Поиск

ot 1. Badiiy ijodning sheʼriy shakli, sheʼriyat, nazm.

Poeziya nazariyasi.

Poeziyaning eng salmoqli, katta isteʼdod talab qiluvchi poema janri Egam Rahimov ijodining negizini tashkil etadi. — X. Yodgorov, Hayot toʻlqinlari

Poeziyaning menga maʼlum boʻlmagan sirlarini aytib berdi. — Shukrullo, Saylanma

2. Biror shoirning, xalqning yoki davrning sheʼriy asarlari majmui; sheʼrlar.

Furqat poeziyasi. Oʻzbek poeziyasi.

H. Olimjon yangi oʻzbek poeziyasiga asos solgan shoirlardan biridir. — N. Safarov, Olovli izlar

Oʻzbek poeziyasida siqiqlik emas, yoyilmalik hukm suradi. — Yoshlik

XVIII asr oxiri va XIX asr boshlaridagi fransuz va rus poeziyasiga taalluqli tushuncha: yuksak klassitsizm janridagi asarlar — epik poemalar, tragediyalar, odalardan farqli oʻlaroq, shaxsiy orzu-havas va intilishlarni ifodalaydigan asarlar., «yengil poeziya»

— ilmiy poeziya. Lirik turga mansub poeziya xillaridan biri boʻlib, bunday sheʼrlardagi poetik fikr koʻproq ilmiy qarashlar, ularning ruhi, ilmiy-texnika taraqqiyoti yutuqlariga asoslanadi. Ilmiy poeziyaning yuzaga kelishida

Insonning ozod va erkin yashashini, vatanning ulugʻvorligi va daxlsizligini tarannum etuvchi lirik sheʼrlar. A. N. Radishchev, A. S. Pushkin, M. Yu. Lermontov, N. A. Nekrasov hamda rus sovet shoirlari grajdanlik poeziyasining ajoyib namunalarini yaratdilar. Bunday poeziya har bir xalq adabiyotidan muhim oʻrin olgan. Koʻp asrlik oʻzbek adabiyotida grajdanlik poeziyasining nodir namunalarini uchratamiz. Navoiy, Bobir, Muqimiy, Furqat gʻazallarida, oʻzbek sovet adabiyotining Hamza, Oybek, Hamid Olimjon, Gʻafur Gʻulom, Maqsud Shayxzoda, Uygʻun, Hamid Gʻulom, Turob Toʻla, Mirmuhsin, Erkin Vohidov, Abdulla Oripov kabi namoyandalari ijodida grajdanlik poeziyasi salmoqli oʻrin egallaydi., grajdanlik poeziyasi

Toleim shulkim, vatanda bir guliston tanladim, Baxtni topgan el bilan jondosh boʻlib otdim odim; Yoʻldan ozganlarga hech bir boʻlmadim men qaygʻudosh, Shul sababdankim, mening bagʻrimda joy olmish quyosh, Shul sababdankim, vatanda boʻlmadim ilhomi xor, Shul sababdan menga yotdir baxt taloq etgan diyor. — Ҳамид Олимжон

Yil fasllari bilan bogʻliq boʻlgan urf-odatlarni tasvirlovchi xalq ogʻzaki ijodi asarlari. Qadimgi zamon kishilarining yil fasllari haqidagi tushunchalarini ifodalovchi xalq qoʻshiqlari mavsumiy poeziyaning asosini tashkil etadi. Turli xalqlarda yil fasllariga bagʻishlab qoʻshiqlar kuylanadi. Masalan, Mahmud Koshgʻariyning «Devon-u lugʻotit-turk» kitobida keltirilishicha, turkiy xalqlarning qadimgi mavsumiy qoʻshiqlarida bahor, yoz fasllari qish fasliga qarama-qarshi qoʻyilgan. Kishilarning yashash tarziga bahor va qish fasllarining taʼsiri va bu taʼsirni gʻayri tabiiy kuchlar bilan bogʻlash qadimgi mavsumiy sheʼriyat asosidagi konfliktni tashkil etadi. Hozir ham xalqimiz oʻrtasida mavsumiy poeziyaning ayrimlari saqlanib qolgan. Masalan, «Boychechak», «Lay-, mavsumiy poeziya, kalendar poeziya

bukolik poeziya. Rim adabiyotida va yangi davrdagi Yevropa adabiyotida yanada rivojlangan Aleksandriya poeziyasining kichik janrlaridan biri (q. Bukolika).

