Hayot Foundation лойиҳаси
Ўз

Қидирув

«ойдек» бўйича 253 та натижа: Ўзбекчадан

Филтр

Луғат мақолалари

231 та
ой
Изоҳли луғат · яна 8 та луғатда

от 1. (О — катта). Қуёшдан нур олиб, ёғду сочувчи самовий жисм, Ернинг табиий ёʻлдоши.

Ўн тўрт кунлик ой. Тўлин ой. Ой нури. Ой чиқди. Ой ботди. Ойнинг юзидаги доғлар. Ойнинг Ер атрофида айланиши.

Ойни этак билан ёпиб бўлмайди. — Мақол

Кечки гуллар очилиб турибди. Кўкда танҳо ой кезмоқда. — И. Раҳим, Чин муҳаббат

2. Астрономик йилнинг ўн иккидан бирига — Ойнинг Қуёш атрофидан бир марта айланиб чиқиш муддатига яқин вақт оралиғи; ўлчов бирлиги: 28, 29 30 ёки 31 кунлик давр.

Ой боши. Май ойи. Бир йил — ўн икки ой. Бу орада уч ой ўтди. Ёз ойлари ҳам ўтиб кетди. Ойнинг ўн беши қоронғи бўлса, ўн беши ёруғ. — Мақол

Ўғлим бечора ой ўтмасдан бўзчининг мокисидек қатнаб турса. — А. Қодирий,Ўтган кунлар

3. Уч-тўрт кунлик ой шаклидаги безак ёки белги.

Мезана устидаги ой.

4. Аёллар исми таркибига киради ёки аёллар номига қўшилиб, эркалаш, ҳурматни билдиради.

Ойпошша, Ойқиз, Ойтўти, Ойниса; Турсуной. Ширмоной, Қундузой.

  • Ой юз Чиройли юз, гўзал юз. Ой юзинг қора чиммат зулмидан қутултирғил. Чиқ қоронғи турмушдан, нур ичинда жавлон қил. Ҳамза. Ой деса — ойга, кун деса кунга ўхшайди Жуда гўзал, жуда ҳам чиройли.
  • Ойдан ой, кундан кун ўтиб Анча вақт ўтиб. Ойдан ой, кундан кун ўтар дарёдил, Менга танҳо бўлган сен ёʻқсан моҳим. — Ҳабиб Абдуназар, Анжир гули.
  • Ой-кун(лар) ўтиб Вақти, умри, ҳаёти кечиб. Шу ёʻсин оромсизлик ва бесаранжомлик ичида [Отабекнинг] ой-кунлари ўтиб турар эди. А. Қодирий, Ўтган кунлар.
  • Ой бориб, омон кел Сафарга кетаётган кимсага яхшилик тилаб айтиладиган ибора, оқ ёʻл тилаш. У[Элмурод] ёʻлда кетар экан Ой бориб, омон келинг! деб, оқ ёʻл тилаб қолган Гулсумни ҳийлагача ўйлаб ётди. — П. Турсун, Ўқитувчи
  • Ой кўрмоқ Ҳайз кўрмоқ.
  • Ойи тўлди Туғиш вақти етди. Кумушнинг ойи тўлмасданоқ, у [онаси] бешик ясатиш билан машғул эди. — А. Қодирий, Ўтган кунлар
  • Ойкуни яқин Туғиш арафасида, олдида.
Тўлиқ мақола →
ойи
Изоҳли луғат · яна 5 та луғатда

от Она.

— Бир оздан кейин чиқиб, ойим билан сўрашинг, — деди Кумуш. — А. Қодирий, Ўтган кунлар

— Ойижон, сиз ҳеч ташвиш тортманг, чарчадим, холос, — жавоб берди Нури. — Ойбек, Танланган асарлар

  • Катта ойи 1. Ота ёки онанинг онаси; Ёʻлчи пишқирган отини тўхтатиб, қичқирди: — Катта ойи, йигитчаларни хурсанд қилинг! — Ойбек, Танланган асарлар
  • Келин ойи
  • Кичик ойи
Тўлиқ мақола →
оят
Изоҳли луғат · яна 2 та луғатда

от Қуръон сураларининг ҳар бир жумласи, ҳар бир банди.

