м. Гомогенная система, состоящая из двух или большего числа компонентов, равномерно распределенных в виде атомов, ионов или молекул в жидкости или твердом веществе.ҚОРИШМА, ЭРИТМА, Суюқлик ёки қаттиқ моддада атом, ион ёки молекулалар кўринишида бир текис тақсимланган икки ва ундан ортиқ компонентлардан ташкил топган гомоген тизим., ҚОРИШМА, ЭРИТМА, Суюқлик ёки қаттиқ моддада атом, ион ёки молекулалар кўринишида бир текис тақсимланган икки ва ундан ортиқ компонентлардан ташкил топган гомоген тизим.
Қидирув
«Раствор» бўйича 96 та натижа
Филтр
Луғат мақолалари
96 та · 1-саҳифа / 5[sə`lu:ʃ(ə)nz]
инглизчаsolutionsўзбекчаикки ёки ундан ортиқ компонентлардан ташкил топган бир жинсли ва бир фазали системалар, эритмалар эритувчи ва унда эриган моддалардан иборат., эритмалар
dıs səlu:ʃ(ə)n
инглизчаdissolutionўзбекчамоддани эритувчи таъсири остида суюқ ҳолатга келтириш, эритмада компонентлар атом, ион, эритиш
ж. Способность вещества образовывать растворы.ЭРУВЧАНЛИК, Модданинг эритмалар ҳосил қилиш қобилияти., ЭРУВЧАНЛИК, Модданинг эритмалар ҳосил қилиш қобилияти.
sɔlvənts
инглизчаsolventsўзбекчамоддани эритиш қобилиятига эга бўлган, яъни улар билан икки ва ундан кўп компонентли, ўзгарувчан таркибли, бир текис система ҳосил қилувчи кимёвий бирикмалар ёки аралашмалар., эритувчилар
ўзбекчаҚоришма насосиқорақалпоқчаАраласпа насосыинглизчаMortar pump
қудуқ тубида бурғилаш ускунаси (долото, коронка ва б.)ни совутиш, жинсларнинг майдаланишини енгиллаштириш, майдаланган жинс зарралари (шлам)ни ер юзасига чиқариш, эритма айланиши тўхтатилганда зарраларни муаллақ сақланишини таъминлаш; қудуқда сув-, нефт- ва газ намоёнланишининг олдини олиш, қудуқ деворларига таъсир этадиган босим ҳосил қилиш, қудуқ деворини ўпирилишидан сақлаш ва унга физик-кимёвий таъсир этиш учун ишлатиладиган эритма. Ҳозирги вақтда фойдаланилаётган Б.э. икки синфга бўлинади: сув ва углеводородлар (нефт) асосида тайёрланадиган эритмалар. Сув асосида тайёрланадиган эритмалар кенг ишлатилади; нефт асосида тайёрланадиганлари эса қимматбаҳо ва мураккаб жараёнли бўлганлиги сабабли фақат сув асосидагиларидан фойдаланиб бўлмайдиган шароитларда қўлланилади (қ. Раствори на нефтяной основе). Сув энг оддий бурғилаш суюқлигидир. Зарбали бурғилашдан айланма бурғилаш усулига ўтишда сув бирламчи Б.э. вазифасини ўтайди. Сувнинг бошқа Б.э. га нисбатан бирқанча афзалликлари мавжуд: мас., турбобур ва долотанинг ишлаш тезлиги ошади, бурғилаш тезлашади, 1м ўтиш таннархи камаяди, Б.э. ни тайёрлашга сарфланадиган маблағ тежалади. Сув чуқурлиги кам (1500-1700 м), бўш ва юмшоқ жинслардан холи, аномал юқори, Бурғилаш эритмалари
чуқур қудуқларни бурғилашда бўрдан тайёрланган эритмалар. Уларни бошқа турдаги ва оғирлаштирилган эритмалардан афзалликлари қуйидагилардан иборат: а) зичлигининг барқарорлиги; б) структуравий-механик хоссаларининг нисбатан пастлиги; в) насос ва турбиналарнинг гидравлик қисм деталлари хизмат муддатини ошиши; г) долотанинг ишлаш шароитини енгиллашиши; д) ишлатиладиган хомашё нархини камайтириш орқали эритма тайёрлашга сарфланадиган харажатларни қисқартириш; е) маҳсулдор горизонтларни сифатли очишга шароит яратиш мумкин бўлади. Бўр фрезер — оқимли тегирмонда майдаланиб сувда тайёрланади, сўнгра КМС (1—1,5%) ва суюқ шиша (3—4%) билан унга ишлов берилади. B.e.ning параметрлари бундай ишловдан сўнг қуйидагича: зичлиги 1,32 г/см³, сув берувчанлиги 30 минутда 14 см³, СНТ — 27/32 мгс/см², қовушқоқлиги — 35 с, рн — 11,6 бўлади. Б.э. тайёрлаш нархи оғирлаштирилган гилли эритмаларникидан анча арзон. B.e.dan фойдаланиб бурғиланган қудуқларнинг 1 м га қазилиш таннархи арзон, бурғилаш тезлиги эса юқори бўлади., Бўрли эритмалар
ўзбекчаҚоришма қоргичқорақалпоқчаАраласпаны қарыўшы,инглизчаMortar mixer
сиркулнинг очилиш бурчаги
— Гипсли эритмалар
Искусственный раствор, используемый для получения градуировочных характеристик или получения разностного аналитического сигнала в разностных (дифференциальных) методах анализа.таққослаш эритмаси, Даражалаш тавсифларини олиш ёки анализнинг фарқли (дифференсиал) усулларида фарқли аналитик сигнал олиш учун фойдаланиладиган сунъий эритма., таққослаш эритмаси, Даражалаш тавсифларини олиш ёки анализнинг фарқли (дифференсиал) усулларида фарқли аналитик сигнал олиш учун фойдаланиладиган сунъий эритма.
