимга қоғоз-қалам олдим дегунча, эсноқ босади. — Муштум

16. Тинчлантирмоқ, тинчитмоқ, тиймоқ; ҳовуридан туширмоқ, эпга келтирмоқ.

Жанжални босмоқ. Тўполонни босмоқ.

Самандаров қаламининг орқаси билан столни қоқиб, ғовурни босди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Орифжон хотинини босиб қўйди. — С. Аҳмад, Сайланма

Халқни босиш келмай-дими қўлингдан? — Ҳ. Олимжон

17. Камайтирмоқ, пасайтирмоқ ёки тўхтатмоқ; қондирмоқ.

— Оғриқни босадиган япроқ топиб келаман, — деди Мажид. — Шу билан овунаман, Ҳовримни босаман, ака. — Н. Сафаров, Оловли излар

Бу уқубатли кунларнинг аламини девор ошиб келган йигитнинг эркалашларигина боса оларди. — С. Аҳмад, Ҳукм

Шафтолининг сершарбат этлари ёзнинг иссиқ кунларида чанқоқ босди бўлади. — К. Маҳмудов, Мевалар

Ҳайдарбойнинг кўримсиз чойнакларидаги қуюқ ва суюқ чойлари ўтган-кетган ёʻловчиларнинг ҳам чанқовини босиб туради. — П. Турсун, Ўқитувчи

18. Куч (зўрлик) билан бостириб келмоқ, эгалламоқ, ишғол қилмоқ.

Йигитнинг сараси ёв босганда билинар. — Мақол

Кунлардан бир кун мана шу бойнинг уйини куппа-кундуз куни намозгар пайтида ўғри босди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Дод! Вой дод! Қароқчилар босди!!! — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Душман босган она юрт учун Ясалгандек қилич-у найза. — Х. Даврон, Болаликнинг овози

Бирдан босди жоҳил оломон. — Гулдаста

Душманлар кечувдан ўтиб, шаҳарни босиб олишибди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

19. Тўсатдан келмоқ, кўпчилик бўлиб келиб қолмоқ.

Уйни меҳмон босди.

Ие, Холмат акани меҳмон босган, шекилли. — Ўзбекистон қўриқлари

20. Қуламоқ, ағанамоқ.

Бу оғил босиб қолмаса, деб қўрқаман. — Ойбек, Танланган асарлар

Икки бўлмали кичкина пастқам уй, том босай деб турибди. — С. Сиёев, Ёруғлик

Ёʻлкаларни босиб қолган харобалар устида болалар ирғишиб юрар эди. — А. Қаҳҳор, Асарлар

21. Ушлаб, чегириб қолмоқ.

Ишлаган ҳақини қарзига босиб қолибди.

22. Устун келмоқ, устун келиб ошиб тушмоқ.

Аста-секин бошланган чапак тобора авж олиб, соз овозини босиб кетди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Ҳалиги гажакдор жувон икки қўлини ҳам, овозини ҳам баланд кўтариб, ғала-ғовур, шовқинни босиб тушди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

Дастурхоннинг четини босмоқ.

ким ёнига борса, Зебини мақтаб гапирар, унинг дутор чалиши, чок тикиши, тўппи босишларини ҳикоя қилар эди. — Чўлпон, Кеча ва кундуз

24. айн. Тахтакачламоқ 1.

25. Махсус усулда (тўқимасдан) тайёрламоқ (кигиз, жун мато ҳақида).

Кигиз босмоқ.

26. -иб Равишдошнинг шаклида келиб, бирон-бир иш-ҳаракатнинг сурункасига, тўхтамай, кетма-кет, пайдар-пай бўлишини, амалга ошишини билдиради.

Кечгача босиб ухладим, жуда толиқдим. — Ғ. Ғулом, Тирилган мурда

Мен бари бир ниятимдан қайтмадим. Босиб совчи қўявердим. — Т. Мурод, От кишнаган оқшом

аччиқ чойни босиб ичиб қониққач, извошни қўшди. — Ойбек, Танланган асарлар

Бир ҳафта босиб ёққан ёмғир қора тупроқни кўпчитиб юборган. — Ўзбекистон қўриқлари

от кт.поет. Меҳр, муҳаббат, эркалаш, ўта ҳурмат изҳори сифатида лабни бирор кимса ёки нарсага тегизиш, ўпиш; муччи.

Бўса бермоқ. Бўса олмоқ.