Меҳроблар тепасига хатти шикаста хати билан оят ёзилган. — Мирмуҳсин, Илдизлар ва япроқлар

Баъзилар чўккалаб ўтириб олиб, ўзлари билган оятни тиловат қилмоқда. — М. Муҳаммаджонов, Турмуш уринишлари

Қуръони каримда Од қавми тўғрисида жуда кўп оятлар нозил қилинган. — Газетадан

Тўлиқ мақола →

Ҳаммасини кўриш · 231 →

Таърифлар ичида

10 та
ойпарча

ойпарча Ойдек гўзал, моҳпора, нозанин. Колхоз шийпонига йиғилган барча, Келди Гулбаҳори худди ойпарча. М. Алавия

маҳваш

маҳваш поет. Жамоли ойга ўхшаш, ойдек гўзал, ой жамол; маҳпора. Оразингни, эй маҳваш, боғ аро намоён қил. Лола кўксини доғ этғунча бағрини қон қил. Муқимий

андишали

андишали Андиша, мулоҳаза билан иш тутадиган. Андишали йигит. Лекин андишали, мулоҳазакор Аҳмадали опасига бунақа гапларни айтишга журъат қилолмаслиги ойдек равшан

фозила

фозила Илм-фан асосларини яхши эгаллаган аёл; олима. Оқила ва фозила аёлларнинг барчасида ажиб тароват, бахтидан шукроналик сезилиб туради. Газетадан Бегим ой деса

тўлин

тўлин Тўлиқ гардиш шаклига кирган, бутун (ой ҳақида). Тўлин ой ғарбга томон оққан, ҳамма ёқ сутдай оппоқ. Ж. Шарипов, Хоразм Навоий суюниб баҳо берди: — Сиз шеъ

оро

оро айн. Оройиш. Баъзи отларга қўшилиб, безак, безовчи, қизитувчи, шодлик бағишловчи каби маънолар беради. Масалан, жаҳоноро, мажлисоро, суҳбаторо. Оро бермоқ Зе

Ҳаммасини кўриш · 10 →

Эртаклар

12 та
Бўз бола
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртак ўгай онанинг зулмидан қочиб, ўз бахтини топишга интилган Бўз бола ва унинг садоқатли дўстлари ҳақида ҳикоя қилади. Эртакда муҳаббат, садоқат ва

Булбулигўё
Халқ оғзаки ижоди

Золим подшоҳнинг олтин чинори учун Булбулигўё қушини топишга чиққан кенжа шаҳзода саргузаштлари ҳақида ҳикоя қилинади. У ўзининг мардлиги ва садоқат

Дурадгор билан тикувчи
Халқ оғзаки ижоди

Бу эртакда ҳунарманд дўстлар ўртасидаги рақобат ва муҳаббат ҳикоя қилинади. Тикувчи ўз маҳорати туфайли маликага уйланиб, подшоҳликка эришади.

Моҳистара
Халқ оғзаки ижоди

Шаҳзода Шавкат сирли кийикни қувиб, ўзга оламга тушиб қолади ва у ерда паризод Моҳистарага ошиқ бўлади. Бу саргузашт унинг ҳаётини бутунлай ўзгартириб

Орзижон билан Қамбаржон
Халқ оғзаки ижоди

Қамбаржон тушида кўрган Орзижон исмли маликага ошиқ бўлиб, уни топиш учун узоқ ёʻлга отланади. Унинг саргузаштлари давомида турли қийинчиликлар ва сино

Озодачеҳра
Халқ оғзаки ижоди

Балх подшосининг набираси Озодачеҳра кўп қийинчиликларни бошидан кечиради. Унинг саргузаштлари давомида адолат қарор топиб, ёвузлик жазоланади.

Ҳаммасини кўриш · 12 →