Қидирув

нақл

говорить несов. сов. сўзламоқ, гапирмоқ

сказать несколько слов бир неча сўз айтмоқ, бир-икки оғиз гапирмоқ

петух скажет курице, а она всей улице ўз дўстим деб сир айтма, дўстингнинг ҳам дўсти бор

эртак

ж эртак, чўпчак

рассказывать сказку эртак айтиб бермоқ

скоро сказка сказывается, да не скоро дело делается [эртакни тез айцанг бўлади, ишни тез қилиш қийин]; оғиз билан битириб қўйиш жуда осон.

ривоят. Бирор тарихий ҳодиса ёки кечмиш воқеани фантастик тарзда тасвирловчи асар. Афсона ва ривоятда тарихий воқелик фантастика либосида бўлади. Улар ўз шаклига кўра фантастик эртакларга яқин туради. Ривоят билан афсона ўхшаш бўлса ҳам ўзаро фарқларга эгадир. Ривоятларда афсонага нисбатан тарихийлик устун туради. Аксинча, афсоналар ривоятларга нисбатан фантастик бўёқ ва диний элементларга бой бўлади. Тўмарис ва Широқ афсоналари ривоятга мисол бўла олади. Грек тарихчиси Геродот Тўмарис афсонасида тарихий воқеа — массагет қабилалари билан аҳмонийлар ўртасидаги урушни бадиий шаклда ёзиб қолдирган. Шунингдек, рус халқи орасида саркарда Чапаев ҳақида ҳам кўплаб афсоналар тўқилган. Маълумки, Чапаев тарихий шахс. Аммо унинг тўғрисида халқ орасида яратилган барча ҳикояларни ҳақиқат деб бўлмайди. Шунинг учун у кўпинча афсонавий (легендарний) қаҳрамон деб талқин қилинади. Бундан ташқари сказание термини қадимий рус адабиёти кўринишларидан бирининг номини ҳам англатади.

эртакчи, бахши. Халқ оғзаки ижодининг эпик ва лирик турга хос намуналарини айтувчи, куйловчи профессионал ижрочиларни ифодаловчи тушунча. Бундай ижрочилар деярли барча халқлар орасида халқ оғзаки ижодининг билимдонлари сифатида машҳур бўлганлар. Ҳар бир халқ ўз бахшиларини турлича атаган: греклар рапсод, руслар сказител, кавказ халқлари ашуг, испанлар хуч, немислар шпилман ва ҳ.к. Рус халқи орасида афсонавий бахши Баян номи машҳурдир. Кейинги йилларда рус фолклористлари И. Т. Рябин каби билиналар ижрочисини, Марфа Крюкова каби эртакчиларни аниқладилар. Бахши ва эртакчилар ўзбек халқи маданияти тарихида ҳам катта ўрин тутадилар. Ҳозирги кунда Эргаш Жуманбулбул ўғли, Фозил Ёʻлдош ўғли каби ўзбек бахшиларининг номлари Иттифоқимизда машҳурдир.

с грам. кесим

кам гапирмоқ

кўп гапирмоқ

эртак-драма. Эртак асосида яратилган ёки фантастик характердаги драматик асар. Масалан, А. С. Пушкиннинг «Руслан ва Людмила» асари драмалаштирилиб, эртак-драмага айлантирилган. Пўлат Мўминнинг «Пахтаой ва Чаноқвой», Собир Абдулланинг «Тоҳир ва Зуҳра» песалари ҳам эртак асосида яратилган драмалардир.

бошқача айтмоқ

ҳақиқатни айтмоқ

баён услуби, ҳикоя услуби. Услуб кўринишларидан бири бўлиб, бу услубда ижодкор ўз фикрини эртак тарзида баён қилади. Масалан, А. С. Пушкиннинг «Тилла балиқ ва балиқчи чол ҳақида эртаги» худди шу услубда яратилган. Сиртдан қараганда шоир оддийгина эртак айтаётгандай туюлади. Аммо у ўз эртаги билан очкўзликни кескин танқид қилади. Шунингдек, М. Е. Салтиков-Шчедрин ҳам «Виждон ёʻқолди» эртагида ўша пайтдаги рус дворян ва помешчикларининг виждонсизлигини эртак услубида фош қилиб ташлайди.

қисқа гапирмоқ

ҳайвонот ҳақида эртак ёки мажозий эртак. Халқ эртакларининг бир тури бўлиб, у барча халқлар оғзаки ижодига хосдир. Бу эртаклар персонажлари фақат ҳайвонлардан иборатлилиги билан эртакнинг бошқа туридан фарқ қилади. Ҳайвонлар ҳақидаги эртакларда ҳар бир образ бирор

Фантастика, уйдирма етакчилик қилган сюжет. Масалан, Ғафур Ғуломнинг «Ҳасан Кайфий» ҳикояси асосида шундай эртак сюжети ётади. Ижодкорларнинг эртак сюжетига мурожаат қилишини қуйидаги сабаблар билан изоҳлаш мумкин: 1. Эртак сюжети ёзувчига ўз фикрини айтишга, ўқувчиларнинг эса бу фикрни тезроқ илғашига ёрдам беради, чунки эртак халқ учун яқин жанрдир. 2. Ижодкорни эртак сюжетига мурожаат қилишга давр тақозоси мажбур этади. Масалан, рус ёзувчиси Салтиков-Шчедрин ва украин адиби И. Франко сензурани чалғитиш учун эртак сюжетларига мурожаат этганлар., ҳикоявий сюжет, эртак сюжети

ҳазиллашиб айтмоқ

айтиш уят

кесимнинг ўрни

содда кесим