ot 1. Odam hamda umurtqali hayvonlarning eshitish hamda muvozanat aʼzosi va uning tashqi qismi.
Odamning qulogʻi.
Otning qulogʻi.
Quloq pardasi.
Quloq suprasi.
Quloq kasalliklari.
Quloqqa boldoq taqmoq.
Qulogʻini (qulogʻidan) choʻzmoq.
Qiy-chuv, chagʻir-chugʻur quloqni kar qiladi. — Oybek, Tanlangan asarlar
qoʻchqor qoʻngʻiroqli quloqlarini erkalanib silkidi. — Gazetadan
2. Baʼzi narsalarning ushlash, ilib qoʻyish yoki mahkamlash uchun xizmat qiladigan qismi.
Chelakning qulogʻi.
Yogʻoch karavotning qulogʻi.
Chigʻiriqning qulogʻi.
Qozonchining erki bor, qaydan quloq chiqarsa. — Maqol
3. Bosh kiyimlarning quloqlarni va iyakni yopib, issiq tutib turish uchun tushirib qoʻyiladigan uzun qismi.
4. Baʼzi mexanizm va musiqa asboblarining burab ishga tushirish yoki sozlash uchun xizmat qiladigan qismi.
Dutorning qulogʻi.
Mashshoqlar oʻz asboblarining quloqlarini burab, sozini toʻgʻrilashdi. — A. Qahhor, Sarob
Shu mashinaning qulogʻini burasang, lagancha gir-gir aylanib, ashula, dutor-tambur vangʻillayveradi. — Oybek, Tanlangan asarlar
Ota radioning qulogʻini buradi. — N. Maqsudiy, Yuksalish
Manov bogʻichni — parda, Manov ipni tor deydi. Manov — quloq, bu — xarrak, Yaʼni eshak boladir. — E. Vohidov, Kuy avjida uzilmasin tor
5. s. t. Avtomobil, traktor va shu kabilar mashinalarni boshqarish uchun xizmat qiladigan qurilmasi; rul.
Hushyorlik bilan mashina qulogʻini burab ketayotgan yosh shofyor Kozim, oʻzining harbiy holatda ekanini sezib, nihoyatda gʻayratlangan. — M. Muxamedov, Mashq
6. s. t. Oʻsimlikning barg yoki nihol yozadigan yeri; dastlabki niholcha, bargcha.
Uch yuz gektarcha yerning gʻoʻzasi uchinchi marta ekildi. Ammo biz ham boʻsh kelmadik: gʻoʻza quloq koʻrsatdi deguncha parvarishlab, yaganalayverdik. — Y. Shamsharov, Yengish
Bahor jalalari pollarni suvga toʻldirib, sholi qiyogʻining qulogʻidan tortib chiqardi. — S. Ahmad, Ufq
Ariq boʻyidagi ikki quloq boʻlgan yalpizning hidi biram dimogʻga yoqadi. — Gazetadan
- Jon qulogʻi bilan yoki jon qulogʻini tutib Butun diqqat-eʼtibor bilan; eshitishga butunlay berilib. Majlis ahli uning nutqini jon qulogʻi bilan tingladi. — N. Safarov, Olovli izlarMillatning buyuk oʻgʻlonlari, oqila va zarifalari soʻzlaganda, ularni jon qulogʻimiz bilan eshitamiz. — Gʻ. Salomov, Tarjima nazariyasiga kirishuning gaplariga jon qulogʻini tutib turgan Nuqraning sekin nafas olishi — nafis koʻksining sekin borib kelishi ham sezilib turardi. — Mirmuhsin, Nuqra
- Ikki qulogʻi Oʻrin kelishigidagi soʻz bilan qoʻllanib, butun eshitish, diqqat-eʼtibor shu soʻz bildirgan shaxs yoki narsaga qaratilganlikni bildiradi. Tun yarmidan ogʻib, atrof jimishi bilan ikki qulogʻim derazada boʻladi. Deraza tagiga noʻxatdek narsa tushsa sezaman — R. Fayziy, Choʻlga bahor keldi
- Ogʻzi qulogʻida Nihoyatda xursand. ja xursand, ogʻzi qulogʻida, yoʻrgʻalagancha ketyapti. — E. Raimov, Ajab qishloqToʻraning ogʻzi qulogʻida, koʻngli nimadandir taskin topgan edi. — N. Fozilov, Diydor
- Quloq bermoq Muharrir bir yarim soat bekorga oʻtgan vaqtga achinib, bizga quloq berdi. — A. Qahhor, Sarob
- Quloq-miyani yemoq (yoki qoqmoq) Ilgari Erkak degan roʻzgʻorni but qilib qoʻyadi-da! deb shangʻillab, quloq-miyani yerdi — YoshlikBuvnisa xola erining quloq-miyasini qoqib, shu yil Sodiqjon kanikulga kelganida, albatta uylantirib qoʻyajagini aytdi. — R. Fayziy, Choʻlga bahor keldi
- Quloq osmoq Agar surishtirib, haqiqatni oʻrniga qoʻyaman desa, uning va u singarilarning soʻzini hamma yerda tinglashadi. — R. Rahmonov, Tinib-tinchimas
- Quloq solmoq 1. Eshitib eʼtiborini qaratmoq; quloq tutmoq. Hamma jim turib quloq soldi. Hech qanday ovoz yoʻq edi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otgunchaRaʼno ham Anvarning soʻziga diqqat bilan quloq solar va koʻpincha hisobsiz savollari bilan uni koʻmib tashlardi. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayonHusayn Boyqaro Navoiyni qattiq hurmat qiladi, uning oqilona gaplariga quloq soladi. — OʻTA
