«стих» boʻyicha 81 ta natija
1. м sheʼr, bayt, misra
2. sheʼr (sheʼr bilan yozilgan badiiy asar)
ot 1. Kuchli tabiiy ofat (yongʻin, toshqin, dovul, zilzila va shu kabilar).
Tabiat stixiyasini yenga oladigan birdan-bir kuch — odamlar ulardagi jasurlik. — I. Rahim, Ixlos
2. koʻchma Koʻr-koʻrona, bebosh harakat; uyushmaganlik; uyushtirib va idora qilib boʻlmaydigan ijtimoiy kuch.
sft. 1. Stixiyaga oid, kishilarning irodasidan, xohishidan tashqari tabiiy kuchlar taʼsiri ostida yuzaga keladigan.
2. Uyushmagan, toʻgʻri tashkil etilmagan, idora qilib boʻlmaydigan.
Stixiyali ijtimoiy harakat.
sft. Stixiya boʻlmagan.
shoirning sheʼrlari
ot Uyushmaganlik, toʻgʻri tashkil etilmaganlik; rejasizlik.
Harakatning stixiyaliligi.
sheʼrshunoslik. Adabiyotshunoslikning sheʼriyatni, sheʼr tuzilishini oʻrganadigan boʻlimi. Sheʼrshunoslik asosan ilmiy jihatdan uch narsani: sheʼr taʼrifi, sheʼr vaznlari va sheʼr qofiyasini oʻrganadi. Sheʼrni mazmun jihatidan oʻrganish esa adabiy tanqidning vazifasiga kiradi.
inglizchastoichiometry [stɔıkı'ɒmıtrı]oʻzbekchareaksiyaga kirishayotgan moddalar massalarining miqdoriy nisbatlarini belgilovchi kattalik., stexiometriya (mutonasiblik)
ot Stixiyali harakat, boshboshdoqlik.
Stixiyachilikni onglilikka aylantirish.
sheʼr. Muayyan ritmikaga, vaznga solingan, hayajonli nutq — lirik yoki lirik-epik asar
Qarang: Стих
sheʼriy ritm, sheʼr ritmi. Sheʼriy asarda tovushlarning tartibli, tekis takrorlanib kelishi. Maʼlumki, sheʼrning asosiy oʻlchovi hijodir. Shu nuqtayi nazardan ritmning kelib chiqishi hijolarning tekis takroriga bogʻliq: 4 4 4 Bir bor ekan, bir yoʻq ekan shu zamonda, 4 4 4 Mamaniyoz boʻlar ekan Chust tomonda. (Gʻ. Gʻulom)
sheʼriy roman. Sheʼriy yoʻl bilan yozilgan roman boʻlib, ular ham prozaik romanlar kabi hayotni keng qamrab olishi, koʻp planliligi va koʻp temaliligi, voqea va xarakterlarni evolyutsiyada berishi bilan xarakterlanadi. Ulugʻ rus shoiri A. S. Pushkinning «Yevgeniy Onegin» asari sheʼriy romanning yorqin namunasidir. Oʻzbek adabiyotida Mirmuhsin va H. Sharipovlarning sheʼriy romanlari maʼlum.
Силы природы вызывают опасные явления, такие, как землетрясения, наводнения, селевые потоки и снежные лавины, резкие понижения и повышения температуры, засухи, штормы, торнадо и т. д.
sheʼriy tugallanma, sheʼriy qoʻshimcha. Biror maqola yoki badiiy asarning sheʼr yoki sheʼriy parcha bilan xotimalanishi
Qarang: Клаузула
гр. strophe — бурилиш, муйилиш сўзидан
sheʼr bandi. Mazmunning shartli tugalligi bilan farqlanuvchi sheʼr misralari yigʻindisi boʻlib, u poetik fikr, ritm jihatidan tugal boʻlgan va qofiya tartibi bilan birlashgan sheʼr boʻlaklaridan tashkil topadi. Misralar miqdoriga koʻra sheʼr bandlari turlicha boʻladi: a) distix — ikkilik; b) terset — uchlik; v) katren — 1) toʻrtlik, 2) beshlik; g) sekstina — oltilik; d) oktava — sakkizlik; ye) nona — toʻqqizlik; j) detsina — oʻnlik va h.k. Odatda, shoir oʻz asarining xarakteriga qarab band tanlaydi. Kichik lirik sheʼrlar ikkilik yoki toʻrtliklardan iborat boʻladi. Masalan, A. S. Pushkin oʻz ijodida ikkilik banddan tortib murakkab oʻn toʻrt misrali bandgacha foydalangan. Uning «Yevgeniy Onegin» sheʼriy romanida qoʻllangan oʻn toʻrt misrali sheʼr bandi asar nomiga nisbat berilib onegincha band yoki onegincha strofa (q. Oneginskaya strofa) deb ham yuritiladi. Oʻzbek poeziyasida ham turli band qurilishlari mavjud. Klassik poeziyada turli band qurilishlari boʻlib, maxsus nomlar bilan atalgan. Ikki misrali band masnaviy, uch misrali — musallas, toʻrt misrali — murabbaʼ, besh misrali — muxammas, olti misrali — musaddas, yetti misrali — musabbaʼ, sakkiz misrali — musamman, oʻn misrali — muashshar deb yuritiladi. Bundan tashqari juda murakkab bandli — «tarkibband» va «tarjiʼband» sheʼr turlari ham boʻlgan. Navoiyning «Xamsa» asaridagi barcha dostonlar ikki misrali band — masnaviy bilan yozilgan. Sovet poeziyasida xalq ogʻzaki poetik ijodi va klassik poeziyadagi band qurilishi davom ettirilgani holda, yangicha band qurilishlari ham bunyod etildiki, buni H. Hakimzoda, H. Olimjon, Gʻ. Gʻulom, Mirtemir va h.k. ijodida yaqqol koʻrish mumkin.