Элмурод Зебони кузатиб қўйиб, иссиқ бир бўса ҳарорати билан қайтиб келгач, узоқ ухлолмади. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

Севишганлар қўли бир-бирига чирмашди. Дудоқларда бўса чақнади. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

Бўсасини алмашмайман бол билан, Ёрга етдим армон билан, зор билан. — Қўшиқлар

от 1. анатомия Тананинг бўйиндан юқориги, олдинги (одамда, ҳайвонларда) қисми; калла.

Дўст бошга боқар, Душман — оёққа. — Мақол

Ўзбек ойим боши билан келинига ризолик билдириб, баракалла! деб қўйди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

— Баданим ўт бўлиб ёнди, бошим оғриб, кўзларим тинди, — деди Ҳожи хола. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

У шошиб, от бошини чап тарафга бурди. — С. Аҳмад, Уфқ

2. кўчма Ақл-ҳуш, мия.

Тоғнинг кўрки тош билан, одамнинг кўрки бош билан. — Мақол

Агрономга ўз боши билан иш қилишга рухсат бериш керак. — С. Нуров, Нарвой

Қоратой Ёʻлчининг елкасини дўстона қоқиб деди: — Роса бошинг бор, иним Ёʻлчи, олтин бошинг бор. Гапларинг — бари ҳақ. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Бошлиқ, раҳбар.

Яхши йигит — давранинг боши. — Мақол

Яхши хотин эрни элга бош қилур, Ёмон хотин эрини гадо қилур. — Мақол

Ёмонга бош бўлгунча, яхшига ёʻлдош бўл! — Мақол

Қирқ йигитга бош бўладиган хотин эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Синглингнинг тўйига сен бош бўласан, сенинг тўйингга Робия бош бўлади. — Ў. Ҳошимов, Икки эшик ораси

4. сфт. Лавозим, мансаб жиҳатдан катта, юқори турувчи.

Рустам Сурхондарё вилоятидаги колхозда бош агроном бўлиб ишлаётибди. — Муштум

Директорнинг бу гапи бош инженерга қаймоқдай ёқиб кетди. — Муштум

Унинг отаси бош чўпон, ўзи эса чўпон ёрдамчиси бўлиб ишлай бошлади. — Газетадан

Бундан сўнг ҳам бош мирзолигингизни эмас, мирза Анварлигингизни эҳтиром қиламиз. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

5. Улкан, катта, асосий.

Озгина юргач, Боғизоғоннинг бош арки олдидан чиқдилар. — Ойбек, Навоий

Мана Хоразмнинг жанубий бош дарвозаси. — И. Жабборов, Кўҳна харобалар сири

Бош соврин таъсис этилди — Газетадан

6. сфт. Энг муҳим, асосий, етакчи.

Кейинчалик мактаб саҳнасида ўйналадиган спектаклларда ҳамиша бош ролларни ижро этадиган бўлди. — С. Кароматов, Ҳижрон

— Ҳузурингизга келишимнинг бош сабаби шундадир! — деди Ҳасанали. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

7. сфт. Энг олдинги, биринчи.

Қутидор бўлса, кўз очиб кўрган қудамиз, хотининг бўлса, бош келинимиз. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Ёши улғайганда уйланганидан, бош боласи мен эдим. — Ойбек, Танланган асарлар

8. кўчмас.т. Одам, киши.

Бир бошга бир ўлим. — Мақол

Бир бошга юзта хўжайин бор. — С. Нуров, Нарвой

Бу бош дунёга келиб нималарни кўрмади-а! — А. Қодирий, Ўтган кунлар

9. саноқ сонлар билан Чорва ҳисобида ҳар бир адад жонивор.

Ҳар бош сигирдан икки ярим минг литрдан сут соғиб олинди.

Колхоз чорвасига бир юз ўн тўққиз бош мол қўшилди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

10. Тик нарсаларнинг тепа қисми, учи, чўққиси.

Шамол бўлмаса, дарахтнинг боши қимирламайди. — Мақол

Тоқатлига тоғлар эгар бошини, тоқацизнинг бировлар ер ошини. — Мақол

Қуёш тик кўтарилиб иссиқдан майсаларнинг боши эгилди. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

Гул очилгай қонларнинг бошида, Лолалар бор булоқларнинг тошида. — Ҳ. Олимжон

11. Бирор маросим, тадбир, воқеа-ҳодисанинг рўй бериш, амалга ошиш жараёнидаги дастлабки босқич.

