Қидирув

от 1. Балоғат ёшига етмаган аёл.

Қиз бола. Ёш қиз. Ўқувчи қиз.

2. Хотин жинсига мансуб фарзанд (ўз ота-онасига нисбатан).

Унинг уч ўғил, икки қизи бор. Қиз чиқармоқ. Қиз узатмоқ. Қизи борнинг нози бор. — Мақол

Фарзанд ўғилми, қизми — бари бир, ота-онасининг юраги бўлар экан. — Ойбек, Танланган асарлар

3. Балоғатга етган, аммо ҳали эрга тегмаган аёл; маъсума, бокира.

— Қизми, жувонми, Гулнорми — бари бир, ман дадамнинг ёш хотин олишини хоҳламайман, — деди Салим. — Ойбек, Танланган асарлар

4. Қизларга ёки ёш жувонларга нисбатан мурожаатда ишлатилиб, ҳурмат, эркалаш, ўзини яқин олиш сингари маъноларни ифодалайди.

Отга жуда эпчил экансан-ку, қизим! Баракалла-е. — А. Қаҳҳор, Хотинлар

Ёзиб беринг, айланай пошша қиз. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

фл. 1. Ҳарорати кўтарилмоқ, баланд бўлмоқ; исимоқ (асосан ҳаво ҳарорати ҳақида).

Ҳаво ниҳоятда қизиган, отлар ҳаллослаб терлар. — Мирмуҳсин, Меъмор

Эрталабданоқ кун қизий бошлайди-да, чошгоҳга борганда қуёшдан олов ёмғири ёғилади. — Ҳ. Ғулом, Бинафша атри

2. Бирор нарса (олов ва бошқалар) таъсирида тана ҳарорати ошмоқ, кўтарилмоқ (жисм, тана ҳақида).

Бадани қизиди. Тандир қизиди. Темир қизиди.

Отабекнинг манглайида турган қўли қизиб кетиб, иккинчи қўлини алмаштиришга мажбур бўлди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

Ҳамма ёқ қум, қизиб, ёниб ётган қум — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

3. айн. Қизишмоқ.

[Содиқ:] Қизиб кетган эканман, қаранг, мингбошини ҳам чўзилтирмоқчи эдим-у, бироқ орқадан келиб, қўлимни боғлаганларини билиб қолдим. — Н. Сафаров, Уйғониш

4. кўчма Қизғин тус олмоқ.

Суҳбат қизиди. Мунозара қизиди.

У саҳна чеккасига суриб қўйилган парда олдига борганида, консерт қизиб кетган эди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол

Бу кун чоршанба бўлганидан бозор айниқса қизиган. — Ойбек, Улуғ ёʻл

Иш қизиб кетган пайтда қишлоқ томондан кўчани чангитиб келаётган машина кўринди. — Р. Файзий, Чўлга баҳор келди

Ҳозир овнинг авжи қизиган пайти, кўлда ўрдак, қашқалдоқ кўп. — Ж. Шарипов, Хоразм

сфт. 1. Қон рангидаги; қирмизи, алвон.

Қизил муқовали китоб. Қизил кўйлак. Қизил қалам. Қизил олма.

Патнисда тўртта кулча, икки бош қизил чиллаки ва бир бош қуш чўқиган қандайдир оқ узум бор эди. — Ойбек, Танланган асарлар

2. от Юзнинг, баданнинг шу тусга мойил ранги; қизиллик.

Унинг юзидаги қизилга яна қизил қўшилди. — Ойдин, Ўзидан кўрсин

Ширинзабоновнинг юзига қизил югурди. — Муштум

3. кўчма с.т. Вино.

Сиз ҳар вақт Жамол-бой акам билан чўқиштирасиз, бизга жўра бўлинг, қизил ичинг! — Ойбек, Танланган асарлар

4. кўчма эск. Октябрь инқилоби, шўро тузуми, армиясига оидликни билдирадиган сўз сифатида қўлланган.

Қизил армия. Қизил аскар. Қизил тўй. Қизил матбуот. Қизил чойхона. Қизил карвон. Қизил гвардия.

2. Қизиқиш уйғотадиган, диққатни тортадиган; қизиқарли. м . Етти-саккиз ёшдаги болалар учун чиллак ўйинидан қизиғи борми? Р. Файзий, Сен етим эмассан

Қизиқ ҳикоя. Қизиқ эртак. Қизиқ томоша

Бунда ҳолдан тойгунча ишлашиб, участканинг умумий геологик схемасини тузишди, баъзи бир қизиқ жойларнинг суратини олишди — С. Кароматов, Олтин қум

3. Завқ, кулги қўзғатадиган

Улар бир-бирига гап бермай, аллақандай воқеани гапиришиб келишяпти. Жуда қизиқ жойига келишган бўлса керак, ҳаммалари бирдан хахолаб кулиб юборишди — С. Анорбоев, Оқ-сой

4. Кўнгил очадиган, мароқли, қизиқар-

Базм жуда қизиқ, жуда кўнгилли эди — А. Қодирий, Ўтган кунлар

[Салимбойвачча] Ўтириш қизиқ, жуда хушчақчақ, базм жуда қийқириқли бўлишини билиб.. саман ёʻрғани эгарлатиб қўйган эди — Ойбек, Танланган асарлар

5. ўайриодсий, ажаблантирарли, ғалати

Уни бекордан-бекорга қамаб қўйиши қизиқ- — ку/ Мирмуҳсин, Меъмор

Ўзимам қизиқман-да.. Иллй ёмғирдан қўрқиб, мактабдан қолиб ўтирсам — Э. Раимов, Ажаб қишлоқ

Буўғрилар қизиқ: "Ойда, йилда бир келган меҳмонидан айрилмасин", деб ашула айтади — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

6. Таажжуб, ҳайронликни билдиради

Қизиқ, бирдан ойим, бояги гаплар эсига тушдими, қовоғини солиб олди — Ҳ. Назир, Ёнар дарё

-Қизиқ, нима қилиб юрибди ярим кечада?Ў — Ҳошимов, Қалбингга қулоқсол

7. айн. қизиқчи. м . Бирдан хон ва раият кулиб юбордилар, бу киши Худоёрнинг энг яхши қизиғи Зокир гов эди. А. Қодирий, Меҳробдан чаён

Юсуф(жон) қизиқ. Охун қизиқ

Улуғбек ўтказган катта бир тўйда қизиқлар, чолғучилар, аскиячилардан ташқари, бир аёл ашула айтиб.. ҳаммани масту шайдо қилган экан — К. Яшин, Ҳамза

от зоол. Қовоғари, қизил ари.

от 1. бот. Шв. Эти ва барг савағи қизил, овқатга солинадиган лавлаги; қизил лавлаги.

2. Чўлларда ва қуруқ тошлоқли тоғ ён-бағирларида ўсадиган буталар туркуми (тиббиётда қўлланади).