Поиск

sft. 1. Ogʻiz boʻshligʻida tili boʻlmagan, tili yoʻq.

2. Soʻzlash qobiliyatiga ega boʻlmagan, soʻzlay olmaydigan.

Bechora tilsiz jonivor egasining bu jinniliklariga quloqlarini jim-gina chimirib chidab bergan. — S. Anorboyev, Oqsoy

Yoʻlchi tilsiz kabi, gʻayrishuuriy ravishda boshini chayqadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

3. koʻchma Gap-soʻzsiz, indamay.

Unsin ham, kampir ham harakatsiz, tilsiz qotib qoldilar. — Oybek, Tanlangan asarlar

Mendan tilsizgina bir narsa soʻrar, Yolvorib fikrimga termiladi u. — R. Parfi, Koʻzlar

Kutilmagan gʻazabga uchragan Bozorov nima deyishini bilmay, tilsiz, harakatsiz yogʻochday qotib turardi. — I. Rahim, Chin muhabbat

4. koʻchma Churq etgan ovoz eshitilmaydigan, jimjit.

Bir kun tilsiz kechaning Kirib qoʻyniga, Ashurni yoʻq qilishni Oldi boʻyniga. — Gʻayratiy

1. anat. Ogʻiz boʻshligʻida joylashgan, taʼm-maza bilish, ogʻizga ovqat olish, yalash lar uchun xizmat qiladigan muskulli aʼzo

Issiqdan itning tili osilgan

Aytsam, tilim kuyadi, aytmasam - dilim — Maqol

Oʻlguday taxir ekan, tilimni yorguday, ogʻzimni kuydirguday boʻldi — Mirzakalon Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Nihoyat, gapira-gapira qaqragan lablarini tili bilan yalab, Lutfiniso jim boʻldi — Oybek, Tanlangan asarlar

buzoqchalar boʻyinlarini choʻzib, unga [raisga] tillarini koʻrsatishdi — "Mushtum"

2. koʻchma Asbob, mexanizm va shu kabilarning osilib, qimirlab turadigan qismi

Soatning tili. Kompasning tili

Qoʻngʻiroqning tili

3. koʻchmapoet. Tigʻga oʻxshash, uchli narsa

Shamol kuchayib, olovning tili yana ham uzunlashdi — Said Ahmad, Ufq

Tepaga koʻtarilgan quyosh oʻtli tili bilan yer bagʻridagi barcha namni soʻrib olardi — Sharof Rashidov, Boʻrondan kuchli

Quyosh haroratidan bahramand boʻlgan maysa, Qiyoq tillarin choʻzib, nurga qasida kuylar — Gʻafur Gʻulom

fl. 1. Soʻzlash qobiliyatini yoʻqotmoq, gapirolmay qolmoq.

2. koʻchma Biror eʼtiroz yoki javob aytolmay, lol boʻlib qolmoq.

погов. вода — немой враг (бедствие).

погов. огонь — тихий (немой) враг.

ot 1. Biror istak, niyat bilan, nimanidir tilab aytilgan gap, duo va shu kabilar.

Tila tilagingni.

Mening birinchi xolis tilagim, albatta, mazlum xalq tilidan boʻla-dir: bundan soʻng Toshkent hokimligiga har qanday boʻlmagʻur odam qoʻyilmasin. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

Mulla Abdurahim qurʼondan qisqa bir oyat oʻqib, xon hazratlariga eng oliy tilaklar bildirdi-yu, nihoyat, maqsadga oʻtdi — P. Qodirov, Yulduzli tunlar

Hordiqlariga boʻlar Shu qiz baʼzan ovunchoq, Yomon koʻzdan asrasin Tilagi boʻlar har choq. Gʻayratiy. Xudo oʻz panohida asrasin hech boʻlmaganda, shu tilagimga yetkazsin xudo! — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

Qoʻlda qadah, tilda esa tilaklar. — Yo, Mirzo

2. Biror narsani amalga oshirish, unga erishish uchun boʻlgan ichki intilish, hissiyot; istak, niyat.

Bir haftadan keyin togʻam haqida biror maʼlumot olish tilagida Murodjon ishlab turgan korxonaga qarab joʻnadim. — Gʻayratiy, Uzoqdagi yor

Usta uzun va qalin moʻylovini qimirlatib, Oyqizni yupatish tilagida gapirdi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

Rayimjon oʻn olti yashar yigitchalik vaqtidayoq unda traktorni boshqarish tilagi tugʻildi. — H. Nuʼmon, Oʻz kasbining egasi