Қидирув

фл. 1. Сочилиб ёки тўкилиб ётган нарсаларни қўл билан бирма-бир олиб тўпламоқ, йиғмоқ.

Сойликдан майда тош термоқ. Ўтин термоқ.

Эрталаб Бегойим: Ғуломжонларнинг қантак ўриги тўлиб ётибди, териб келгин, деб тайинловди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Мен ёшликдан отамга қарашдим, пода боқдим, машоқ тердим. — Ойбек, Танланган асарлар

2. Дон, мева, гул ва шу кабилар ўсимлик ҳосилини бирма-бир олиб тўпламоқ, йиғмоқ.

Гул термоқ. Ёнғоқ термоқ. Мош термоқ. Олча термоқ.

Пахта терсанг, тоза тер, Чаноғида қолмасин. — Қўшиқлар

Баҳор келди элимизга — Кўм-кўк бўлди боғ, дала. Севинч тўлиб дилимизга, Териб келдик гуллола. — И. Муслим

Тоққа чиқиб терганинг Писта билан бодомми? — Қўшиқлар

3. Маълум тартибда устма-уст, ёнма-ён ёки бирин-кетин жойламоқ, ўрнаштирмоқ, тахламоқ.

Китобларни токчага термоқ. Омборга қовун териб қўймоқ. Саватга нон термоқ. Яшикларга олма термоқ.

Нигор ойим ошхонада мантиларни қасқонга териб, қозонга уяр, Раъно бўлса, айвонда кичкина укалари орасида ўтирар эди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

4. Нарсаларни тешиб ёки тешигидан ип, сим ва шу кабилар ўтказиб, қатор, ёнма-ён жойлаштирмоқ, тизмоқ.

Ипга мунчоқ термоқ.

Ҳаётхон бечора ип эшиб, марваридларни теришга ўтирди. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

Эшонхон чаққонлик билан сихларга кабоб терарди. — Ойбек, Улуғ ёʻл

Ўзиям унча-мунча маржонлардан эмас, ун икки шода-я! Мунчани тергунча, юрагинг қон бўлиб кетади. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

5. Нарсаларни жойидан, орасидан бир-ма-бир юлиб, ажратиб олиб ташламоқ.

У [Мулла Шамсиддин] эшик олдидаги супада, олдида бир ғалвир майиз, чўпини териб ўтирган эди. — А. Қаҳҳор, Башорат

Сигирнинг қулоғига яна кана тушибди! Канадан ҳам кўра сигир унинг [Бақоевнинг] аччиғини келтирар эди: канани терай деса, қўймайди, бошини силкийди, пишқиради. — А. Қаҳҳор, Адабиёт муаллими

6. плгрф. Босиш, нашр этиш учун типографик белги ва ҳарфларни тегишли тартибда жойлаштириб, бирор матн ҳосил қилмоқ.

Эълонни йирик ҳарфлар билан термоқ.

7. Айрим белги ёки рақамларни ёнма-ён, бирин-кетин олиб, келтириб, бирор бутун-лик ҳосил қилмоқ.

Лаълихон гаплашиш учун телефон олдига борди, трубкани қўлига олиб, керакли номерларни тера бошлади. — Ойдин, Кўнгли тўлдими, яхши йигит

8. Сараламоқ, танламоқ.

Футбол командасига кучли ўйинчилар териб олинди.

Полклардан ажратиб, териб олинган ҳужумкор отрядлар артиллерия отишмаларидан сўнг душман устига ташланди. — Назармат, Жўрлар банд сайрайди

9. Кетмон, теша, болта каби асбоблар юзини болғалаб текисламоқ, ёймоқ ёки ўткирламоқ.

Кетмон юзини термоқ. Теша тиғини термоқ.

