Поиск

ot 1. Mendeleyev davriy sistemasining V guruhiga mansub kimyoviy element, kumushsimon oq, moʻrt metall.

Surma koni. Surma rudasi.

Surmaning alyuminiy, galliy, indiy bilan hosil qilgan qotishmalari yarimoʻtkazgichlar ishlab chiqarishda qoʻllanadi. — OʻzME

2. Tarkibida shu element boʻlgan qoramtir pardoz boʻyogʻi (qosh, kipriklarni boʻyash uchun ishlatiladi).

Surma qoʻymoq. Koʻziga surma tortmoq. Oʻsma ketar — qosh qolar, Surma ketar — koʻz qolar. — Maqol

Salomatning surma tortilgan koʻzlari ola-kula boʻlib ketdi. — X. Sultonov, Bir oqshom ertagi

Yuzlari xuddi olmaday tarang. Bir juft quralay koʻzi surma bosganday qora, bir qarashi bilanoq yuragimni taka-puka qilib tashladi. — Hamza, Tanlangan asarlar

fl. 1. Itarib, bir joydan ikkinchi joyga koʻchirmoq; jildirmoq, siljitmoq.

Oriq, koʻzi ichiga tortib ketgan, iyaklari ingichka kelin ayvon taxmonidagi sandiqni nari-beri surar edi. — Saodat

2. Yurmoq (shaxmat va shashka oʻyinida).

Piyodani surmoq. Filni surmoq.

3. Biror tomonga yoʻnaltirmoq, solmoq.

Lashkar surmoq. Karvon surmoq.

Ajab, bunda nechun yolgʻiz yuradi, Kim ekan u, kechasi ot suradi? — Gulshanbogʻ

Gʻirotga men achchiq qamchi urayin, Yov ketindan shu kecha ot surayin. — Gulshanbogʻ

4. s. t. Surtmoq, surkamoq.

[Nafisa] Ikki qoʻli yorilgan, hadeb glitserin surmoq ham foyda bermasdi. — Mirmuhsin, Qahramonnoma

5. Otlar bilan qoʻshma feʼl yasaydi.

Davr surmoq, kayf surmoq, xayol surmoq, hukm surmoq.

U shildirab oqayotgan ariq ichidan baliqchalar izlab, xayol surayotgan Hafizaga boqib turardi. — Mirmuhsin, Umid

Ularni kuzatib turgan ona, qizining eng oʻynab-kuladigan, ayollik, onalik baxtini suradigan vaqti oʻqish bilan oʻtayotganiga achinar edi. — S. Nurov, Maysalarni ayoz urmaydi

Bogʻda gulni tergin endi, Davr-u davron surgin endi. — Gulnorpari

sft. Toʻq kulrang tusdagi; surrang

Sur qorakoʻl teri

Butxonaning sur devoriga Har oʻtkinchi bir camp bitmish — Mirtemir, Asarlar

sft. 1. Tarkibida surma boʻlgan.

Surmali togʻ jinsi.

2. Surma qoʻyilgan yoki surma qoʻyilgandek qora.

Koʻylaklari burmali, Qosh-u koʻzi surmali Qaynopasiga bir salom. — Qoʻshiqlar

[Bashirjon] Nihoyat, juvonni chiroq tomon oʻgirib, choʻgʻdek yonayotgan surmali koʻzlariga yutoqib tikildi. — N. Aminov, Qahqaha

ot Surma solinadigan idish.

Bir kun seni koʻtarib, qoʻshnimnikiga oʻtdim. Uy egasi ichkari hovlida ekan, tashqarida surmadon qoʻyilgan edi. — Saodat

ot Surma surtadigan maxsus ingichka choʻp.