sɔljəbl gla:s
инглизчаsoluble glassўзбекчатиниқ шишасимон қотишма бўлиб, у асосан калий ва натрий силикатларидан иборат., эрувчан шиша
Искусственный раствор с известным содержанием определенного элемента или химической формы его существования, используемый для введения определенных масс (молей, объемов) этого элемента или его химической формы в раствор пробы (при использовании метода добавок).стандарт эритма, Намуна эритмасига (қўшиш усулини қўллашда) маълум элементнинг маълум массасини (молларини, ҳажмларини) ёки унинг кимёвий шаклини киритиш учун фойдаланиладиган аниқ элементнинг мавжудлик кимёвий шакли ёки маълум таркибли сунъий эритма., стандарт эритма, Намуна эритмасига (қўшиш усулини қўллашда) маълум элементнинг массасини (молларини, ҳажмларини) ёки унинг кимёвий шаклини киритиш учун фойдаланиладиган аниқ элементнинг мавжудлик кимёвий шакли ёки маълум таркибли сунъий эритма.
гил ва сувдан ташқари тўрт: оҳак, каустик, қовушқоқликни пасайтирувчи ва ҳимоя реагенти — сув берувчанликни пасайтирувчи компонентлар қўшиб тайёрланган мураккаб системали эритма. Булардан ташқари, таркибида махсус қўшимчалар (нефт ёки дизел ёқил-, Оҳакли эритмалар
барит, гематит, магнетит, темирли консентрат, колошник (домна печи) чанги, оҳактош, бўр ва бошқа минераллар қўшиб зичлиги оғирлаштирилган эритмалар. Одатда гил жинслардан зичлиги 1,15—1,25 г/см³ бўлган эритмалар тайёрланади. Юқори сифатли бентонитлардан зичлиги 1,05—1,08 г/см³, юқори қовушқоқли эритмалар тайёрлаш мумкин. Аномал юқори босимли конларда бундай зичликдаги эритмалардан фойдаланиб бўлмайди, шу сабабли уларга оғирлаштирувчи минераллар қўшиб зичлиги 2,3, айрим ҳолларда 2,5—2,8 г/см³ га етказилади., Оғирлаштирилган эритмалар
сув билан туташган газнинг унда эриш қобилияти. Нефт-газли ётқизиқлардаги сувларда углеводородлар яхши эрийди. Биргина эриган метан гази миқдори бошқа эриган ҳамма газлар миқдори йиғиндисидан кўп бўлади. Одатда, табиий газнинг сувда қандай миқдорда эриши газнинг таркибий қисмини сувда эришига боғлиқ. Умумий ҳолда табиий газларнинг сувда эришини қуйидаги тенгламалардан аниқлаш мумкин: $\техт{Н}_\техт{и} = \фрак{\техт{н}_\техт{и}}{\сум \техт{н}_\техт{и} + \техт{н}_\техт{к}}$; $\техт{Б}_\техт{и} = \фрак{\техт{В}_\техт{и}}{\техт{Г}}$; $\техт{К}_\техт{и} = \фрак{\техт{В}_\техт{и}}{\техт{В}_\техт{к}}$, бунда $\техт{Н}_\техт{и}$ — сувда эриган табиий газнинг моляр бирликдаги миқдори; $\техт{н}_\техт{и}$, $\техт{н}_\техт{к}$ — мос равишда и — компонентнинг сувдаги моляр миқдори ва сувнинг моляр миқдори; $\техт{Б}_\техт{и}$ — сувда эриган газнинг бир бирлик массадаги миқдори; $\техт{К}_\техт{и}$ — сувда эриган газнинг бир бирлик ҳажмдаги миқдори; $\техт{В}_\техт{и}$ — оддий шароитга келтирилган газ компонентининг ҳажми; $\техт{В}_\техт{к}$ — сув ҳажми. Газни сувда эрувчанлиги температура ортиши билан аввалига бироз камаяди, лекин кейинчалик ортади. Агар сувда эриган тузлар бўлса, газнинг эриши қийинлашади. Табиий G.s.e.ga эриган тузлар таъсири Сеченов тенгламаси билан ифодаланади: $\техт{Н}_\техт{и} = \техт{Н}_\техт{о} \кдот 10^{-\алпҳа_\техт{и} \техт{н}}$, бунда: $\алпҳа_\техт{и}$ — Сеченов коеффициенти. Бу коеффициент, эриган туз, газнинг и — компоненти сувда эришига таъсирини тавсифлайди, н — сувда эриган тузларнинг консентрацияси. Углеводород ва бошқа газларнинг мўтадил шароитларда ($29^\кирк\техт{С}$ ва атмосфера босимида) дистилланган сувларда эриш коеффициенти Р.1-жадвалда берилган (В.А.Соколов бўйича, 1956)., Сувда газнинг эрувчанлиги