prozaik sheʼr, nasriy sheʼr, prozaik lirika. Emotsionalligi va maʼlum ritmi bilan sheʼrga oʻxshash badiiy nutq. M. Gorkiyning «Lochin qoʻshi haqida qoʻshiq», «Boʻron qushi haqida qoʻshiq» kabi asarlari prozaik sheʼrga misol boʻla oladi. Oʻzbek adabiyotida Oybek, Mirtemir va kenja avlod vakili O. Matjonning prozaik sheʼrlari oʻquvchilarga yaxshi tanish. Prozaik sheʼr oʻzbek adabiyotidagi qadimgi yozma yodgorliklarda ham bor. Masalan, Navoiy asarlarida vaznli prozaning yorqin namunalari uchraydi. Hozirgi vaqtda ham vaznli prozaning uch koʻrinishi mavjud: 1. Sof vaznli nasr. Bunday vaznli nasr fikrdagi mantiqiy emotsional ritmik guruhlanish natijasida yuzaga keladi: Men tugʻildim goʻzal voha Gul vodiysi qoʻynida Quloq soling, soʻzlab beray bu vodiy qissasini va h. k. (U. Umarbekov) 2. Oq sheʼr. Oq sheʼr vazni nasrning takomili boʻlib, unda misralar oʻzaro vaznda teng boʻlsa-da, qofiyalanmay keladi: Yosh edim, yer goʻyo tor edi, Dard yeli sochimni toʻzdirgan. Osmonga koʻz tashlay olmasdim, Kiprigim ogʻirlik qilardi... (U. Nosir) 3. Nasriy sheʼr yoki nasrdagi nazm. Nasrdagi nazmda ham sheʼrga, ham nasrga xos xususiyatlar mavjud boʻlib, uning asosiy belgilari: a) maʼlum vaznga va izchil qofiyaga ega emaslikda; b) ramziy tasvir uslubining ustunligi va fikriy umumlashmaning kuchliligida; v) emotsiyaning balandligi va ritorik oborotlarning koʻpligida; g) gap boʻlaklarining semantik intonatsiya jihatidan nisbiy mustaqilligi va nutq tempining rang-barangligida; d) oʻziga xos ritmik struktura va pauzalarning koʻpligida namoyon boʻladi. Bu belgilar hamma nasriy sheʼrlar uchun bir xil boʻlmay, ular ijodkorning uslubiga bogʻliq holda, turlicha nisbatda zohir boʻlishi mumkin: Yashashni oʻrgat menga, ey qalamcha koʻchat. Seni koʻrganda lablarim tars-tars yoriladi. Qirqilgan vujuding yerdan qarz olib hamki, hayotga talpinayapti. (O. Matjon)
sheʼriy intonatsiya, sheʼr intonatsiyasi. Sheʼriy asarning mazmuni va oʻlchoviga koʻra ohang bilan oʻqilishi. Har qanday sheʼr oʻz vazni va mazmuniga koʻra maʼlum bir intonatsiyani talab qiladi. Agar gʻamgin sheʼr quvnoq ohangda yoki choʻziq sheʼr tez-tez oʻqilsa, u oʻz taʼsir kuchini yoʻqotadi. Sheʼriy intonatsiya maʼlum tartibda, hijolar miqdoriga qarab oʻqilishi bilan prozaik intonatsiyadan farqlanadi. Chunki prozada intonatsiya faqat mazmun talabidan kelib chiqadi.
Abay sheʼri
oq sheʼr. Sillabik va sillabik-tonik sheʼr tuzilishidagi misralari oʻzaro qofiyalanmagan sheʼr turi, qofiyasiz sheʼr. Oq sheʼr termini misralarning qofiyalanmay qolishidan, yaʼni oq qolishidan olingan. Biroq bu narsa oq sheʼrning ritmik jihatdan mukammal boʻlishini inkor etmaydi. Oq sheʼrning ajoyib namunalarini ingliz eposida; Radishchev, Nekrasov, Lermontov kabi rus shoirlari ijodida; oʻzbek adabiyotida esa Usmon Nosir, Hamid Olimjon, Maqsud Shayxzoda, A. Oripov, R. Parfi kabi shoirlar ijodida uchratamiz. Maqsud Shayxzoda «Mirzo Ulugʻbek» tragediyasini oq sheʼrda yaratgan. Oq sheʼr shoirga oʻz fikri va hissiyotini toʻlaroq ifodalash
alkey sheʼri
Qarang: Алкеева строфа