- Quloq tishlash Toʻtixon bilan Nabijonning yulduzi bir-biriga toʻgʻri kelmadi. Yoshlikdagi quloq tishlashlar ham chippakka chiqdi. — Mushtum
- Quloq tutmoq Eshik yopilgach, boshliq zipillagancha yurib, ostonaga yaqinlashdi-da, egilib, qabulxonaga quloq tutdi. — N. Aminov, QahqahaFotima bundoq quloq tutsa, maʼruzachilarning gaplari yuz foiz toʻgʻri. — T Ashurov, Oq ot
- Quloq eshitmagan Hech kim eshitmagan, hech kimga maʼlum boʻlmagan. Zamin qandaydir kuchli quvvatdan titrab ketdi va shu lahzada quloq eshitmagan portlash roʻy berdi. — Gazetadan
- Quloq qoqmay Hech qanday eʼtirozsiz, gap-soʻz qilmay. Buning gʻayriqonuniy ekanligini tushunib turgan yigit jindakkina deb atalgan 600 soʻmni quloq qoqmay eplashtirib olib keldi. — Mushtum
- Quloqqa olmoq Eshitib, unga eʼtibor qaratmoq, amal qilmoq. [Otabek] goʻyo majburiyat ostida ota nasihatini quloqqa oladigandek boʻyin egib oʻtirar edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Qulogʻi bitmoq Eshitmaydigan boʻlib qolmoq (asosan vaqtincha eshitmay qolmoq). Muttasil portlashlar zarbidan Ahmadjonning qulogʻi bitgan, biron joyga snaryad yoki bomba tushganini tuproq koʻtarilib tushganidangina bilar edi. — A. Qahhor, Oltin yulduz
- Qulogʻi ding
- Qulogʻi ding boʻlmoq (yoki tikkaymoq) Biror narsa taʼsirida hushyor tortib, eshitishga shaylanmoq. Hasanalining quloqlari tikkayib, oʻrnidan turdi, koʻzi olalangan edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
- Qulogʻi yoʻq Gap uqmaydigan; quloqsiz. Qulogʻi yoʻq bola boʻlyapsan.
- Qulogʻi ostida (yoki tagida) qolmoq Oʻlmoq. Qushxonaga kirib, ne koʻz bilan koʻray, miqqiyning qulogʻi ostida qolgan, yaʼni oʻlgan edi. — Gʻ. Gʻulom, Shum bolaShunday qilinmaganda, har ikki tomondan bir necha kishining qulogʻi ostida qolishi turgan gap edi. — M. Muhammadjonov, Turmush urinishlari
- Qulogʻiga aytadigan gap Hech kimga eshittirmay, faqat oʻziga aytiladigan gap. ikkita xat yozdi. Birinchi xat-ku boshdan-oyoq rahmatdan iborat edi, keyingisida qulogʻingizga aytadigan gapim bor degan mazmunda shama qildi. — A. Qahhor, Koʻk konvert
- Qulogʻiga aytmoq Hech kimga eshittirmay, faqat oʻziga aytmoq.
- Qulogʻiga yetmoq Eshitmoq (eshitilmoq). Bir kun Sirojiddinning: Farmonovga oʻxshagan amaldorlar noʻnoq dorbozni eslatadi, degani Farmonovning qulogʻiga yetibdi. — Mirmuhsin, Sozanda
- Qulogʻiga (gap) kirmaydi 1. Eshitmaydi, tinglamaydi. Olimjon, mani koʻzim sandan boʻlak bolalarni koʻrmaydi. Sandan boshqaning soʻzi qulogʻimga kirmaydi. — Hamza, Tanlangan asarlarBu bolaning qulogʻiga gap kirmaydi.Uning gaplari Meʼmorning qulogʻiga kirmadi. — Mirmuhsin, Meʼmor
- Qulogʻiga kirmoq Eshitmoq, eshitilmoq. Nogoh ot dukuri kirib quloqqa, Choʻchib uygʻonadi keksa chol mudroq. — A. Oripov, Yurtim shamoli
- Qulogʻiga quymoq Esdan chiqmaydigan qilib tushuntirmoq, uqtirmoq. Elchida ayb yoʻq. U oʻz hukmdorining qulogʻiga quyib qoʻygan gaplarini gapirdi — M. Osim, Toʻmaris
- Qulogʻidan kun koʻrinadi Juda oriq. Qarang, hammasining yuzidan qoni qochgan. Qulogʻidan kun koʻrinadi. — N. Safarov, Uygʻonish
- Qulogʻim senda Gapiraver, eshitaman (eshityapman). Xoʻp, qani, qulogʻim sizda — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
- Qulogʻini buramoq 1. Jazo, tanbeh tarzidagi biror ish qilmoq. Bu bola quloqsiz boʻlib ketyapti, bir qulogʻini burab qoʻyish kerak;Hozir ular komissiyani kutyapti, oʻqituvchilarning ham xoʻp qulogʻini buragandir, bir oz eslaridan chiqsin, keyin boramiz, degandi. — S. Zunnunova, Olov
- Qulogʻini pishitmoq (yoki pishiqtirmoq) Joʻraxonni ham soʻroqqa chaqirib qolishlari mumkinligini oʻylamagan edi. Qizning qulogʻini pishiqtirib qoʻymaganiga mana endi afsus yeb qoldi. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha.
- Qulogʻini ushlab ketmoq Yoʻq boʻlmoq. Toki Yaxshiboyev qulogʻini ushlab ketmagunicha chidashlari kerak — M. M. Doʻst, Lolazor