Qidiruv

oʻzbekchaBurgʻulash, parmalashqoraqalpoqchaБурғылаўinglizchaDrilling

suv ostida joylashgan foydali qazilma konlarini razvedka qilish va ishlatish maqsadida quduqlarni burgʻilash. D.b. asosan dengiz qirgʻogʻidan bir necha kilometr masofada joylashgan neft va gaz konlarini razvedka qilish, ishlatish, yer osti konlari geologiyasi va geofizikasini oʻrganish maqsadida olib boriladi. Bu ishlar, asosan, metalldan tayyorlangan estakadalar orqali bajariladi. Estakada va yoʻl bloklari qirgʻoqda tayyorlanib, kerakli joyga kranli kemalar yordamida oʻrnatiladi. Tayanch bloklari bir-biridan 8 m masofada oʻrnatiladi va ular prolyotlar orqali mustahkam temir seksiyalar bilan amalga oshiriladi. Bu turdagi estakada yoki platformalar, asosan, shamol, toʻlqin yoki texnologik kuchlanishlar taʼsirida boʻladi. Muz boʻlaklari suzadigan dengizlarda platformalar koʻp konstruksiyali, tayanch ustunlari diametri 6—12 m qilib tayyorlanadi. Bunday ustunlar, burgʻilash va ishlatish uskunalari muzliklar, toʻlqinlar va texnologik kuchlarga bardoshli boʻlishi kerak. Platformalar Qora, Azov va Kaspiy dengizlarida qurilgan boʻlib, bu yerlarda suvning chuqurligi 10 m dan 84 m gacha boradi. Platformalar toʻlqin balandligi 14 m, shamolning tezligi 40 m/s, suv ostidagi oqim tezligi 15 m/s boʻlgan sharoitga moʻljallanadi. Platforma bloklarini oʻrnatish asosan koʻtarish kuchi 250 t boʻlgan kema kranlari orqali bajariladi. Tayanch ustunlari ogʻirligi 220 t boʻlgan yuk bilan yumshoq zaminga botiriladi, keyin mexanik bolga bilan uriladi. Chet el firmalari — «Argus Aylend» va «Shell oyl kompani» suvning chuqurligi 61—70 m boʻlgan shelflar uchun platformalar tayyorlaydi. Bunday platformalar yordamida Bermud orollari atrofida, Kanada va AQSHning arktika qismlarida burgʻilash ishlari olib borilmoqda. Platformalarning oʻrtacha ogʻirligi 1800—3620 t atrofida., Dengizda burgʻilash

Kuduk burgʻulash (parmalash)qoraqalpoqchaҚудық бурғылаўinglizchaShink drilling

kern olinadigan burgʻilashda kolonkali doloto ishlatiladi. Doloto jinsni yemiradigan asbob (burgʻi boshchasi) va kern qabul qilgich moslamasidan iborat. Burgʻi boshchasi togʻ jinsini quduq gubi chekkasidan yemirib quduq oʻrtasida jins ustuni (kern)ni qoldiradi. Kern quduqning chuqurlashishida kern qabul qilgich ichkarisiga joylashib boradi. Kern qabul qilgich qurilmasi qobiq va kern qabul qilgichdan iborat. Qobiq burgʻi boshchasini burgʻilash birikmasi bilan birlashtirish va kern qabul qilgichni turli mexanik zararlanishdan saqlaydi. Kern qabul qilgich kernni qabul qiladi, burgʻilash vaqtida va yuqoriga chiqarib olishda uni saqlaydi. Kern qabul qilgichning pastki qismida kern uzgich va ushlab turadigan moslamalar joylashgan, yuqorisiga kern qabul qilishida siqib chiqarilgan yuvuvchi suyuqlikni oʻtkazib yuboradigan klapan oʻrnatilgan. GOST 21949—76 «Ustroystva kernopriyemnie» boʻyicha ajratib olinadigan va olinmaydigan kern qabul qilgich dolotalar ishlab chiqariladi. Kern qabul qilgichni ajratib olinmaydigan doloto b-n burgʻilashda kern qabul qilgichni yuqoriga chiqarish uchun BQBni yuqoriga koʻtarish kerak, yechilib olinadiganida ushlagich bilan faqat kern qabul qilgich yuqoriga chiqarib olinadi. Kern qabul qiluvchi moslamaning uzunligi 16 m, kern qabul qilgichniki 14,5 m. «Nedra» kern qabul qiluvchi moslama uchun sharoshkali, olmosli va qattiq qotishmali burgʻi boshchalari ishlab chiqariladi. Bular turli qattiqlikdagi togʻ jinslariga moʻljallangan. «Nedra» kern qabul qilgich qurilmasidan tashqari, diametri 212,7 mm li ajratib olinmaydigan dolotali «Silur» kern qabul qilgich ham mavjud. Konstruksiyasi «Nedra»nikiga oʻxshash. Bulardan boshqa 100 mm diametrli kern oladigan «Kembriy» moslamasi ham bor. Ajratib olinadigan kern qabulqilgichlar turli modellarda chiqariladi. Turbinali burgʻilashda bunday moslamalar kolonkali turbobur nomi bilan maʼlum. KTDZ va KTD4S kolonkali burgʻilash turbinalari ishlab chiqarilgan. TKZ va ST turidagi burgʻi boshchalari ishlatila-, Kern olib burgʻilash

Shoxsimon qiya burgʻilash

мураккаб геологик ва географик-иқлимий шароитларда қудуқларни сиқилган ҳаво оқими ёрдамида бурғилаш. Бунга разведка қудуқларини бурғилашда ҳаво аралаштирилган суюқликлардан, зарбали-айланма бурғилашда туб пневмозарбали механизмлар (тўғридан-тўғри айланиш схемаси)дан фойдаланиб бурғилаш, шунингдек, вакуумли бурғилаш (тескари айланиш схемаси), эрлифт снарядларини (суюқликни маҳаллий айланиш схемаси) қўллаб бурғилаш ва б. киради. С.ҳ.о.б.б. қудуқ кесимида бўш, бурғилаш чоғида ювувчи суюқлик таъсирида қудуқ деворидан ағдариладиган ёки доимий манфий температурали (доимий музлоқ) жинсларни ҳамда баланд тоғли ва чўл зоналарида, сув билан таъминлаш қийин бўлган жойларда қўлланилади. Қудуқни шламдан тозалашда ҳаво газсимон омил сифатида ишлатилади, у ювувчи суюқликларга қараганда қатор афзалликларга эга. Ҳаво чексиз миқдорда, ҳар қандай жойда мавжуд, қовушқоқлиги ва зичлиги жуда паст, сиқилувчандир. Унинг иссиқлик ўтказувчанлиги ва иссиқлик ютиши сувникига нисбатан паст бўлганлигидан доимий музлоқ жинсларини бурғилашни осонлаштиради. Сиқилган ҳавонинг бундай хусусиятлари қувур ташқи бўшлиғида ҳаво оқимини катта тезликда ҳаракатланишига олиб келади ва майдаланган жинсларни ер юзасига олиб чиқади. Шу билан бирга қудуқда суюқлик устунининг бўлмаслиги жинс майдаловчи ускуна ишини енгиллаштиради. С.ҳ.о.б.б.да ҳамма турдаги жинс майдаловчи ускуналар — қаттиқ қотишмали коронкалар, шарошкали долоталар ва олмосли коронкалардан фойдаланилади. Siqilgan havo oqimi bilan burgʻilash

Ikki tanali qiya quduqlarni burgʻilash — bir burgʻilash uskunasi va asboblari komplekti yordamida ikkita qiya yoʻnalgan quduqlarni burgʻilash. Bunda quduqlar ogʻzi bir-biridan 1,5 m masofada boʻladi. Birinchi quduq burgʻilanayotgan paytda ikkinchisida yordamchi ishlar bajariladi, yaʼni burgʻilash quvurlarining tag qismi (BQTQ) jihozlanadi, dolotalar turi va markasi tanlanadi va h.k. Birinchi quduq chuqurlashtirilgandan soʻng ikkinchisiga tayyorlangan BQTQ tushiriladi. Birinchi quduqdan chiqarilgan burgʻilash quvurlari ikkinchisiga tushiriladi va burgʻilash davom etiriladi. Keyin bu jarayon teskari tartibda takrorlanadi. I.t.q.b.da maxsus uskunalardan: qoʻshaloq rotor, siljiydigan kronblokdan va yuqori asos oʻlchamlari oʻzgartirilgan bashnya turidagi burgʻilash minorasidan foydalaniladi. Ikki tanali burgʻilashda hamma ishlarni birga qoʻshib bajarish imkoniyati tugʻiladi. Mas., birinchi quduq sementlansa yoki sement qotishi kutilsa, boshqasida — burgʻilash davom etadi, birinchisida geofizik ishlar oʻtkazilayotgan boʻlsa, boshqasida — burgʻilash va boshqa ishlar bajariladi. Ikki tanali burgʻilashda burgʻilash uskunalaridan foydalanish jadallashadi, ish unumi oshadi va 1 m qazish tannarxi kamayadi. Ikki tanali burgʻilash kamchiliklardan holi emas, chunonchi, har bir quduqni burgʻilash muddati uzayadi, falokat va murakkabliklarni bartaraf etish vaqti choʻziladi.

