Поиск

м. Гомогенная система, состоящая из двух или большего числа компонентов, равномерно распределенных в виде атомов, ионов или молекул в жидкости или твердом веществе.QORISHMA, ERITMA, Suyuqlik yoki qattiq moddada atom, ion yoki molekulalar koʻrinishida bir tekis taqsimlangan ikki va undan ortiq komponentlardan tashkil topgan gomogen tizim., QORISHMA, ERITMA, Suyuqlik yoki qattiq moddada atom, ion yoki molekulalar koʻrinishida bir tekis taqsimlangan ikki va undan ortiq komponentlardan tashkil topgan gomogen tizim.

английскийsolutionsузбекскийikki yoki undan ortiq komponentlardan tashkil topgan bir jinsli va bir fazali sistemalar, eritmalar erituvchi va unda erigan moddalardan iborat., eritmalar

английскийdissolutionузбекскийmoddani erituvchi taʼsiri ostida suyuq holatga keltirish, eritmada komponentlar atom, ion, eritish

ж. Способность вещества образовывать растворы.ERUVCHANLIK, Moddaning eritmalar hosil qilish qobiliyati., ERUVCHANLIK, Moddaning eritmalar hosil qilish qobiliyati.

английскийsolventsузбекскийmoddani eritish qobiliyatiga ega boʻlgan, yaʼni ular bilan ikki va undan koʻp komponentli, oʻzgaruvchan tarkibli, bir tekis sistema hosil qiluvchi kimyoviy birikmalar yoki aralashmalar., erituvchilar

узбекскийQorishma nasosiкаракалпакскийАраласпа насосыанглийскийMortar pump

quduq tubida burgʻilash uskunasi (doloto, koronka va b.)ni sovutish, jinslarning maydalanishini yengillashtirish, maydalangan jins zarralari (shlam)ni yer yuzasiga chiqarish, eritma aylanishi toʻxtatilganda zarralarni muallaq saqlanishini taʼminlash; quduqda suv-, neft- va gaz namoyonlanishining oldini olish, quduq devorlariga taʼsir etadigan bosim hosil qilish, quduq devorini oʻpirilishidan saqlash va unga fizik-kimyoviy taʼsir etish uchun ishlatiladigan eritma. Hozirgi vaqtda foydalanilayotgan B.e. ikki sinfga boʻlinadi: suv va uglevodorodlar (neft) asosida tayyorlanadigan eritmalar. Suv asosida tayyorlanadigan eritmalar keng ishlatiladi; neft asosida tayyorlanadiganlari esa qimmatbaho va murakkab jarayonli boʻlganligi sababli faqat suv asosidagilaridan foydalanib boʻlmaydigan sharoitlarda qoʻllaniladi (q. Rastvori na neftyanoy osnove). Suv eng oddiy burgʻilash suyuqligidir. Zarbali burgʻilashdan aylanma burgʻilash usuliga oʻtishda suv birlamchi B.e. vazifasini oʻtaydi. Suvning boshqa B.e. ga nisbatan birqancha afzalliklari mavjud: mas., turbobur va dolotaning ishlash tezligi oshadi, burgʻilash tezlashadi, 1m oʻtish tannarxi kamayadi, B.e. ni tayyorlashga sarflanadigan mablagʻ tejaladi. Suv chuqurligi kam (1500-1700 m), boʻsh va yumshoq jinslardan xoli, anomal yuqori, Burgʻilash eritmalari

chuqur quduqlarni burgʻilashda boʻrdan tayyorlangan eritmalar. Ularni boshqa turdagi va ogʻirlashtirilgan eritmalardan afzalliklari quyidagilardan iborat: a) zichligining barqarorligi; b) strukturaviy-mexanik xossalarining nisbatan pastligi; v) nasos va turbinalarning gidravlik qism detallari xizmat muddatini oshishi; g) dolotaning ishlash sharoitini yengillashishi; d) ishlatiladigan xomashyo narxini kamaytirish orqali eritma tayyorlashga sarflanadigan xarajatlarni qisqartirish; ye) mahsuldor gorizontlarni sifatli ochishga sharoit yaratish mumkin boʻladi. Boʻr frezer — oqimli tegirmonda maydalanib suvda tayyorlanadi, soʻngra KMS (1—1,5%) va suyuq shisha (3—4%) bilan unga ishlov beriladi. B.e.ning parametrlari bunday ishlovdan soʻng quyidagicha: zichligi 1,32 g/sm³, suv beruvchanligi 30 minutda 14 sm³, SNT — 27/32 mgs/sm², qovushqoqligi — 35 s, rN — 11,6 boʻladi. B.e. tayyorlash narxi ogʻirlashtirilgan gilli eritmalarnikidan ancha arzon. B.e.dan foydalanib burgʻilangan quduqlarning 1 m ga qazilish tannarxi arzon, burgʻilash tezligi esa yuqori boʻladi., Boʻrli eritmalar