Юсуфбек ҳожининг ўзи иш бошида туриб, Ойбодоққа ташқари ҳовлини тозалатарди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Юринг, холажон, қизни ўзим топа-ман, тўйнинг бошида ўзим бўламан, ёр-ёрни ҳам ўзим айтаман — О. Ёқубов, Песалар

Билдимки, бу иғволарнинг бошида ўзи бош-қош. — К. Яшин, Ҳамза

12. Ён, олд, томон.

Саидмурод ака хашакчилар бошига борганда, улар тушликка чиқишган экан. — Н. Қобул, Беморлар

Тез-тез бошимга бориб тур. — С. Аҳмад, Юлдуз

13. Ўрин, каравот ва шу кабиларнинг бош қўйиладиган юқори томони; шундай ўринда ётган кишининг белдан юқори томонидаги жой.

сўри устига ёзилган ўриннинг бош томонидаги учи тепага чўнқайтириб қўйилган ёстиқлар озода ҳаётдан хабар берарди. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

ўрнидан дик этиб туриб, каравот бошига ташлаб қўйилган шимнинг камарини суғуриб олди. — М. М. Дўст, Лолазор

Асқар ота бориб, сағананинг бош томонига чўкка тушди ва баланд овоз билан қурон ўқиди. — А. Қаҳҳор, Асарлар

Ҳожи Кумушнинг бошига келиб ўтирди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

— Бир вақт ҳушимга келсам, отам бошимда йиғлаб ўтирибди, — деди Ҳожи хола. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

14. Баъзи отлар билан бирикиб, шу от орқали ифодаланган нарсанинг ўзини ёки у ўрнашган жойни, ён-атрофини билдиради.

Нигор ойим ўчоқ бошида овқат пишириш билан машғул эди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Мулланаврўз хирмон бошида қолди. — С. Айний, Қуллар

Отам машъалани тутиб, охур бошига бордилар. — Ш. Холмирзаев, Оғир тош кўчса

Ҳайдар ота шу баҳона билан у ёқ-бу ёқни ҳам кўрай деб, айланишроқ бўлса ҳам, бозор бошидан юрди. — А. Қаҳҳор, Асарлар

15. Чўзиқ, давомли, бўйли нарсалар, жой, майдонларнинг бошланиш жойи ёки охири, этаги; шундай нарсаларнинг икки учидан, чеккасидан, томонидан бири.

Дарё бошланган жой дарё боши дейилади. — География

Ёрмат Ёʻлчини судраб, кўчанинг бошига, аравалар тўхтаган жойга югурди. — Ойбек, Танланган асарлар

Хиёбоннинг бу бошида нақшдор, ҳаворанг баланд айвоннинг бир чеккаси кўриниб турарди. — А. Қаҳҳор, Асарлар

Аваз дала бошида, омонат бир чайла соясида соч олиб турарди. — С. Сиёев, Аваз

Хонанинг у бошидан бу бошига юрди. — Шуҳрат, Шинелли йиллар

16. Воқеа, ҳодисанинг, бирор муддат ёки фаслнинг, асар, матн ва шу кабиларнинг бошланиш жойи, пайти, аввали, муқаддимаси.

Ишимнинг боши ёʻқ, Ошимнинг моши ёʻқ. — Мақол

Тўйнинг боши — бошлангунча. — Мақол

Қиз сўзнинг бошини эшитиб илжайди, охирини эшитиб, қўрқувдан бўзарди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Мамлакат урушнинг бошидаёқ отадан айрилиб, она қўлида қолди. — Ў. Умарбеков, Сирли соҳил

Тўти бу хатнинг бошини эшитибоқ, ўзини ерга кўтариб урган эди. — С. Зуннунова, Олов

— Мен, бўлмаса, гапни бошидан бошлай, — деди Абдурасул. — П. Турсун, Ўқитувчи

Сентябрь бошларида полк ғарбга томон ёʻл олди. — Ойбек, Танланган асарлар

Ҳомиднинг совчиси бошқа совчиларнинг муқаддимаси, ёз бошида келадиган қалдирғочларнинг ёʻлбошчиси эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

17. Воқеа, ҳодиса ва шу кабиларнинг бошланиши учун баҳона бўлган нарса, дастлабки сабаб.