нефт ва нефт маҳсулотлари сувда жуда оз миқдорда эрийди. Мас., 1м³ сувда 270 г керосин эриши мумкин. Нефт ва унинг маҳсулотлари бир қатор моддаларни: ёд, олтингугурт, каучук, смола, ўсимлик ва ҳайвон ёғларини яхши эритади., Нефтнинг сувда эрувчанлиги
нефт билан туташган сувнинг унда эриш қобилияти. Сувнинг эриш даражаси нефтнинг кимёвий таркибига (тўйинмаган, нафтен ва ароматик углеводородлар парафин қаторидаги углеводородларга нисбатан сувни яхши эритади), температурасига, сувнинг минералланишига ва b.ga боғлиқ. Температуранинг ортиши билан сувнинг углеводородларда эриши ошади., Нефтда сувнинг эрувчанлиги
табиий гил жинслардан тайёрланган эритмалар. Таркибига кўра уч хил бўлади; 1) бентонитли Г.б.э. — асосий қисми монтмориллонит гуруҳидаги минераллардан иборат; 2) гилли эритмалар — ҳамма гуруҳдаги минерал ва тупроқ зарралари аралашмасидан иборат; 3) палигорскит таркибли Г.б.э. Бундай таркибли Г.б.э. бири-биридан гил минералларининг физик-кимёвий хоссаларини сувда ўзгариши билан фарқланади. Мас., монтмориллонит минерали сувда бўкиш (ҳажмини ошириш) ва майда зарраларга парчаланиш хусусиятига эга. Ўз навбатида зарралар атрофини сув юпқа парда билан ўраб уларни бўлиб юборади, зарра ичига сингиб, уни яна майда заррачаларга бўлади. Провардида коллоидли, тиксотропик ва гиллаш хусусиятига эга бўлган қовушқоқ эритма ҳосил бўлади. Монтмориллонит минералига бой бентонитли гиллардан тайёрланган Г.б.э. қовушқоқлиги юқори бўлиб, турли минераллар аралашмасидан ва палигорскитли гиллардан тайёрланганларига нисбатан яхши натижалар беради. Гилли эритмалар чучук ва шўр сувларда тайёрланганлигига ва физик-кимёвий хоссаларига кўра қуйидагича таснифланади (Б.Ф.Роджерс, 1967): 1. Табиий гилли эритмалар. 2. Чучук сувда тайёрланган гилли эритмалар (хлорли натрий миқдори 1% дан кам, калсий иони 120 мг/л): а) водород кўрсаткичи (рн) кичик, фосфатлар билан ишлов берилган (рн = 6,5) эритмалар; б) каустик (ўювчи натрий) билан ишлов берилган эритмалар (рн = 8,5÷10,5); в) юқори рнли эритмалар; г) хром лигносулфатлари ва бошқа адсорбентлар билан ишлов берилган эритма (рн = 10,0). 3. Шўр сувда тайёрланган гилли эритмалар (хлорли натрий миқдори 1% дан кўп): а) кучсиз шўрланган сувдаги эритмалар; б) денгиз сувидаги эритмалар (тузлар миқдори 3,5%); в) тўйинган шўр эритмалар (туз миқдори 30% га яқин). 4. Калцийли эритмалар (калсий миқдори 120 мг/л дан кўп); а) калсий лигносулфати билан ишлов берилган оҳакли эритмалар; б) кам оҳакли эритмалар; в) хром лигносулфатлари билан ишлов берилган гипсли эритмалар; г) хлоркалсийли, сирка калцийли эритмалар ҳамда барий бирикмалари билан ишлов берилган эритмалар. 5. Қаттиқ фаза миқдори кам бўлган эритмалар (ҳажмига нисбатан 7% дан кам)., Гилли бурғилаш эритмалари