Тер безлари ажратиб чиқарадиган тиниқ суюкдик

Баданидан тер чиқди. Терга ботмоқ. Пешонасини тер босди. Аъзойи баданидан тер қуйиларди. Тер без/три

Унинг елкасига ва туртиб чиққан белига тердан намиққан кўйлаги ёпишиб қолган — С. Анорбоев, Оқсой

Пешонасидан дўлдай оқаётган терларини ўнг қўли билаан ҳаллослаб артаётган мингбошига Соли совуқ жийдагул пиёлада кўк чой тутди — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

от

Ишлатилмаган тракторнинг уйилиб ётган темир-терсакдан нима фарқи бор? — Шуҳрат, Шинелли йиллар

от 1. 1 Одам ва ҳайвон танасининг ташқи қоплами, тана аъзоларини ташқи таъсирлардан ҳимоя қилувчи ва турли физиологик вазифаларни бажарадиган пўсти.

Тери касалликлари. Қуённинг терисини шилмоқ.

Тортқилаганда, улоқнинг териси айрилиб кетмайди. Бўлмаса, торт-тортда улоқ бутун қоладими! — Т. Мурод, От кишнаган оқшом

2. Молнинг, ҳайвоннинг шилиб олинган пўсти.

Шу ерда ишлайдиган одамлардан бири, ёʻқчилик важидан, бир куни бола-чақаси билан отнинг терисидан шўрва қилиб ичибди. — А. Қаҳҳор, Миллатчилар

Хон бориб, арслон терисига ўтирди, Арслонбекни ўзининг ўнг томонига олди. — А. Қодирий, Меҳробдан чаён

3. Мол пўстидан махсус ишлов бериб тайёрланган материал; чарм, кўн.

[Шокир ота] Терига сув пуркайди ва кўва билан дўқ-дўқ уриб, чармни текислайди. — Ойбек, Танланган асарлар

Уйда бир оз тери бор. Аммо тагчарм ёʻқ. — Ойбек, Танланган асарлар

4. кам қўлл. Пўст, пўчоқ.

Териси қалин қовун.

Боғдаги анорлар терисига сиғмай, тарс-тарс ёрилади. — Ё. Шукуров, Уч савол

сфт. 1. Асл, меъёрий, одатдагига қара-ма-қарши ҳолатли; олднинг акси; тескари.

Қулаҳмад ўзини кибор тутар, одам юзига боқмай, терс қараб гапирарди. — Мирмуҳсин, Чўри

Катта ҳовлига терс бўлган панароқ жойда самовар қўйиш билан машғул бўлди. — Ойбек, Танланган асарлар

Эшакка терс миндирилган юзига куя суркалган Умаралини кўрган Зумрад ҳушсиз қотиб қолди. — Ойбек, Улуғ ёʻл

2. Қарама-қарши томон; тескари.

Моҳи-рўй шу кўйи қачон мени кўрса, ёʻлини терс соладиган қилиқ чиқарди. — С. Сиёев, Эркаклар эртаги

— Ҳой, менга қаранг, — деди Ёқутойим шиддат билан ойнага терс ўгирилиб С. — Анорбоев, Оқсой

3. Ўзаро муомала, муносабат ва шу кабиларда бир-бири билан келишмайдиган; тескари.

Махсум Миробид билан илгари терс бўлса, энди апоқ-чапоқ, оғиз-бурун ўпишади. — В. Ғофуров, Вафодор

Шаҳноз билан терс бўлгандан бери икки йил ўтиб кетди — Р. Раҳмон, Меҳр кўзда

4. Хулқ-одоб, муомалада қўпол; қўрс.

Хулқи терс, оғзига келганини гапиради, ёзади. — А. Мухтор, Чинор

Ҳожи сўзини тугата олмади. Ҳожининг терс сўзига чидолмаган Азизбек ваҳшийларча ҳайқирди: — Нима дей-сан!? А. — Қодирий, Ўтган кунлар

от Сомон, хашак ва шу кабилар дағал озуқаларга майдаланган кунжара, кепак каби тўйимли озуқалар аралаштириб, қориб тайёрланган ем.

Молнинг палови — силос, ҳозирча кепак сепиб, терт қориб беринглар, болам. — А. Мираҳмедов, Кулган чечаклар

Йигитали онаси билан, у сигирга ем бергани чиққан вақтда учрашди онасининг қўлидан терт қорилган тоғора ерга тушиб кетди. — Д. Нурий, Осмон устуни