Қўшнимнинг оши — жанжалнинг боши. — Мақол

Қумринисо Собирахонга кўз қисиб: — Ўйин-кулгимизнинг боши Баҳрихоннинг тўйи бўлади, — деди. — А. Қаҳҳор, Хотинлар

Бахтни бировларнинг остонасидан қидиришнинг ўзи бахцизликнинг боши! — А. Қаҳҳор, Оғриқ тишлар

18. Баъзи ўсимликларнинг калла ёки чочоқ шаклидаги ҳосили, меваси.

Топган гул келтирар, топмаган — бир бош пиёз. — Мақол

Пеш-тахта олдига бориб, саватдаги узумдан бир бош танлади-да, тарози палласига қўйди. — К. Яшин, Ҳамза

Қаёқдан ҳам бир бош кўкнор топиб ичирдик, оғзига жийданинг сувини томизиб кўрдик. — С. Сиёев, Ёруғлик

19. саноқ сонлар билан Карра, ҳисоб.

20. 3-шахс эгалик ва жўналиш келишик, ўрин-пайт келишик, чиқиш келишик аффикслари билан кўмакчи вазифасида қўлланади (бошига, бошида, бошидан).

Болалар ва ўсмирлар спорт маркази

н ўзбекчахўжайин, эга, бошлиқ, боссрусчахозяин, босс

от физ. Бирор жисм юза бирлигига тик ёʻналишда таъсир қиладиган бошқа кучни ифодаловчи физик катталик.

Қон босими. Атмосфера босими.

Бир миллион атмосфера босимида темир ҳажми, тақрибан, 30 фоизга камаяди. — Фан ва турмуш

Жаҳл чиққанда, бош мия мушакларининг таноби тортилади, қон томирлари сиқилади, ички қон босими ошиб кетади. — Саодат

сфт. 1. Босиғлиқ, босилган; эзилган; пачақ бўлган.

2. Чеккага ёки пешонага туширилган (бош кийими, дўппи ҳақида).

Беқасам тўн, қўш шоҳи қийиқ, Тус дўпписи манглайда босиқ. — Ойбек

3. Ўзини тута биладиган, оғир, вазмин; сипо.

Ўшаларнинг гапи гап. Сенам, укам, ловуллаб кетмагин-да. Ҳа, босиқ бўл! — С. Анорбоев, Оқсой

Миржалил ўттиз етти ёшларга кирган, анча босиқ, оғир йигит. — Мирмуҳсин, Ҳикоя ва қиссалар

Тилак поччам босиқ йигит. — С. Сиёев, Ёруғлик

Ойсанам — босиқ табиатли, камгап, иффатли жувон. — М. Хайруллаев, Тилла маржон

4. Босинқи, вазмин; салмоқли, салмоқ-дор.

Босиқ, лекин таъсирчан сўзламоқда эди. — Шарқ юлдузи

Аҳмад ўспиринлар томонга ўгирилди. Босиқ овоз билан гапирди. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Заргаровнинг паришонлигини пайқаган Зиёда шўхликни қўйиб, босиққина хайрлашди. — А. Мухтор, Асарлар

5. Япасқи, ялпоқ; пучуқ.

Бурнини жийирганида қалин лаби босиқ бурнига тегай деб кетади. — Муштум

сфт. 1. Босмахонада босилган, чоп қилинган, нашр этилган.

Қўлёзма ва босма асарлар.

Мустақиллик даврида босма маҳсулотлар янада кўпаяди. — Газетадан

2. от. эск. айн. Нашр.

Эҳсон стол устида ётган бир китобчани Саидийнинг олдига сурди: — Буни кўрдингизми? Иккинчи босмаси. — А. Қаҳҳор, Сароб

Адабий ходимнинг асосий вазифаларидан бири — материални таҳрир қилиб, босмага тушириш. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

— “Истеъдод“ нима дегани-а? Ҳеч тушунмадим-да шу гапга, — деди Ҳусниддин. Муса яқиндагина босмадан чиққан, ҳеч қўлидан туширмайдиган луғатни олди-да, тез варақлаб топди: — Талант — деди. — П. Турсун, Ўқитувчи

3. айн. Босмахона.

У Хевада босма очиб (1874 йил), кўп китоблар бостирган. — Ж. Шарипов, Хоразм

4. Нашриёт, ношир, нашрчи.

Сен Ота-жон босма билан бир сўллаш. Тошбосмада Авазнинг шерларини чоп этиб, нусхасини кўпайтирсин. — С. Сиёев, Аваз

5. Каштачиликда кенг тарқалган яхлит гул-чоклардан бири.

