Поиск

tarjima nazariyasi. Soʻz sanʼatining muhim bir sohasi: badiiy tarjima sanʼati, tarjima prinsiplari haqida bahs yurituvchi filologik fan.

1. Tarjimashunoslikning muhim ahamiyatga ega boʻlgan muammolarini koʻrib chiquvchi, yaʼni tarjima universaliyalari bilan shugʻullanuvchi boʻlimi. Ushbu maʼnoda tarjimaning umumiy nazariyasi tilshunoslik ortidan boradi. Lingvistik universaliyalarni dunyoning barcha tillarida kuzatish mumkin, ammo tarjima universaliyalari esa tarjimaning barcha turlari va shakllariga xos boʻlgan narsadir., Tarjimaning umumiy nazariyasi

2. Tarjima faoliyatining mohiyati va tarjima matnining yuzaga kelishi jarayonini ochib beradi va tarjimaning nazariy modeli-

Amaliy tarjima nazariyasi quyidagi vazifalarni oʻz ichiga oladi: 1) manba matnini tarjima tiliga “oʻgirish” chogʻida yuzaga keladigan tarjima qiyinchiliklarining lingvistik tavsifi va tasnifi; 2) tarjimani oʻqitishning lingvistik va psixologik jihatdan asoslangan shakllarini ishlab chiqish; 3) barcha relevant lisoniy hodisalarini qamrab oluvchi shakllarni ishlab chiqish; 4) tarjima tanqidini nazariy va uslubiy asoslash maqsadida tavsiflash, talqin qilish va baholash tartibini ishlab chiqish. Birinchi va ikkinchi vazifalar istiqbolli, uchinchi va toʻrtinchi vazifalar esa amaliy tarjima nazariyasining retrospektiv jihatini tashkil etadi., Tarjimaning amaliy nazariyasi

Situativ tarjima nazariyasi. Situativ tarjima nazariyasi tillararo qayta qurish (oʻzgartirish) doirasidan sal chiqadi va voqelikka murojaatni koʻzda tutadi. Situativ tarjima nazariyasi har qanday denotat (predmet, belgi, ish-harakat), har qanday vaziyat farqli tarzda tasvir etilishi mumkinligidan kelib chiqadi. Qolaversa, har tilning oʻz tasvir usullari bor. Ularni alohida matn birliklarini qayta qurish yoʻli bilan emas, tasvirlanayotgan denotat, tasvirlanayotgan vaziyat orqali topish kerak. Bunday nazariya doirasida ikki til nazariyasi, amaliyotini egallagan tarjimon, oliy malakali tilshunos ish olib boradi.

Asliyat tilida tasvirlangan denotatlarning tarjima tili, Denotativ tarjima nazariyasi

Uning asosiy vazifasi tarjima jarayoni aslida qanday sodir boʻlishini tasvirlash, yaʼni MTdan TTga oʻtishning mavjud obyektiv qonuniyatlarini ochib berish, tugallangan tarjimalarni tahlil qilishdan iborat., Deskriptiv tarjima nazariyasi

– Tarjimaning semantik nazariyasi. Asliyat va tarjima matnlarining maʼno jihatlarini oʻrganish, ikkala matn mazmunining muqobilligiga asoslanadi.

Tarjimaning informatsion nazariyasi.

1. Tarjima jarayonining tillararo transformatsiya sifatidagi ilmiy tavsifi., Tarjimaning lingvistik nazariyasi.

2. Matn qiyosiy tilshunosligi (makro-

Ушбу назария таржима жараёнини МТ тузилмаларини ташкил этувчи бирликларни ТТ структураси бирликларига айлантириш сифатида ўрганишга асосланган. Уни Россияда И.И.Ревзин ва В.Ю.Розенцвейглар, хорижда эса Ю.Найда ишлаб чиқишган. Ушбу назариянинг асосида америкалик олим Н.Хомскийнинг ғоялари ётади. Унинг фикрига кўра барча грамматик жиҳатдан тўғри сўзлар энг оддий ядро тузилмалари (жумлалар)нинг чекланган миқдори билан юзага келади. Шу тарзда, ушбу назария воситачи тил, ёки идрок этилган матн трансформация қилинадиган ядро тузилмалар мавжуд бўлиши ҳолатидан келиб чиқади. Таржиманинг трансформацион назарияси таржима жараёнининг тиллараро қайта қуриш деб номланган қисмини ишончли тарзда тушунтириб беради. Таржима трансформацион назариясининг камчилиги шундаки, у экспериментал асосга эга эмас, яъни у таржима фани объектидан ажралиб қолган. Бошқача айтганда, таржиманинг трансформацион назариясида лингвистик позициялардан узоқлашиш ва адабиётшунослик позициясига яқинлашиш кўзда тутилади. Бу эса таржимонни адабиётчига айлантиради ва уни ижод кишиси деб эътироф этади. Tarjimaning transformatsion nazariyasi

