Қидирув

от этн. Улфатлар ўртага тўккан маблағ ва масаллиқ ҳисобига, одатда, қиш кунларида ўтказиладиган ўтириш.

Бизнинг шаҳар, қишлоқларимизда қиш кириши билан ёш-яланглар, ҳар ким ўз тўпи билан тўкма бошлашар эди. — М. Муҳаммаджонов, Турмуш уринишлари

Бир тенгдошимникига борувдим. У бизнинг жўрабошимиз, ҳафталик тўкмамиз бор эди. — Т. Рустамов, Мангу жасорат

фл. 1. Суюқ ёки сочилувчан нарсаларни идишдан туширмоқ, сочилишига ёʻл қўймоқ.

Шўрвани тўкмасдан олиб кел. Ошни тўкмасдан е! Шакарнинг ярмини ёʻлда тўкиб келибсан.

2. Дув туширмоқ, ташламоқ.

Ғўзаларнинг баргини тўкмоқ.

Кекса ўрик дарахтлари пахса деворларни қўлтиқлаб олгандай, гулларини кўчага тўкиб ётарди. — А. Мухтор, Опа-сингиллар

Мен чиқдим-у, бодом шохидан Тўда қушлар гурр этиб кетди. Тагдўзи дўппили бодомнинг Гулларини дув тўкиб кетди. — Т. Тўла

3. Ағдариб бўшатмоқ, ағдармоқ.

Бола сутни тўкиб юборди. Графиндаги сувни тўкиб ташладим.

Ўзбек ойим бурчакда бола кўтариб ўтирган Зайнабдан чақалоқни олиб, уни жомни тўкиб келишга буюрди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

[Аёл] Пахтасини келтириб, хирмондаги энг катта тўпга тўка бошлади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

4. кўчма Оқизмоқ, оқизишга мажбур этмоқ (кўз ёши, қон, тер ҳақида).

Кўз ёши тўкмоқ. Тер тўкмаса — эр эмас, Қўл тегмаса — ер эмас. — Мақол

Хон қуролсиз халқнинг қонини тўкиб, зўрлик билан исённи бостирди. — Ж. Шарипов, Хоразм

5. кўчма Ёғдирмоқ, сочмоқ (ёғду, нур ва шу кабилар ҳақида).

Тўлин ой сутдек ёғдусини мактаб саҳни ва том тунукаларига аёвсиз тўкар, булбул эса ҳамон тинмай сайрар эди. — П. Турсун, Ўқитувчи

Раҳмат, синглим, шу сўз, шу бўса, Шу гулдаста баридан афзал. Меҳр майингдан тутдинг лим коса, Гўё тўкдинг бошим узра зар. — Ё, Мирзо

6. кўчма Дилдаги бор нарсани, бор-ёʻғини айтмоқ, дилдагини айтиб, юракни бўшатмоқ.

[Хайриниса] Бир зум жағи тинмас, ичида йиғилганларни бировга тўкмаса тинчимас эди. — Ойбек, Улуғ ёʻл

[Қурбон:] Биз юракдаги дардимизни бир тўкай деб келсаг-у, берган жавобинг бу бўлса! Раҳмат сенга! — О. Ёқубов, Айцам, тилим куяди, айтмасам — дилим

Ўзбек ойим ўғлининг ўлганнинг устига чиқиб тепиш қабилидан бўлган бу ҳаракатидан тутуни кўкка чиқиб, борлиқ қаҳр-ғазабини эри устига тўкади. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Низомжон чидамади. Юрагида тўлиб-тошган гапларни узил-кесил тўкиб солмоқчи бўлиб, қизни излаб, яна далага қараб кетди. — С. Аҳмад, Уфқ

от 1. Узум ўсимлиги.

Уч туп ток. Ток очмоқ. Токни кўммоқ. Бир туп ток эксанг, бир туп тол эк. — Мақол

Ҳовлининг ёнида чорбоғ, чорбоғда раста-раста қилиб, ҳавозага кўтарилган токлар. — С. Айний, Қуллар

Узум ток баргидан ҳам кўп. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Ток оши Коваток солинган ош.

Ток оши қилгудек бўлиб қолган барглар ёнида ғуж-ғуж узум шўралари пайдо бўла бошлабди. — Газетадан

Мана, бир неча йилдан бери баҳор келганда ток оши қиламиз. — Шукрулло, Жавоҳирлар сандиғи

от Тўкмаларга боришни севадиган шахс.

1. Бош гапда ифодаланган иш-ҳаракатнинг эргаш гапда ифодаланган мақсадга қаратилганлигини англатади (бунда эргаш гап кесими, кўпинча, буйруқ майли шаклида келади).

Қаттиқроқ гапиринг, токи ҳамма эшицин. Бизнинг мақсадимиз кишиларга онг, тушунча бермоқ, токи ҳар бир киши яхшилик ва ёмонликни, оқ-у қорани ўзи ажрата оладиган бўлсин! — П. Турсун, Ўқитувчи

2. айн. То 2.

Токи боласи турган боғчагача эргашиб бордим — Ҳ. Назир, Кўктерак шабадаси

3. Бош ва эргаш гапдаги нарса-ҳодиса, иш-ҳаракатнинг бир вақтга оидлигини, сабаб-шарт муносабатини билдиради.

Токи бормен, суймаган одамингизга узаттирмас-мен. — П. Қодиров, Юлдузли тунлар

Пойдевор омондир. Демак, уй омон. У яна тикланар, Токи бор фироқ, Токи бор бошимда Бу кадим осмон, Токи бор боболар Қон тўккан тупроқ. — Х. Даврон, Қақнус

от Металл ёки ёғоч ёʻниш станогида ишловчи мутахассис, ишчи.

Абдушукур Қодиров оддий ишчи — токар. — Ў. Ҳошимов, Пўлат чавандоз