Қидирув

от 1. Кесиб, қирқиб тайёрланган, ажратиб олинган.

Кесма милтиқ.

Бир оздан кейин шоир иккита нон ва жуда нафис ишланган гулдор лаганчада кесма ҳалво олиб чиқди. — Ойбек, Навоий

Дастурхон ёзиб икки коса кесма ош олиб чиқди. — М. Осим, Тилсиз гувоҳ

2. мат. Тўғри чизиқнинг икки нуқтаси орасидаги ва шу нуқталарни қўшиб ҳисоблагандаги қисми.

фл. 1. Тиғ билан танаси, этини тилмоқ, тилиб ичига кирмоқ.

Бетини устара кесмоқ. Товонини шиша кесмоқ.

Қўлингизга нима қилди, Шокирбек? — Пичоқ кесиб кетди —

Ёмон кесдими? — А. Қодирий, Ўтган кунлар

2. Тиғли асбоб билан бўлакларга ажратмоқ, бўлакламоқ; қирқмоқ.

Нонни кесмоқ. Қовунни кесмоқ. Қазини кесмоқ.

Ҳар вақт мақтайдиган пичоғини қинидан суғуриб, тарвузни кесди. — Ойбек, Танланган асарлар

Зиёдахон шитоб билан угра кесар экан, унга [Сидиқжонга] бир қараб қўйди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари

3. Ортиқча, кераксиз қисмни тиғ билан олиб ташламоқ.

Ток кесмоқ. Гул кесмоқ.

Одатда, кучук боланинг қулоғини, думини кесишади. Чунки бунинг уларга фойдаси бор. — Ш. Холмирзаев, Оғир тош кўчса

Чўлоқ бўлиб юртимга қайтганимдан қайтмаганим берироқ эмасми?. Қарорим шу: оёғимни кесмайсизлар. — Н. Сафаров, Оловли излар

Оғриса ҳам, ярани ўз вақтида кесиб ташлаган яхши. — А. Мухтор, Бўронларда бордек ҳаловат

4. Канал, ёʻл ва шу кабилар қуриш учун ёки ер очиш мақсадида баландликни ковлаб, қазиб, ёриб, орасини очмоқ.

Адирни кесиб, ёʻл қурмоқ.

Оқбўра олислик қилса, тоғни тешиб ўтирмай, кесиб ўтказардик [сувни]. — М. Исмоилий, Фарғона тонг отгунча

5. кўчма Бирор жойнинг ўртароқ қисмидан, орасидан тиккалаб ёʻл олмоқ, ёʻналмоқ.

Ҳуши ўзига келган Бўта, бировнинг қўрғонига бемаҳал мўралаб турганидан хижолат бўлиб, толзорни кесиб, орқасига қайтди. — С. Аҳмад, Ҳукм

Булар [жангчилар] шағал тўкилган катта ёʻлни кесиб ўтиб, адирга томон чиқиб кетаётганда, ботаётган қуёшнинг ҳорғин нури рўпарадаги қорли тоғ чўққисини бир лаҳза қизартирди-да, сўнди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз

6. Баданга (унинг бирор аъзосига) қаттиқ, таъсирини ўтказмоқ (асосан, совуқ ҳақида).

Кучли изғирин қулоқларни кесади, совуқдан оёқларнинг бармоқлари увушади. — Ойбек, Танланган асарлар

Кейин Йигитали, баданларини сув кесиб юборди шекилли, эринибгина қирғоққа чиқиб чалқанча тушиб ётди. — Д. Нурий, Осмон устуни

7. кўчма Орага луқма ташлаб, гапни бўлмоқ, тўхтатмоқ.

Ёʻлчи ҳали гапини битирмаган эди, Мирзакаримбой уни кесди: — Бир терининг ичида қўй неча озиб, неча марта семиради, — деди салмоқланиб бой. — Ойбек, Танланган асарлар

8. с. т. Белгиламоқ (масалан, нархни).

Улгуржи савдогарларга сотиладиган молларнинг нархини Ҳожи Ҳамдам кесиб берарди. — М. Осим, Элчилар

9. с. т. Жазога ҳукм қилмоқ.

Суд ўғрини беш йилга кесди.

[Амаки Фотимага:] Энди эшикдан бир қадам нари жилма, пичоқни тўрт жойингга ураман Кейин, майли, ҳукуматинг мени кесадими, осадими, нима қилса қилаверсин! — П. Турсун, Ўқитувчи

Прокурор, отиб ўлдирилсин, деган эди, суд., етти йилга Сибирга кесди. — Чўлпон, Кеча ва кундуз

10. кўчма Пасайтирмоқ, қайтармоқ, ёʻқ қилмоқ.

Кун мисдай қизиб кетган, фақат адир ва сойлардан келган шабада куннинг тафтини кесиб, одамларга ором бериб турмоқда. — Ҳ. Назир, Сўнмас чақмоқлар

Аччиқни аччиқ кесади дегандек, дадасининг бу сўзлари ташқаридаги совуқни кесди шекилли, Сувонжон эшикни куч билан очиб, ўзини бўроннинг қучоғига отди. — С. Анорбоев, Оқсой

11. этн. кам қўлл. айн. Кестирмоқ 2.

Лекин маҳалламизда газета ўқийдиган бир шумтака бор, у ҳароми: — Султонбекдек бир давлатманд ўз ўғлини мавлуд тўйи билан кесди, деб газетага ёзаман, — дейди. — Ойбек, Танланган асарлар

ўзбекчакесмоқ, қирқмоқ, узилмоқрусчарезать, прерывать, прекращатьинглизчаcut

Оюлсуз киšи ўлсä кести уруй Farzandsiz (o‘g‘ilsiz) kishi vafot etsa, urug‘i uziladi – Если умрет человек, не имеющий детей, [считай, что] он перекратил свой род – If a person who does not have children die, consider that he has reshaped his family

Сабля свои ножны не режет., На свои руки топора не уронит., Свой дым глаза не ест.

Нож не режет свой черенок.

«Минг қилса ҳам қайнатам-да!» деб қўйдим. Ахир, отангиз менга ёмонлик кўзламас, ё пичоқ ўз сопини кесадими? — Как бы там от него мне не было хуже, но ведь он приходится мне тестем! — сказал я. — Полагаю, что ваш отец не желает мне зла; разве нож может резать свой черенок? — Шуҳрат, Балогат.

Склоненную (повинную) голову меч не сечет., Аналогия: Повинную голову меч не сечет.