Поиск

ot Katta sunʼiy suv havzasi.

Sport basseyni.

Koʻplab yoshlar xonalari, basseynlar, maydonchalar barpo etildi. — Gazetadan

узбекскийDaryo xavzasiкаракалпакскийДәрья бассейнианглийскийBasin of river

узбекскийAvariya hovuziкаракалпакскийАвария хәўизианглийскийEmergency pool

совокупность приемов в географических и экологических исследованиях, в основу которой положено представление о континуальности географической оболочки, где в качестве основного интегрирующего фактора выступает водный сток. В соответствии с Б.п. пространственная структура географической оболочки представляется системой иерархий бассейнов разного ранга. Б.п. удобен для балансовых расчетов, где на входе – осадки, выпадающие на площадь бассейна, а на выходе – речной сток. В то же время применимость Б.п. ограничена в районах с интенсивными эоловыми и карстовыми явлениями.

территория, с которой в данную реку или озеро стекают поверхностные и подземные воды. Б.в. ограничен водоразделом.

узбекскийJamgarish hovuziкаракалпакскийЖыйнаўшы хәўизанглийскийCatching basin

узбекскийSuv toʻplovchi hovuzкаракалпакскийСуў топлаўшы хәўизанглийскийCatchment basin

choʻkindi va otqindi togʻ jinslari (qumtosh, kvarsit, ohaktosh, tuf va sh.k.) darzliklarida hosil boʻlgan yer osti suvlari. Bunday suvlar togʻ jinslarida, Darzlik suvlari havzasi

Daryo havzasiкаракалпакскийДәрья ҳәўизианглийскийRiver basin

узбекскийOqmas, suv oqib chiqib ketmaydigan hovuz, havzaкаракалпакскийАкпайтуғын ҳәўиз (суў ағы шығып кетпейтуғын ҳәўиз, бассейн)английскийInland basin

N.I.Tolstixin (1937) fikricha, ikki yoki undan koʻp suv oʻtkazadigan va oʻtkazmaydigan qatlamlarning oʻzaro qavatlanishidan hamda yirik geologik strukturalarda tarkib topadigan inshoot (A. 2-rasm). A.h. poydevor va qoplama choʻkindi jinslarda rivojlangan boʻlsa-da, asosan, qoplama choʻkindi jinslar ichida tarkib topadi. Poydevordagi A.h. esa darzlik suvbosimli sistema hosil qilib, koʻpgina hollarda hamma havzalar uchun suv oʻtkazmaydigan tub qatlam vazifasini oʻtaydi. A.h.ni tuzuvchi strukturalar ikki yoki bir necha suvbosimli gorizont va majmualardan iborat boʻlib, juda katta maydonlarni egallaydi. Suvbosim-, Artezian havza

платформа ва бурмаланиш областлари чегарасида ҳосил бўлган ҳавзалар. Уларнинг бурмаланган ёнбағри тескари йўналишли (инверсион) кўтарилишлардан, платформа ёнбағри эса конседиментацион кўтарилишлардан ва қийиқланиш зоналаридан таркиб топган. Одатда, Ч.ҳ. номутаносиб (ассиметрик) тузилишга эга. Чуқур чўккан, бурмаланган ёнбағрининг кенглиги нисбатан кичик бўлиб, тоғ иншоотининг сурилма қисми остига шўнғиган бўлади. Қарама-қарши томондаги ёнбағри эса ясси бўлиб, одатда катта кенгликларни эгаллайди, лекин шунга қарамай пойдевор юза жойлашган бўлади. Ч.ҳ.га Шимолий Карпатолди, Аквитан, Азов-Кубан ва б. мисол бўлолади. Гоҳо ҳав- Chegara havzalari

choʻkindi jins-, Neft-gazli havza

1. Artezian suvlar uchun — sinekliza yoki boshqacha koʻrinishdagi yirik geologik strukturalardagi yoki platforma va togʻlar oraligʻida joylashgan botiqliklardagi qatlam suvlari tarqalgan maydonlar., Gidrogeologik havza

2. Grunt suvlari uchun — allyuvial vodiylarda va kristallik jinslarning boʻsh qoplama jins sifatida yer yuziga chiqqan joylarida yer osti suv oqimi hosil qilib harakatlanadigan grunt suvlari tarqalgan maydonlar. G.h.ning quyidagi turlari ajratiladi: qatlam suvlari havzasi (ayrim mualliflar artezian havzalar deb ataydilar); darzlik suvlari havzasi; yoriq-darzlik suvlari havzasi (ayrim mualliflar darzlik va yoriq-darzlik suvlarining gidrogeologik massivi deb ataydilar). Katta hududlarda tarqalgan va murakkab tuzilishga ega boʻlgan yirik G.h. gidrogeologik megahavzalar deb ataladi. Ularga Kaspiyoldi (500000 km² dan katta), gʻarbiy Sibir (3 mln. km² ga yaqin), Sharqiy Sibir (10 mln. km² dan katta) megahavzalarni koʻrsatish mumkin. G.h. ichida neft va gaz uyumlari uchraydi. Agar G.h.da neft, gaz, gazkondensat uyumlari uchrasa, u holda uni neftgazli oblast deb atash lozim. Neftgazli havza tushunchasi fanga I.O.Brod (1960) tomonidan kiritilgan.