Айвонда босма гулли бўз кўрпа ёпилган пастаккина танчада қизлар ўтирарди. — Ойбек, Улуғ ёʻл

Босма тиккан ботир қиз, Жамалай тиккан чевар қиз. — Бойчечак

6. Жундан тайёрланган, тикилган (мато ёки уст кийим ҳақида).

Босма чакмон. Босма кигиз.

Босма чакмонни ечиб, сандалга оёғини тиқди. — М. Ҳазратқулов, Журъат

7. Кулолчиликда сопол идишларни безашда қўлланадиган гул нусхалари.

8. Сиёҳни шимиб қуритадиган қоғоз ва шундай қоғоз ўрнатилган асбоб.

Жалғаш Нуримбетов ғазаб билан кириб, Пошшохон Мадраҳимованинг бошига сиёҳдон ёнидаги сўлақмондек босма тош билан туширди. — Муштум

9. Босқин, босқинчилик.

Ҳамма ўғри, каллакесар, ялангоёқларнинг бошида Акбарали ўзи туради! Кечалари йигитлари билан босма қилади! — Чўлпон, Кеча ва кундуз

от 1. с. т. Болаларда бўладиган бўғма касаллиги.

Қолганларидан икки-учтаси босқи деган бир бедаво касалликни ўзларига юқтириб олишибди. — Муштум

2. шв. Босқин.

3. мус. Мусиқа унқатори, гаммаси, пардасининг ҳар бир товуши.

ўзбекчабўшатмоқ халоқ бўлмоқрусчаосвобождать, прослабитьинглизчаempty

Қаю айдï ўтрüм иčиргü керäк, ўзи қатмïš эмди боšутю керäк Bir qanchasi aytdi: surgi dori berish kerak, ichi qotgan bo‘lsa bo‘shatish kerak – Некоторые говорили, что [ему] нужно дать выпить слабительное, у него нутро затвердело, теперь нужно прослабить – Some said that he needed to give a laxative drink, his mouth hardened, now we need to weaken

ўзбекчаэҳсон, ҳадярусчадар, подарокинглизчаgift

от 1. айн. 1 остона.

Ёмоннинг тўрида ётгунча, Яхшининг бўсағасида ёт. — Мақол

Ёмон кучук бўсағада ҳурар. — Мақол

Ашмат эшик тутқичини ушлаб, бир нафас бўсағада туриб қолди. — Э. Усмонов, Ёлқин

Бўри Пайғамов, эшик очилиб, бўсағада Нусратбек кўриниши билан, юзлари яшнаб, ўрнидан туриб кетди. — С. Нуров, Майсаларни аёз урмайди

2. кўчма Бирор ҳудуд, манзилнинг кириш, бошланиш жойи, остонаси.

Қорабуғрохон бошлиқ кўчманчилар ўрдаси ҳозир Самарқанд бўсағасида. — М. Осим, Ибн Сино қиссаси

Берлиннинг бўсағасида турибмиз, деб мартда бир хат келган эди. — С. Сиёев, Ёруғлик

Минглаб кичкинтойлар мактаб бўсағасига биринчи марта қадам қўядилар. — Э. Қодиров, Янги марралар сари

3. кўчма Бирор маросим, муҳим сана ва шу кабилар арафаси, бошланиш даври.

Ўтган йил билан ҳам хайрлашдик. Янги йилнинг қутлуғ бўсағасига қадам ташладик. — Н. Сафаров, Оловли излар

У ғалаба қасрининг олтин бўсағасида эди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Армия бўсағасида турган навқирон йигитларга тилагим — Ватанимизнинг муносиб қалқони бўлишсин. — Газетадан

Сидиқжон худди зўр бахтга эришган ёки ўшандай бахтнинг бўсағасида тургандай, терисига сиғмай эски ҳаётини эслагиси ҳам келмай юрар эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

ўзбекчабўшанг, бўшрусчабезвольныйинглизчаweak-willed, poor

Qayu sü bolur bolsa bašsïz bošaŋ Qaysi lashkar boshqaruvchisiz, bo‘shang bo‘lsa –Если войска будет без глава и безвольный... – If the troops will be without a head and weak-willed

Bosporus

сфт. 1. Боши, калласи бор.

Етти бошли илон (эртакларда).

