ot 1. Orqa suyakning (umurtqa pogʻonasining) pastki qismi.
Odamning beli. Otning beli. Beli bukchaygan. Bel muskullari. Bel ogʻrigʻi.
Beli sinib yotgan sarboz ham oyga tikilar, undan najot yoʻq. — Mirmuhsin, Meʼmor
2. Gavdaning koʻkrak qafasi bilan boʻksa oʻrtasidagi eng xipcha qismi; biqin.
Beli yoʻgʻon odam. Beli xipcha qiz.
Tortishmachoq boshlandi: qiz tomondan gupchakdek yum-yumaloq xotin belini belbogʻ bilan mahkam bogʻlab, oʻrtaga tushdi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Ular qizning boʻyi, beli, yelkasi va qoʻllarini oʻlchab yozib olishdi. — I. Rahim, Ixlos
Buviniso ikki qoʻli bilan belini ushlab, qaddini koʻtardi. — Oydin, Hikoyalar
3. koʻchma Yon, choʻntak yoki belbogʻ maʼnosida.
Belimda pul, boshimda savagʻichdan toʻqilgan katta qafasda kukkulab turgan bir juft qumri. — Gʻ. Gʻulom, Shum bola
Besh-oʻn qogʻozni belimga tugib, ust-boshimni but qilib yurtimga joʻnab ketay degandim. — Oybek, Tanlangan asarlar
— Belimdagi zogʻora nonni suvga botirib yeb, kunni kech qildim, — dedi qalandar yigit Avazga. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
4. Biror narsaning oʻrta qismi, oʻrtasi.
Shoʻxsoy qishloqning qoq belidan ayqirib oqadi. — H. Nazar, Soʻnmas chaqmoqlar
Poʻlat abzal, nayzalar sinib borar belidan. — Nurali
U [Qoʻqon J Soʻx daryosi va undan tara-lib chiqadigan koʻplab ariqlardan sugʻoriladigan vohaning oʻrta belida joylashgan. — K. Yashin, Hamza
5. koʻchma Jismoniy yoki moddiy kuchning ramzi.
Yomonga el boʻlguncha, Yaxshiga bel boʻl. — Maqol
6. geogr. Togʻ va tepaliklarning egarsimon eng baland joyi.
Boʻz yigitlar bir gʻayrati toshib, Necha togʻdan, necha bellardan oshib — Yodgor
Seni mingan beklar daryoday toshdi, Necha bel-u necha togʻlardan oshdi. — Malikayi ayyor
7. Belini sindirmoq Katta moddiy, jismoniy yoki maʼnaviy zarar yetkazmoq.
Behuda harakat belni sindiradi. — Maqol
Gapning belini sindirmanglar, jim turing, Haydarcha gapiraversin. — S. Ayniy, Jallodlar
hosil nobud boʻldi, ishimizning beli sindi. — S. Ayniy, Qullar
- Beli ogʻrimoq Mehnat bilan mashgʻul boʻlmoq; mehnat-mashaqqat qilmoq. — Yosh, yangi dehqon-da, hali beli ogʻrimagan! — deydi Xolmirza aka. — A. Qodiriy, Gʻirvonlik Mallavoy
- Bel ogʻritmoq (yoki qayishtirmoq) Jon koyitib, astoydil mehnat qilmoq. Ha, boʻlmasa, joningiz achiganimi bu? Yerni belingiz qayishib chopganingizda, joningiz achir edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Beli ogʻrimaganning non yeyishiga qara (yoki non yeyishini koʻr) Oʻzi ishlamasdan, birovning mehnati bilan topilgan narsani qadrlamay, tejamay sarf qiluvchi odamga nisbatan aytiladi.
- Bel olishmoq (yoki ushlashmoq) 1. Kuch sinashmoq (kurashda, jangda). Elmurod sahn oʻrtasida toʻplanishgan yoshlar tomonga ketdi. Bu yerda kurash boshlangan boʻlib, Davlatyor bilan Maʼmurjon bel olishmoqda edi. — P. Tursun, OʻqituvchiBel ushlashganda, otangni ayama. — MaqolSidiqjon sizga shogird tushmoqchi. Mallavoy kuldi: — Men bilan bel ushlashmoqchi deng. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Bel bogʻlamoq Biror ishga astoydil kirishmoq, jazm qilmoq. Doʻstlarim Siz bilan biz ulugʻ ishga bel bogʻladik. Bu gʻoyat xatarli ish. Ammo biz qoʻrqmaymiz. — H. Gʻulom, MashʼalBobur juda bir qaltis ishga bel bogʻlaganini sezdi. — P. Qodirov, Yulduzli tunlar
- Beliga tepmoq Biror ishga, ayni qizib turgan, dolzarb paytida istamagan, kutilmaganda xalal bermoq, putur yetkazmoq. Senmisan? Ammo uyquning ham beliga tepding-da, Tinchlikmi oʻzi? — O. Yoqubov, PyesalarSuhbat avjiga chiqqanda kirib kelgan ikki yigit gapning beliga tepdi. — S. Mahkamov, Dala tongi
- Belini koʻtarmoq 1. Qaddini tik qilmoq; qomatini rostlamoq; ekin maydonlarini koʻpaytirish kolxozning belini koʻtarishga katta kuch boʻlar edi. — S. Zunnunova, Olov
- Beli uzilmoq Halok boʻlmoq; yengilmoq. Biz xudoning suygan bandalarimiz, bizga osilganlarning beli choʻrt uziladi! — K. Yashin, Hamza
- Belini bukmoq Yengmoq, mayib qilmoq, halok qilmoq. Toʻgʻri, sening qaroring juda toʻgʻri, qurolimiz boʻlmasa, Kuropatkin belimizni bukib qoʻyadi! — N. Safarov