oʻrta massiv va togʻlararo botiqlarda hosil boʻlgan havzalar. Bunday havzalarning tashqi egikliklarida inversion struktura shakllari, markaziy qismida esa konsedimentatsion koʻtarilmalar rivojlanadi. Havzaning konsedimentatsion va postsedimentatsion elementlarining nisbati poydevorning chuqurligi va botiqlikning oʻlchami bilan aniqlanadi. Poydevori chuqurda joylashgan botiqlar, shuningdek, oʻrta massivlardagi konsedimentatsion strukturalar havzaning kichik maydonini, aksincha, yirik havzalarda va poydevori unchalik chuqur boʻlmagan botiqlarda konsedimentatsion strukturalar havzaning koʻp qismini egallaydi. B.n.-g. h. kam tarqalgan. Ularning koʻpi Osiyo va Gʻarbiy Yevropada boʻlib, ularda 270 та газ конлари топилган (Высоцкий И.А., 1979)., Burmalanishlararo neft-gazli havzalar

koʻmir havzalarida gazlar koʻmirlarning va ularni ajratib turadigan togʻ jinslarining yoriq va govaklarida erkin holatda, shuningdek, koʻmirli qalin qatlamlarga singigan va suvda erigan holatlarda uchraydi. Gazning asosiy miqdori singigan koʻrinishida boʻladi. 1 t yonuvchi massada singigan gazning miqdori 2 dan 20 m³ gacha. Koʻmir qatlamlari ochilganda erkin gaz tinch yoki toʻsatdan kuchli portlab ajraladi. Tinch ajraladigan erkin gazlarning hajmi 1 sutkada yuz minglab m³ ga yetadi. Koʻmirdagi gazlarning 86—92% metandan iborat. Metan gazida doimo 20% gacha azot, shuningdek, 10% gacha karbonat angidrid gazi uchraydi. Yer yuzasiga yaqinlashgan sari gaz tarkibida azot va karbonat angidridi miqdori koʻpayadi. Metan butunlay yoʻqolib karbonat angidrid-azotli va azot-karbonat angidridli gazlar paydo boʻladi (X-2 rasm). Koʻmir gazlarida 20% gacha vodorod uchraydi. Uning yaltiraydigan (vitren-klaren) xilida vodorodning eng koʻp miqdori aniqlangan. Shuningdek, metanning ogʻir gomologlari, etan, propan, butan va pentan borligi maʼlum (6,5—10,0%). Ogʻir uglevodorodlarning eng koʻp miqdori metamorfizmning oʻrta bosqichidagi toshkoʻmirda, eng kami — quyi va yuqori bosqichidagisida uchraydi. Boshqa shunday sharoitlarda, umuman, gazning, ayniqsa, metanning eng kam konsentratsiyasi qoʻngʻir koʻmir va antratsitda aniqlangan. Hamma koʻmir havzalarida chuqurlik oshgan sari (metamorfizm darajasiga koʻra) metan va azotning koʻpayib borishi va sezilarli darajada karbonat angidrid gazining miqdori kamayib borishi kuzatiladi., Koʻmir havzalari gazlarining kimyoviy tarkibi

:: конседиментацион структура шакллари (платформа тарраққиёти қолдиқлари) ва ороген ҳаракатларидан ҳосил бўлган янги постседиментацион структура чеккаларининг мураккаб бирикишидан ташкил топган ҳавзалар. Постседиментацион структура шакллари, одатда, ҳавза чекасида турли даражада ифодаланган антиклиналь зоналар ва узилиш зоналаридан иборат бўлиб, одатда, чизиқли йўналган бўлади. Эпиплатформа орогенларининг тор ботиқлиги ҳозирги структура планида палахсали орогенез натижасида ҳосил бўлган грабен-синклиналь ҳолида кўзга ташланади. Ҳавзаларнинг ички қисмлари кўпинча орогенез даврида ташкил топган ер ёриқлари ёки горстсимон кўтарилмалар билан мураккаблашган бўлади, яъни постседиментацион ҳисобланади. Э. о. н.-г. ҳ. бутунлай ёки қисман платформанинг турли структура элементларида — синеклиза, ички ва чекка грабень ва эгилмаларида, шунингдек, қалқон ёнбағирларида жойлашган. Улар икки қаватли тузилишга эга. Пастки қавати платформа формацияларидан, усткиси — ороген формацияларидан таркиб топган. Ҳавзалар кенг тарқалган, энг йирик гуруҳлари Шимолий Америка ва Осиёда мужассамлашган. Шунингдек, Австралия ва Африкада ҳам мавжуд. Ҳозирги вақтгача 28 та ҳавза аниқланган, уларда 300 газ ва 510 нефть конлари мавжуд. Epiplatforma orogenlarining neft-gazli havzalari

yer osti suvlari havzalarining vertikal kesimida suv harakati jadalligini, ularning minerallanish darajasini, ion-tuzli va gaz tarkibini, temperaturasini oʻzgarish qonuniyatlarini kuzatish. Bunday oʻzgarishlar gidrodinamik, gidrokimyoviy va gidrogeotermik mintaqalanishliklarni ajratishga imkon beradi., Yer osti suvlari havzalarining gidrogeologik mintaqalanishligi

Artezian havzalarning geogidrodinamik mintaqalanishligi