Badiiy tarjimaning nazariy asosi boʻlib, u tarixiy va adabiy muammolarni hal qilishga yoʻnaltirilgan. Bu maʼnoda, tarjimaning adabiyotshunoslik nazariyasi tarjima tafakkuri va amaliyoti evolyutsiyasini adabiyotshunoslik nuqtayi nazaridan koʻrib chiquvchi tarjima tarixi bilan chambarchas bogʻliqdir. Adabiyot, falsafa va birinchi navbatda dinga oid tarixiy yodgorliklar bunday tahlil uchun manba hisoblanadi., Tarjimaning adabiyotshunoslik nazariyasi

Harbiy universitet olimlarining xizmatlari sharofati bilan tarjimashunoslikda kommunikativ yondashuv doirasida maxsus yoʻnalish – tarjimaning psixolingvistik nazariyasi shakllandi. Tarjimaning psixolingvistik nazariyasi oʻz mavzusi sifatida tarjimaning psixologik (psixolingvistik) tomonini tillararo aloqa sifatida oʻrganishni tanladi. Uning tadqiqot mavzusi (predmeti) tarjimaning psixologik (psixolingvistik) aspektini tillararo muloqot aspekti sifatida tadqiq etishdan iborat. Tarjima ilmida ushbu yoʻnalishning uslubiy va nazariy asoslarini A.F.Shiryayev ishlab chiqqan. Olimning fikricha tarjimaning maqsadi muayyan tilda yozilgan fikr (jumla)ni qayta yaratishdan iborat. Tarjimon uchun ijtimoiy buyurtma ishlab chiqarilgan mahsulotning asosiy parametrlarini belgilaydi. Tarjimon faoliyatining vositalari bitta tilni emas, balki ikkita tilni oʻz ichiga oladi. Tarjimada vositalarni tanlash, predmetning maqsadi va motivlari bilan emas, balki faoliyat obyekti – manba matn bilan bogʻliq. Tarjima faoliyatini amalga oshirish usullari uchga boʻlinadi. Birinchi guruh – tinglash va soʻzlash (gapirish), ikkinchi guruh tarjima vazifalarini hal etish jarayoni – ekvivalentlardan foydalanish, variantlar va kontekstual muqobillarni aniqlashni oʻz ichiga oladi. Uchinchi guruh esa soʻzlash va yozishdan iborat. Tarkibiy jihatdan tarjima faoliyati oʻzaro bogʻliq tarjima harakatlarining ketma-ketligidan iborat. Faoliyat jarayonining eng kichik birligi, bu mikro faoliyat turi boʻlib, umuman faoliyatning barcha asosiy xususiyatlarini oʻz ichiga oladi. Tarjima faoliyati kabi uning tarkibiga kiruvchi har bir tarjima harakati uch faza (bosqich)li tuzilishga ega: yoʻnalish (moʻljal) olish va harakat rejasini ishlab chiqish hamda ishlab chiqilgan rejani amalga oshirish bosqichi va natijani koʻzlangan maqsad bilan taqqoslash bosqichi. Tarjima faoliyati mahsuli tarjima tilidagi matn hisoblanadi. Tarjima, Tarjimaning psixolingvistik nazariyasi

Tarjimon faoliyatining mohiyati uning ikki tilli muloqot jarayonining asosini tashkil etuvchi maʼlumotni qayta kodlash zanjiridagi asosiy pozitsiyasi bilan belgilanadi. Tarjima jarayonida nutqiy muloqotning aniq nutq vaziyatini tashkil etuvchi obyektiv va subyektiv omillari hisobga olinishi kerak. Z.D.Lvovskayaning fikricha, tarjima transformatsiyalari lingvistik va ekstralingvistik xarakterga ega. Lingvistik jihati MT va TT tizimlari, meʼyorlarining farqlariga bogʻliq., Tarjimaning kommunikativ-funksional nazariyasi

Tarjimashunoslikning tarjima faoliyatining funksional-kommunikativ yoʻnalishi bilan belgilanadigan yoʻnalishi., Xususiy tarjima nazariyalari