Поиск

английскийhydrateузбекскийmoddalarni oʻziga suvni biriktirib olish natijasida hosil boʻlgan mahsulot. Mas: CuSO₄·5H₂O, gidrat

английскийhydrationузбекскийsuvning kimyoviy moddalar bilan birikishi. Ionli birikmalar gidratlanganda ular elektrolitik dissotsiyalanadi. Suvda erigan moddalar ionlarini suvning molekulalari tomonidan qurshab olish jarayoni., gidratlanish

n hydration

fl. Gidratlamoq feʼlining majhul nisbati.

maʼlum temperatura va bosimda gaz yoki tez qaynaydigan suyuqlik molekulalarni suv molekulalarining kristall panjarasi boʻshliqlariga kirib borib kristallogidrat yoki «qattiq gaz» hosil qilishi. Geliy, vodorod va neon gidrat hosil qilmaydi. Gaz gidratlarining tashqi koʻrinishi muz yoki qorga oʻxshash, zichligi 0,88 (propan uchun) dan 1,02—1,03 g/sm³ (kislorod va azot uchun)gacha. Gidrat hosil boʻlishining kritik temperaturasi (0°), metan uchun 21,5; n-butan — 1,0. Pentanlardan boshlab uglevodorodlar gidrat hosil qilmaydi. Temperaturaning oshishi yoki bosimning kamayishida gidratlar gaz va suvga parchalanadi. Turli gaz gidratlarining zichligi 0,8 dan 1,8 g/sm³ gacha. Tabiiy gazlar gidratlarining zichligi 0,9—1,1 g/sm³. Gidratdagi gazning miqdori gidratning molekulyar massasiga bogʻliq (G.2-rasm). Gazning minimal miqdori propan va izobutan (70 sm³/sm³), eng koʻpi metan (180 sm³/sm³ dan koʻproq) gidratlarida uchraydi., Gidrat hosil boʻlishi

suv molekulalarining eriyotgan modda ionlari bilan oʻzaro taʼsiridan ajralib chiqadigan energiya., Gidratlanish energiyasi

gaz oqimida gidratlar hosil boʻlishining termobarik sharoitini, gidratlar hosil boʻlishining tezligini, gidrat massasining konsistensiyasini oʻzgartiradigan (oquvchanligini kuchaytiruvchi) va gidratlarning quvur devorlariga adgeziyasi (yopishishi)ni oʻzgartiradigan ingibitorlar. Tarkibiga koʻra, ular oddiy yoki murakkab (aralashma), taʼsir etilishga koʻra — sodda yoki majmuiy boʻladi va shuningdek, gidratlanish, zanglash, parafinlanish va sh.k.larning oldini olishga moʻljallangan. Shuningdek, koʻp gaz gidratlarining ingibitorlari (masalan, glikollar) bir vaqtda gazni qurituvchilar hisoblanadi. Ingibitorlar holida elektrolitlarning suvli eritmasi, glikol asosli reagentlar va metanol hamda uning asosidagi baʼzi moddalar qoʻllaniladi. Asosan, metil spirti (metanol); etilenglikol (ET), dietilenglikol (DEG), trietilenglikol (TEG), kalsiy xlor, etilkarbitol (EK) va sh.k. eritmalar ishlatiladi. Umuman ingibitorlar suv bugʻlarining parsial bosimini pasaytiradi. Ingibitorlar gaz oqimining bosimi va temperaturasini oʻzgartirmay qoʻshiladi. Ingibitorlarni gidratlarning hosil boʻlishining oldini olish maqsadida kon sanoatida gaz oqimiga separatorlarda, issiqlik almashtirgichlarda va boshqa degidrator apparatlarida hamda quduqlarda qoʻshish keng qoʻllaniladi. Bu holda regeneratsiya qilish imkoniyati va nisbatan kam yoʻqotilishi hisobiga koʻp hollarda iqtisodiy jihatdan dietilenglikol ustuvorlik qiladi., Gaz gidratlarining ingibitorlari

bir vaqtning oʻzida suv, gaz, suyuq gidrat hosil qiluvchi modda va muz oʻrtasidagi bosim bilan temperaturaning oʻzgarishida gidratlar hosil boʻlishining muvozanat holatlarini koʻrsatuvchi egri chiziq. Gidratlar hosil boʻlish jarayoni juda murakkab jarayon boʻlib, asosiy tarkibi suv molekulalarining uglevodorod molekulalari bilan birlashishidan tarkib topadi. Gazlar gidratlanishining oldini olish uchun yer ostidan olingan gaz maxsus qurilmalarda namlikdan tozalanadi va quritiladi. Baʼzan gaz yigʻuvchi shoxobchalariga yoki uzoqqa gaz uzatish quvurlariga antigidrat, yaʼni gidrat hosil boʻlishining oldini oluvchi maxsus moddalar — ingibitorlar qoʻshib haydaladi, quvur ichi-, Gidratlar hosil boʻlish chizigʻi

suvsizlanish jarayoni. Organizmlar D. ularning hayotiy faoliyati susayishiga (hattoki oʻlishigacha) olib keladi. Baʼzi mahsulotlar D. ularni tashish yoki yaxshiroq saqlash uchun zarurdir.

neft emulsiyasini elektr maydoni taʼsirida ajratishda qoʻllaniladigan apparat. Bu apparatning boshqa suv ajratgichlarga qaraganda ichki qurilmalari murakkab tuzilgan. Ularning ishlashi uchun yuqori kuchlanishli elektr uskunalari — transformatorlar, reaktorlar, oʻtish izolyatorlari va b. kerak. E.ni neftni kon va zavodda tayyorlashda qoʻllanilsa, yuqori texnik-iqtisodiy koʻrsatkichlarga erishiladi. Ularni suvsizlantirish, tuzdan tozalash chogʻida qoʻllash samarali. Neftning qoldiq suvlari (0,1%) va tuzlarini (40 mg/l gacha) eng kam miqdorda hosil qilish zarur boʻlganda, yagona usul hisoblangan elektr maydonidan foydalaniladi. Elektr usuli bilan suvsizlantirish va tuzdan tozalash faqat suv-neft emulsiyalariga qoʻllaniladi. «Suvdagi neft» emulsiyalariga elektr bilan ishlov berib boʻlmaydi, chunki elektrodlarning emulsiya orqali qisqa tutashuv xavfi bor. Elektr maydonining taʼsir etishi suv tomchilarining avval tartiblashgan harakati toʻqnashuviga olib keladi. Ikki tomchining oʻzaro taʼsir kuchi quyidagi formula bilan bogʻlangan: $F = \frac{kE^2r^6}{e^2}$, bunda k — proporsionallik koeffitsiyenti; E — maydonning kuchlanishi; r — tomchi radiusi; e — tomchilar markazlari orasidagi masofa. Formuladan maʼlum boʻlishicha, tomchining oʻlchami va ular orasidagi masofaning nisbatini maʼlum bir qiymatida tortishish kuchi katta qiymatga ega boʻladi, natijada suv globulasining sirtidagi qobiq siqilib parchalanadi va suv tomchilarining koalessensiyasi tarkib topadi. Shuningdek, zanjirlarda tutashish sodir boʻladi va elektr induksiyasi natijasida tomchilar orasida ular sirtini teshish, parchalashga olib keladigan elektr maydoni hosil boʻladi. Tomchilar orasida kanal hosil boʻlib, unga dispers faza intiladi va ikki tom-, Elektrodegidratorlar

qatlamdagi gaz uyumi boʻlib, undagi tabiiy gaz maʼlum bir bosim va temperaturada gʻovakdagi suv bilan birlashadi va qattiq gidrat holatiga oʻtadi., Gazgidrat uyumi

qisman yoki butunlay gidrat holidagi gazni saqlovchi uyumlar. G.u.ni tarkib topishi va saqlanishida litologik qopqoqlarning boʻlish yoki boʻlmasligi muhim emas, chunki maʼlum bir termodinamik sharoitlarda ular oddiy neft va gaz uyumlari uchun suyuqlik oʻtkazmaydigan ekran vazifasini oʻtaydi. G.u. qatlam osti yoki chekka suv, erkin gaz uyumi yoki gaz oʻtkazuvchan qatlamlar bilan tutashishi mumkin. Gidrat hosil boʻladigan zonalar doimo muzlaq jinslar tarqalgan maydonlarda uchraydi., Gazgidratli uyumlar

tabiiy gaz komponentlarining (metan, etan, propan, izobutan, karbonat angidridi, vodorod sulfidi, azot) yuqori bosim va temperaturada suv bilan aralashganda hosil qiladigan qattiq kristall birikmalari. Kristallgidratlar gaz bilan suvning fizik birikmasi hisoblanadi. Suv molekulalaridan tashkil topgan kristalli boʻshliqlarga gaz molekulalarining oʻrnanishidan sodir boʻladi. Molekulalarining oʻlchami $(4 \div 6,9) 10^{-10} \text{m}$ oraligʻida boʻlgan gazlar gidrat hosil qiladi. Gidratlarning tashqi koʻrinishi qor massasi yoki muzga oʻxshaydi. Kristalli strukturalarning 2 xili mavjud. 1 — 46 ta suv molekulasidan tashkil topgan 8 boʻshliqli; 2 — 136 ta suv molekulasidan tashkil topgan 16 kichik va 8 katta boʻshliqliklardan iborat., Tabiiy gazlarning kristallgidratlari