Қидирув

от 1. Сарвдошлар оиласига мансуб, доим яшил бута ёки дарахтлар туркуми.

Чинор чиримас, арча қуримас. — Мақол

2. айн. Қорақарағай.

3. Шу дарахтнинг янги йил кунларида кесиб олиб безатилган шохи ёки тупи.

Арча ясатмоқ.

от Нуқул арча билан банд ер, майдон.

Кўксой ўзанидан кўтарилаётган қуюқ туман., арчазор устига салобат билан бостириб бормоқда. — С. Анорбоев, Оқсой

н ўзбекчаархеолог, археология мутахассисирусчаархе́олог

олм. жамл. олм. Мавжуд бўлган нарса, кимса ёки ҳодисаларнинг ҳаммаси; бекам-у кўст; ҳамма.

Тўй — тегишлиники, ҳайит — барчаники. — Мақол

Сахий топса — барча ер, бахил топса — босиб ер. — Мақол

Дунёдаги кўриб ўта турган барча орзуйимиз, ҳавасимиз фақат сенгагина қараб қолган. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Анвар ҳар ким учун севимли барчага баравар эди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

от 1. Илгари вақтларда дераза вазифасини ўтаган бир ёки қўш табақали эшикча.

Ота дарвозага тамба тираб, қўшнининг дарчасидан ўтиб, кўчага чиқди. — С. Нуров, Нарвон

Тўтибу Зумраднинг қўлидан хатни тортиб олиб, дарча томон югурди. — С. Зуннунова, Олов

2. Эшик ёки деворга ўрнатилган кичкина эшикча ёки дераза.

Кўпинча ёпиқ бўладиган касса дарчасидан ёқимли зарҳал нур тушиб туради. — П. Қодиров, Уч илдиз

Очиқ дарчанинг юпқа ромига икки тирсаги билан таяниб, ташқарига кўз солди. — А. Мухтор, Асарлар

Дарчаларга атлас ва шойи пардалар тутилган. — М. Осим, Карвон ёʻлларида

3. кўчма Фойдаланиш, кириш имкони; ёʻл.

Дастурхон устида қизиди суҳбат. Очди гўё бирдан фан дарчасини. — М. Икром

Қайси бир одамнинг бахтига ёрсан, Очилдими сенга толе дарчаси? — А. Орипов, Йиллар армони

Эзгулик дарчасин чертмади бекор, Сокин кечиб ўтди ўту сувидан. — Отаёр, Оқ фасл

н У парча, бўлак, қийқинди, асорат, қолдиқ :: дебрис /ъдеɪбри:; УС деъбри:/ н [У] парча, бўлак, қийқинди, асорат, қолдиқ

от 1. Бутундан кесиб, қирқиб, йиртиб, синдириб олинган ёки ўзи ажраган қисм; бўлак, бўлакча.

Қоғоз парчаси. Бомба парчаси.

Баҳодир каллакланган тол орасидан суяк, совун парчаларини олар экан, бирдан Нилуфарнинг елим қўғирчоғи чиқиб қолди. — С. Аҳмад, Юлдуз

Кекса ишчи сўнгги гўшт парчасини оғзига солди. — А. Қаҳҳор, Қаноциз читтак

Дераза ойналарига йирик қор парчалари оқ капалакдай уринади. — Ойбек, Танланган асарлар

2. ад. Асарнинг тугал мазмунли кичик қисми.

Романдан парча, Кўпгина оқшомхонлар ёзувчиларнинг янги асарларидан парчалар бериб боришни, санъаткорларимиз ҳақида кўпроқ ёзишимизни илтимос қилишди. — Газетадан

Абдулла Қаҳҳор, то асар битгунча, таассуротингиз бузилади, фикрингизни тўла ифодалай олмайсиз, деб ҳатто парча ўқигани рухсат бермас эдилар. — К. Қаҳҳорова, Чорак аср ҳамнафас

3. кўчма Бўлак, бўлакча, қисм.

— Ўғлим, — деди она ўрнидан туриб, юз-кўзларини бошидаги дуррасининг учига артар экан, — фарзанд — қалб парчаси. — Газетадан

от 1. айн. Зарчува.

Дўппили одам ранги зарчанинг рангидай сариқ, мендайин бир кал экан. — Т. Мурод, От кишнаган оқшом

2. шв. Сариқ, сарғиш.

Хушрўй узун бўйли, қотмароқ ва зарча танли эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Ниҳоят даражада, ҳаддан ташқари; ўлгудай,

Ўларча очкўз. Ўларча ичи қора.

[

Ойқиз хола:] Ёлғиз болам ўксимасин, яхши ўссин, деб мушук боладай папалаб катта қилдим. У бўлса ўларча ўжар, биркесар бола чиқди. — Р. Раҳмонов, Чангалзордаги шарпа

от Шар сўзининг кичрайтириш шакли.

от Ҳарбийларча, ҳарбийчасига.

Аскарча юриш.

айн. Гарчи.

Қиз томон, гарчанд тўйни бир йил кейин қилиш шарти билан бўлса ҳам, розилик берибди. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса

Гарчанд мен болалигимда бу шеърларнинг мазмунига аниқ тушунмасам ҳам, лекин шеърий руҳ тасаввуримда нимагадир интилишга ундарди. — Шукрулло, Жавоҳирлар сандиғи

1. кам қўлл. Тўсиқсиз эргаш гап таркибида “ҳар қанча“, “қанчалик“, имкон борича маъносини билдиради.

Парда ёпилди. У одамлар ҳарчанд чапак чалишса ҳам, қайта очилмади. — А. Эшонов, Чоргоҳ

Султонов ҳарчанд уринмасин, уларнинг гапи қовушмади. — Э. Усмонов, Ёлқин

Ёдгор уни ҳарчанд ранжитгиси келмаса-да, ёлғон гапиролмади. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

2. с. т. Инкор маъносини кучайтиради; асло, ҳеч.

Ҳасанхоннинг панд-у насиҳатларини Зевархон қабул қилмади, ҳарчанд гапга қулоқ солмади. — Баҳром ва Гуландом

м русчаторговец, купецўзбекчадўкондор, савдогар

русчашагаяўзбекчаюра туриб

от Ойдек гўзал, моҳпора, нозанин.

Колхоз шийпонига йиғилган барча, Келди Гулбаҳори худди ойпарча. — М. Алавия

tatarsha

от 1. с. кичр. Дафтар

Тавҳидий дафтарчани очди ва қадамини секинлатиб ўқий бошлади. — А. Қаҳҳор, Асарлар

[Зокир ота] унинг [Сидиқжоннинг] отини дафтарчасига ёзиб қўйди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

2. Босмахонада китобча шаклида тайёрланган ёндафтар ёки графалари зарур вақтда тўлдириладиган расмий ҳужжат.

Фосиҳ афанди қўлидаги дафтарчаси билан қаламини ерга қўйиб, чапак чиқди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

от 1. шв. Читтак.

2. кўчма Тирранча, тирмизак.

Шунча ёшга кириб, шунча йил эл бошида туриб обрў орттирган Умарни жинқарчалар отдан ағдариб ташлагани яхшими? — И. Раҳим, Ихлос

Бай-бай-бай ўзи жинқарча бўлсаям, шунақа заҳар қизки, худди Зулайҳо опангизга ўхшайди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол