Қидирув

фл. 1. Тугун солмоқ; тугун солиб уламоқ, боғламоқ.

Рўмолнинг учини тугмоқ. Ипнинг икки учини тугиб боғламоқ.

Сочин тугиб, саллани ўрай берди бошига. — Ойсулув

2. (жўналиш келишиги билан) Ўраб боғламоқ, бўғчаламоқ; ўраб, тугун солиб жойламоқ.

Дастурхонга нон тугмоқ. Белга (белбоғга) пул тугмоқ.

Кейин сандиқни очиб, бисотидан бир кийимлик чит олди-да, баркашнинг устига қўйиб, дастурхонга тугди. — Т. Алимов, Совға

Нодир индамай ўрнидан турди. Ойиси рўмолчага нон, мева-чева тугди. — С. Юнусов, Кутилмаган хазина

3. Четларини ёпиштириб ясамоқ, тайёрламоқ (чучвара, сомса ва шу кабиларни).

Манти тугмоқ. Сомса тугмоқ.

Дугоналар иш билан банд бўлишди: бири патир ясади, бири сомса тугди. — Ҳ. Ғулом, Тошкентликлар

Гўшти, хамири тайёр, мантини ўзингиз тугиб юборинг, иним, чаққонсиз, ҳар ишга қўлингиз келиша қолади. — Ойбек, Улуғ ёʻл

Келин шундай митти чучвара тугадики, унинг тўрттаси битта қошиққа сиғади. — Газетадан

4. кўчма Йиғмоқ, тўплаб ғамламоқ.

Топганини тугади.

Аёллар кўз ёши тўкиб, бу хонадонда ҳамма нарса бор, фақат тўй етишмади, боёқиш йиғди, тугди, эссиз, келин кўрмай кетди, деб афсусланишган эди. — С. Нуров, Нарвон

Топганимни шунга тугиб қўйиб, ўзим бола-чақа билан пўстакнинг жунини ейман. — А. Қаҳҳор, Тобутдан товуш

5. бот. Ҳосил нишонасини бермоқ, мева солмоқ.

Олча ғуж-ғуж тугибди.

Бу вақт кўклам келиб, ҳамма ёқни яшил либос билан безаган, гуллар ғунча тугиб, ариқчаларда сувлар ҳайқириб оққан, дов-дарахтлар томирига жон кирган пайт. — Ж. Абдуллахонов, Тўфон

Бу орада дарахтлар гуллаб, мева туга бошлади. — С. Нуров, Нарвон

1. 1. Мусулмонларнинг ёғоч дастага ўрнатилган қўтос, ҳўкиз ёки от думидан ва ярим ой тасвиридан иборат байроқсимон белгиси (қадимдан Шарқ мамлакатларида ҳукмдорлик, беклик ва ш. к. белгиси ҳисобланган)

У кўчанинг нариёғидаги бир авлиёнинг соғонаси устига ўрнатилган тути кўрди — Ш. Тошматов, Эрк қуши

2. эск. 2. Байроқ, алам

Ё бирор жаҳонгир, юрт таловчининг Унутиб қолдирган мудҳиш туғидир — Ш. Раҳмон, Юрак қирралари

фл. 1. Охирига, ниҳоясига етмоқ, тамом бўлмоқ.

Савол-жавоб тугади. Мажлис тугади. Чопиқ тугади.

Ўқиш тугармиди? Ўла-ўлгунча ўқиш керак. — Уйғун, Навбаҳор

Ўзбек ойимнинг гапи тугамасдан, Кумуш яна жомга интилди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Вой, иш ўлсин, уй иши тугайдими? — С. Зуннунова, Янги директор

Сафар тугаб, қайтиш вақти ҳам етиб келди. — Н. Орифжонов, Шонли авлод

Бомдод намози тугаган шекилли, тўп-тўп одам кела бошлади. — С. Сиёев, Ёруғлик

2. Ўтиб кетмоқ, ўтмоқ.

Қиш тугади. Вақт тугади.

Октябрь ойи ҳам тугади, ўрик япроқлари совуқда ўйнаган ёш боланинг лўппи юзидай қизарди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

3. Ишлатилиб, сарфланиб тамом бўлмоқ.

Қудуқнинг суви тугади. Овқат тугади. Куч-қуввати тугади. Давлат тугар, билим тугамас. — Мақол

Корсондаги қимиз тугаб, шўрва ҳам ичилди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Ҳаш-паш дегунча дастурхондаги бурда нонлар тугаб, болалар дарвоза томон чопишди. — С. Кароматов, Олтин қум

Аҳмад чўнтагини титкилаб кўрса, сигарети тугабди — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

4. Якун топмоқ, тамом бўлмоқ, ўтмоқ (вақт, муддат, макон ва шу кабилар ҳақида).

Вақ-тим тугади. Ёзги таътил тугади.

Сумбула тугаб, куз бошланаётган эди. — Ф. Мусажонов, Ҳиммат

Биринчи смена тугай деб қолганда, Саодатхон раёндан қайтди. — С. Зуннунова, Янги директор

Сайҳонлик тугаб, туташ боғлар кўринди. — С. Сиёев, Ёруғлик

Ёʻл тугар-у уйига кирар Қиз зангори эшикни очиб. — Х. Даврон

5. Бирор натижа билан якунланмоқ, натижаланмоқ.

Хўш, чекиш нима билан тугайди? — Газетадан

Искандаровнинг биринчи муомаласиданоқ Ёдгор иш яхшилик билан тугамаслигига ақли етди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Ишнинг яхши бошланиши унинг муваффақиятли тугашидан далолат беради. — Газетадан

6. Барҳам топмоқ, ёʻқ бўлмоқ.

Саводсизлик тугади.

Олдинги арава харсанг ётқизилган ёʻлдан тупроқ ёʻлга ўтиб, қалдираш тугагач, аравакаш орқасига — Меъморга қараб қўйди. — Мирмуҳсин, Меъмор

7. кўчма Сафдан чиқмоқ, тамом бўлмоқ, ўлмоқ.

Эримбет кўкрагини чангаллаб турарди: Мана энди Жапақ тугади! Мунча секин юради бу? — А. Мухтор, Қорақалпоқ қиссаси

1. Битган, чала ери ёʻқ, охирига, поёнига етказилган

Энди билишимча, биз ўша даврларда ўйнаган нарсаларимиз ҳали тугал бўлмаган, анча ғўр асарлар эди — Ҳ. Носирова, Мен ўзбек қизиман

Элмурод биринчи куни беш вақт намозни тугал ўқиди. Иккинчи куни учтасини ўқиб, иккитасини қазо қилди — П. Турсун, Ўқитувчи

Она, тугал ёзишдан қаламим ожиз — Ғайратий

2. Тўла-тўкис, бекам-кўст; тўлиқ, бут

Тугал фикр. Тугал жумла

Икки пуд буғдой билан беш пуд шоли бериб қутулмоқчи бўлибди. Жаниш бўлса, тугал берасан, деб туриб олибди — Ҳ. Шаме, Душман

Домлангизни шундоқ катта профессор қилиб, обрў, уй-жойларимиз тугал бўлганда, шуларни ташлаб кетиб қоламанми, деб қўрқаман — Мирмуҳсин, Умид

exhaustion, emaciation, depletion

от Ўсимлик илдизпоясининг ер остидаги ёʻғонлашган қисми; илдизмевали ўсимликларнинг ҳосили, тугунак.

Картошка, аслида, ўсимлик ер ости новдасининг ўсиб, катталашган туганагидир. — Фан ва турмуш

Рўяннинг туганакларида ҳосил бўлган кислота тошни эритиш қобилиятига эга. — Газетадан