узбекскийQorishma qorgichкаракалпакскийАраласпаны қарыўшы,английскийMortar mixer

sirkulning ochilish burchagi

— Gipsli eritmalar

Искусственный раствор, используемый для получения градуировочных характеристик или получения разностного аналитического сигнала в разностных (дифференциальных) методах анализа.taqqoslash eritmasi, Darajalash tavsiflarini olish yoki analizning farqli (differensial) usullarida farqli analitik signal olish uchun foydalaniladigan sunʼiy eritma., taqqoslash eritmasi, Darajalash tavsiflarini olish yoki analizning farqli (differensial) usullarida farqli analitik signal olish uchun foydalaniladigan sunʼiy eritma.

английскийsoluble glassузбекскийtiniq shishasimon qotishma boʻlib, u asosan kaliy va natriy silikatlaridan iborat., eruvchan shisha

Искусственный раствор с известным содержанием определенного элемента или химической формы его существования, используемый для введения определенных масс (молей, объемов) этого элемента или его химической формы в раствор пробы (при использовании метода добавок).standart eritma, Namuna eritmasiga (qoʻshish usulini qoʻllashda) maʼlum elementning maʼlum massasini (mollarini, hajmlarini) yoki uning kimyoviy shaklini kiritish uchun foydalaniladigan aniq elementning mavjudlik kimyoviy shakli yoki maʼlum tarkibli sunʼiy eritma., standart eritma, Namuna eritmasiga (qoʻshish usulini qoʻllashda) maʼlum elementning massasini (mollarini, hajmlarini) yoki uning kimyoviy shaklini kiritish uchun foydalaniladigan aniq elementning mavjudlik kimyoviy shakli yoki maʼlum tarkibli sunʼiy eritma.

gil va suvdan tashqari toʻrt: ohak, kaustik, qovushqoqlikni pasaytiruvchi va himoya reagenti — suv beruvchanlikni pasaytiruvchi komponentlar qoʻshib tayyorlangan murakkab sistemali eritma. Bulardan tashqari, tarkibida maxsus qoʻshimchalar (neft yoki dizel yoqil-, Ohakli eritmalar

barit, gematit, magnetit, temirli konsentrat, koloshnik (domna pechi) changi, ohaktosh, boʻr va boshqa minerallar qoʻshib zichligi ogʻirlashtirilgan eritmalar. Odatda gil jinslardan zichligi 1,15—1,25 g/sm³ boʻlgan eritmalar tayyorlanadi. Yuqori sifatli bentonitlardan zichligi 1,05—1,08 g/sm³, yuqori qovushqoqli eritmalar tayyorlash mumkin. Anomal yuqori bosimli konlarda bunday zichlikdagi eritmalardan foydalanib boʻlmaydi, shu sababli ularga ogʻirlashtiruvchi minerallar qoʻshib zichligi 2,3, ayrim hollarda 2,5—2,8 g/sm³ ga yetkaziladi., Ogʻirlashtirilgan eritmalar

suv bilan tutashgan gazning unda erish qobiliyati. Neft-gazli yotqiziqlardagi suvlarda uglevodorodlar yaxshi eriydi. Birgina erigan metan gazi miqdori boshqa erigan hamma gazlar miqdori yigʻindisidan koʻp boʻladi. Odatda, tabiiy gazning suvda qanday miqdorda erishi gazning tarkibiy qismini suvda erishiga bogʻliq. Umumiy holda tabiiy gazlarning suvda erishini quyidagi tenglamalardan aniqlash mumkin: $\text{N}_\text{i} = \frac{\text{n}_\text{i}}{\sum \text{n}_\text{i} + \text{n}_\text{c}}$; $\text{B}_\text{i} = \frac{\text{V}_\text{i}}{\text{G}}$; $\text{C}_\text{i} = \frac{\text{V}_\text{i}}{\text{V}_\text{c}}$, bunda $\text{N}_\text{i}$ — suvda erigan tabiiy gazning molyar birlikdagi miqdori; $\text{n}_\text{i}$, $\text{n}_\text{c}$ — mos ravishda i — komponentning suvdagi molyar miqdori va suvning molyar miqdori; $\text{B}_\text{i}$ — suvda erigan gazning bir birlik massadagi miqdori; $\text{C}_\text{i}$ — suvda erigan gazning bir birlik hajmdagi miqdori; $\text{V}_\text{i}$ — oddiy sharoitga keltirilgan gaz komponentining hajmi; $\text{V}_\text{c}$ — suv hajmi. Gazni suvda eruvchanligi temperatura ortishi bilan avvaliga biroz kamayadi, lekin keyinchalik ortadi. Agar suvda erigan tuzlar boʻlsa, gazning erishi qiyinlashadi. Tabiiy G.s.e.ga erigan tuzlar taʼsiri Sechenov tenglamasi bilan ifodalanadi: $\text{N}_\text{i} = \text{N}_\text{o} \cdot 10^{-\alpha_\text{i} \text{n}}$, bunda: $\alpha_\text{i}$ — Sechenov koeffitsiyenti. Bu koeffitsiyent, erigan tuz, gazning i — komponenti suvda erishiga taʼsirini tavsiflaydi, n — suvda erigan tuzlarning konsentratsiyasi. Uglevodorod va boshqa gazlarning moʻtadil sharoitlarda ($29^\circ\text{S}$ va atmosfera bosimida) distillangan suvlarda erish koeffitsiyenti R.1-jadvalda berilgan (V.A.Sokolov boʻyicha, 1956)., Suvda gazning eruvchanligi