Rus dvoryan revolyutsionerlari vakillarining 1825 yil dekabr oyida chorizmga qarshi qoʻzgʻolon tayyorlagan yashirin jamiyat aʼzolarining poetik ijodiyoti., dekabristlar poeziyasi

Ilmiy va axloqiy qoidalarni, pedagogik fikr va nasihatlarni faqat sheʼriy tarzda bayon etuvchi asarlar, didaktik poeziya

Misrdagi Aleksandriya shahri nomi bilan atalgan ellinizm davri poeziyasi., aleksandriya poeziyasi

Ajnabiy soʻzlarni (varvarizmlarni) koʻplab kiritish natijasida yaratilgan kulgili satirik va yumoristik sheʼrlar. Makaronik sheʼrlar XIX asr poeziyasida koʻplab yaratilgan boʻlib, ularda fransuzcha soʻzlarni oʻz ona tili bilan aralashtirib qoʻllovchi dvoryanlar hajv ostiga olinadi. D. Bedniy rus tilini bilmasa ham, rus podsholigiga erishish uchun kurash olib borgan daʼvogar Vrangel ustidan ayovsiz kuluvchi bir qancha makaronik sheʼrlar yozdi. Oʻzbek poeziyasida ham makaronik sheʼrning ajoyib namunalari yaratilgan. Masalan, oʻzbek demokrat shoiri Muqimiyning «Maskovchi boy taʼrifida» sheʼri buning yaqqol misolidir: Topib mardikorini — «Sichas yuring, Pajolista, — der edi, — emdi turing!, makaronik poeziya, makaronik sheʼr

rus erkin sheʼriyati

A. Pushkinning «Sibirga maktub», M. Lermontovning «Shoirning oʻlimi» sheʼrlari rus erkin sheʼriyatining yorqin namunalaridir.

anakreontik poeziya. Antik adabiyotda — davra qoʻshigʻi, quvnoq, yengil lirika

Yirik kapitalistik shahar hayotini, shaharga xos qarama-qarshiliklarni, texnika gʻala-gʻovurlarini aks ettiruvchi poeziya turi. Urbanizm poeziyasi turli xalqlarda turlicha daraja va koʻrinishda namoyon boʻladi. Masalan, italyan futurizmining boshligʻi F. Marinetti oʻz sheʼrlarida shahardagi bir-biriga uygʻun boʻlmagan gʻala-gʻovurni, hayot tempining dahshatli darajada yuksakligini koʻklarga koʻtarib maqtasa, E. Verxarn, A. Blok, V. Mayakovskiylar poeziyasida shahar hayotining insoniyatga dushman, qoʻrqinchli doʻzax bilan teng ekanligi taʼkidlanadi. Urbanistik sheʼriyat turlicha adabiy oqimlar, yoʻnalishlar bilan aloqador boʻlganligi sababli aniq adabiy-tarixiy mazmun kasb etmaydi. Shuning uchun ham bu tu-, urbanizm poeziyasi yoki urbanistik sheʼriyat

Xalq ogʻzaki ijodidagi turli marosimlar bilan bogʻliq qoʻshiqlar. Marosim qoʻshiqlari asosan ikki turkumga boʻlinadi: 1. Toʻy-hasham va oʻlim marosimlarida yoki turli diniy hamda mavsumiy urf-odatlarga bogʻliq marosimlarda aytiladigan qoʻshiqlar. Bularga yor-yor, oʻlan, kelin salom, yigʻi-yoʻqlov, ramazon kabi poeziya xillari kiradi. Yer-yorlar juda ham qadimiy boʻlib, ularda har bir davrning izlari saqlanib qolgan. Masalan, feodalizm jamiyatidagi yor-yorlarda oʻz sevgani qolib, boshqa kishiga zoʻrlik bilan uzatilgan qizlarning dard-alami, begona xonadonga xizmatkor sifatida uzatilayotgan qizning faryod-figʻoni kuylanadi: Yor-yor aytsam, jamoat, xush dengizlar, yor-yor Xush bormikan degani, doʻst bormikan, yor-yor. Ota-onasin uyini suv oldirib, yor-yor Oblo birov uyini quvontirib, yor-yor. Qizday mungligʻ dunyoda hech bormikan, yor-yor. Zamonaviy yor-yorlarda esa kelinning baxt-saodati, husn-u latofati madh etiladi, sevishganlarga baxt tilanadi: Qalam-qalam qoshlari chizilgandek, yor-yor Noʻxat-noʻxat xollari yozilgandek, yor-yor. Davlat bilan yetgaysan murodingga, yor-yor Hech nihoyat boʻlmagay avlodingiz, yor-yor. Kelin salomlar koʻpincha kelin kuyovning uyiga keltirilgach, hovli sahnida gulxan yoqilib, shu gulxan atrofida uni aylantirish paytida birga kuzatib kelgan dugonalari, yaqinlari tomonidan aytiladi va ularda kuyovning oʻziga, uning oila aʼzolariga hamda yaqinlariga hazilomuz misralar orqali salomlar yoʻllanadi: Toʻlib ogʻgan soydek, Oʻn toʻrt kunlik oydek, Kuyov pochchamga salom. Bogʻ orqasidan yoʻl bergan, Hamyonidan pul bergan, Quda buvamga salom... Yigʻi-yoʻqlovlar marsiya janrining xalq ogʻzaki ijodidagi turi boʻlib, ularda dahshatli oʻlim, uning shafqatsizligidan, marosim poeziyasi yoki marosim qoʻshiqlari