У [Қоратой] ўттиз саккиз-қирқ яшар, юмалоқ, катта бошли, билаклари ёʻғон киши эди. — Ойбек, Танланган асарлар

Бунинг орасида илон бошли билагузукдан тортиб ҳар хил тақинчоқларгача чиқди. — М. Мансуров, Ёмби

2. кўчма с. т. Ақпли, ақлли-ҳушли.

Бошли йигит. Олтин бошли отанг билан қолгунча, пахмоқ бошли онанг билан қол. — Мақол

Бошлиқ бўлсанг, бошли бўл. — Мақол

1. Бошни бошга қилиб, бошни бошга қаратиб.

Бошма-бош ётмоқ.

2. Бирни бирга (устига пул ёки бошқа нарса бермасдан, олмасдан).

Бошма-бош қилмоқ. Бошма-бош алмаштирмоқ.

Бу отингга бошма-бошга кўнайин, Бошма-бош алишсанг, шолни берайин. — Гулшанбоғ

Отанг олиб келган бойнинг қизини. Бой қизига сени қилдик бошма-бош. — Бўтакўз

от 1. Буғдой, арпа сингари ўсимликларнинг пояси учидаги дон ҳосил бўладиган чўзинчоқ тўпгули ҳамда дон бўлиб етилган шундай тўпгул, бош.

Бошоқ чиқармоқ (тортмоқ).

Бир гал яримта бошоқни судраб кетаётган чумолини кўрганман. — Ў. Ҳошимов, Икки эшик ораси

Меҳнатинг сингани учун ҳар бошоқ Оёғости бўлса, кўринар увол. — Ғ, Ғулом

Норматга бу ерда ҳар бошоқ тагида бир одам ётгандай туюлди. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

2. айн. Машоқ.

Бошоқ термоқ.

Колхознинг буғдойи йиғиб бўлингач, бошоқ теришга рухсат беришади. — Ш. Жўраев, Бола дунёни тебратар

Кўрсаки, болалар шамолдай елиб Бошоқлар теради уйқуларида. — Шарқ юлдузи

сфт. 1. Зикр қилингандан, айтилгандан, кўрилгандан ёки кўзда тутилгандан бўлак; ўзга.

Жони бошқанинг тани бошқа. — Мақол

Бошқанинг тилла-гавҳаридан онангнинг сариқ чақаси яхши. — Қанотли сўзлар

Бизга бош бўлиб турган одам шунақа деб ўтирса, бошқалардан нима ўпкалаймиз. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

— Қиз кўнмайдими, демак, унинг кўнгли бошқа бировда, — деди Қадамбой оға. — С. Сиёев, Ёруғлик

унинг қалби гоҳ-гоҳ бошқа бир қиз ёди билан тўлиб-тошар эди. — Ойбек, Танланган асарлар

Менга бошқа сўзингиз бўлмаса, сизга жавоб. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Мустақил, алоҳида; бирор хусусияти билан фарқ қиладиган; бошқача, ўзгача.

Ўнта бўлса, ўрни бошқа, қирқта бўлса — қилиғи. — Мақол

Билак — бир, бармоқ — бошқа. — Мақол

[Абдураҳмонбой:] Тақсир, аслида кўтар маликларнинг эли бошқа, суви бошқа бўлган. — Н. Сафаров, Ҳуснижамол

Бу ҳақда бошқа фикр бўлмаган и учун, маорифдан бошқа муаллим сўрашга қарор қилинди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

Сен мени ким билан тенглаштирмоқчисан?-Гулнор бошқа, мен бошқа демоқчи — Ойбек, Танланган асарлар

— Э, у вақтлар, — деди хўрсиниб Рихси хола, — бошқа эди. — С. Зуннунова, Янги директор

3. Бегона, ўзга, ёт; биров.

Бошқалар олдида уялтириб қўймоқ.

— Пичоқни ўзингга ур, оғримаса — бошқага, деган бир гап бор, — деди жиддий вазиятда қутидор. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

4. рвш. Тағин, яна, қайта, такроран.

Кейин ётоқхонага боргунча бу гапга бошқа қайтишмади. — Ў. Усмонов, Қисмат

Қодир бошқа ичмаслик шарти билан иккинчи пиёланинг ярмини ичишга рози бўлди. — А. Қаҳҳор, Асарлар

5. кўм. взф. (чиқиш келишиги сўз билан) Бўлак, ташқари.

Бундан бошқа.

— Менга қолса, ўртада шундан бошқа ҳеч гап ёʻқ, ўғлим! — деди [ҳожи]. — А. Қодирий, Ўтган кунлар