neft va neft mahsulotlari suvda juda oz miqdorda eriydi. Mas., 1m³ suvda 270 g kerosin erishi mumkin. Neft va uning mahsulotlari bir qator moddalarni: yod, oltingugurt, kauchuk, smola, oʻsimlik va hayvon yogʻlarini yaxshi eritadi., Neftning suvda eruvchanligi

neft bilan tutashgan suvning unda erish qobiliyati. Suvning erish darajasi neftning kimyoviy tarkibiga (toʻyinmagan, naften va aromatik uglevodorodlar parafin qatoridagi uglevodorodlarga nisbatan suvni yaxshi eritadi), temperaturasiga, suvning minerallanishiga va b.ga bogʻliq. Temperaturaning ortishi bilan suvning uglevodorodlarda erishi oshadi., Neftda suvning eruvchanligi

tabiiy gil jinslardan tayyorlangan eritmalar. Tarkibiga koʻra uch xil boʻladi; 1) bentonitli G.b.e. — asosiy qismi montmorillonit guruhidagi minerallardan iborat; 2) gilli eritmalar — hamma guruhdagi mineral va tuproq zarralari aralashmasidan iborat; 3) paligorskit tarkibli G.b.e. Bunday tarkibli G.b.e. biri-biridan gil minerallarining fizik-kimyoviy xossalarini suvda oʻzgarishi bilan farqlanadi. Mas., montmorillonit minerali suvda boʻkish (hajmini oshirish) va mayda zarralarga parchalanish xususiyatiga ega. Oʻz navbatida zarralar atrofini suv yupqa parda bilan oʻrab ularni boʻlib yuboradi, zarra ichiga singib, uni yana mayda zarrachalarga boʻladi. Provardida kolloidli, tiksotropik va gillash xususiyatiga ega boʻlgan qovushqoq eritma hosil boʻladi. Montmorillonit mineraliga boy bentonitli gillardan tayyorlangan G.b.e. qovushqoqligi yuqori boʻlib, turli minerallar aralashmasidan va paligorskitli gillardan tayyorlanganlariga nisbatan yaxshi natijalar beradi. Gilli eritmalar chuchuk va shoʻr suvlarda tayyorlanganligiga va fizik-kimyoviy xossalariga koʻra quyidagicha tasniflanadi (B.F.Rodjers, 1967): 1. Tabiiy gilli eritmalar. 2. Chuchuk suvda tayyorlangan gilli eritmalar (xlorli natriy miqdori 1% dan kam, kalsiy ioni 120 mg/l): a) vodorod koʻrsatkichi (rN) kichik, fosfatlar bilan ishlov berilgan (rN = 6,5) eritmalar; b) kaustik (oʻyuvchi natriy) bilan ishlov berilgan eritmalar (rN = 8,5÷10,5); v) yuqori rNli eritmalar; g) xrom lignosulfatlari va boshqa adsorbentlar bilan ishlov berilgan eritma (rN = 10,0). 3. Shoʻr suvda tayyorlangan gilli eritmalar (xlorli natriy miqdori 1% dan koʻp): a) kuchsiz shoʻrlangan suvdagi eritmalar; b) dengiz suvidagi eritmalar (tuzlar miqdori 3,5%); v) toʻyingan shoʻr eritmalar (tuz miqdori 30% ga yaqin). 4. Kaltsiyli eritmalar (kalsiy miqdori 120 mg/l dan koʻp); a) kalsiy lignosulfati bilan ishlov berilgan ohakli eritmalar; b) kam ohakli eritmalar; v) xrom lignosulfatlari bilan ishlov berilgan gipsli eritmalar; g) xlorkalsiyli, sirka kaltsiyli eritmalar hamda bariy birikmalari bilan ishlov berilgan eritmalar. 5. Qattiq faza miqdori kam boʻlgan eritmalar (hajmiga nisbatan 7% dan kam)., Gilli burgʻilash eritmalari