burgʻilash jarayonida quduqning vertikal yoʻnalishini saqlash bilan bir qatorda tabiiy ogʻish jadalligini hisobga olish hamda loyihada koʻrsatilgan burchak ostida sunʼiy ogʻdirib burgʻilash. Q.y.q.b. quyidagi hollarda amalga oshiriladi: turar-joy va sanoat ishlab chiqarishi rivojlangan maydonlar, botqoqliklar ostidagi, qirgʻoqdan turib dengiz, daryo, okean suvi ostidagi neft va gaz uyumlarini ochish va h.k. (B.5-rasm). Q.y.q.b.da asosan ogʻdirish (qiyshaytirgich) vositalaridan foydalaniladi. Oʻzbekistonda va sobiq Ittifoqda tuzilishi oddiy va samarali boʻlgan turboburlar qoʻllaniladi. Rotorli burgʻilashda sunʼiy ogʻdirish amalga oshirilmaydi. Ogʻdiruvchi sifatida BQBga oʻrnatilgan egri quvur, egri yoʻnaltirgich, ekssentrik (umumiy markazga ega boʻlmagan) nippel va R-1 turidagi vositalardan foydalaniladi. Egri quvur oddiy burgʻilash quvuridan tayyorlanadi. Egiklik burchagi 3—5° boʻlib, egilgan joy tagidan 1,5 m masofada boʻladi. Diametri 145 yoki 168 mm li burgʻilash quvurlaridan yasaladi. Egri quvur quduqni qiyshaytirish uchun zarur. Egrilik har 100 m chuqurlikda 3° dan, quduqni hamma chuqurligi uchun 20°dan oshmasligi kerak. Bunday chegaralanish egri quvurlar mustahkamligining kamligi bilan bogʻliq. Egri yoʻnaltirgichning katta mustahkamlikka egaligi va BQBdan tushayotgan ogʻirlikka bogʻliq boʻlmaganligi burgʻilash ishlarida keng qoʻllanilishini taʼminlaydi. Yoʻnaltirigichning, Qiya yoʻnalgan quduqlarni burgʻilash

uzoq masofadan turib boshqariladigan yarim avtomatik va avtomatik uskunalar yordamida quduq burgʻilash. Amerikaning aeronavtika va kosmik maydonni oʻrganish (NASA) boshqarmasi tomonidan oy yuzasida burgʻilash ishlari olib boriladi. Oy yuzasini oʻrganishda bur-, Oy yuzasida quduq burgʻilash

zaiflashgan neft qatlamlari debitini keskin oshirish hamda foydali qazilma konlarini razvedka qilishda burgʻilanadigan quduqlar hajmini kamaytirish maqsadida qoʻllaniladi. Dastlab quduq mahsuldor qatlam shipigacha qaziladi. Keyin quduq tanasini keskin qiyshaytirib mahsuldor qatlamgacha bir necha oʻn (baʼzan yuz) metr qaziladi. Buning uchun quduq 25—50 m li radiusda qiyshaytiriladi. Qoʻshimcha tanalar pastdan yuqoriga usulida burgʻilanadi, yaʼni quduqning shoxlanishi avval qazilgan quduq ustidan ketadi (B.4-rasm). Turli yoʻnalishda qazilgan bunday quduqlar mahsuldor qatlamlar qalinligini toʻliq ochishi darkor. Hamma tanalar qazib boʻlingandan soʻng ularga mustahkamlash quvurlari tushiriladi. Quvurlar orqali amalga oshiriladi. Konni ishlatishning bunday usuli koʻp qatorli quduqlardan foydalanishga qaraganda ancha arzon tushadi., Koʻp tanali qiya quduqlarni burgʻilash

Qiya quduqlarning vertikal qismini burgʻilash — quduqlarning yuqori boshlangʻich qismi vertikal yoʻnalishda, turli maqsadda qaziladigan quduqlarniki kabi burgʻilanadi. Quduq vertikal qismining uzunligi koʻpgina omillarga bogʻliq, ulardan asosiysi chuqurligidir. Chuqurlik oshgan sari uning vertikal qismi uzunligi ham oshadi. Bu uzunlik koʻpincha konduktor tushiriladigan chuqurlikka mos keladi. Quduqning yuqori qismi nihoyatda vertikal boʻlishi lozim. Uning mumkin boʻlgan qiyshayishining oldini olish maqsadida maxsus tub moslamalardan foydalaniladi. Odatda, quduqning vertikal qismi bir xil tur va oʻlchamdagi doloto bilan burgʻilanadi. Doloto va BQBning bir tekis ishlashini taʼminlash uchun markazlashtirgichdan foydalaniladi. Markazlashtirgich BQBning boʻylama bukilishini kamaytiradi.

oʻzbekchaShnekli burgʻulashqoraqalpoqchaШнекли бурғылаўinglizchaAuger drilling