Qidiruv

ot 1. Hayvon tanasining chiqaruv teshigi tepasidan boshlanadigan va ingichkalanib boruvchi eng ortki, oxirgi qismi; quyruq.

Sichqon sigʻmas iniga, gʻalvir bogʻlar dumiga. — Maqol

Tuyaning dumi yerga tegar, Xoʻjaning qizi erga tegar. — Maqol

Shoshgan oʻrdak ham boshi bilan, ham dumi bilan shoʻngʻiydi. — Maqol

U [it] dumini likillatdi-da, Nigoraning oyogʻi ostiga yota qoldi. — S. Anorboyev, Oqsoy

2. Baʼzi jonivorlar tanasining ket tomonidagi uzun patlar yoki ingichkalashgan qismi.

Xoʻrozning dumi. Qaldirgʻochning dumi. Ilonning dumi.

Haligi chavoq baliq qor ustida yalt-yult qilib sakraydi, dumi bilan savalaydi. — N. Fozilov, Diydor

Raisning oriq, qoramtir yuziga yarashmagan taqasimon moʻylovining uchlari chayon dumiday gajaklandi. — S. Nurov, Maysalarni ayoz urmaydi

3. Meva, barg va shu kabilarning bandi.

4. Sabzavot oʻsimliklarining yer yuzasida oʻsib turgan bargi.

Sabzining dumini kesmoq.

5. Uchish apparatlarining ingichkalashgan ket tomoni.

Birpasdan keyin lager ustida dumiga kattakon pufak bogʻlab olgan samolyot paydo boʻldi. — A. Qahhor, Oltin yulduz

Samolyotning dumida yelkamni qisgancha biqinib oʻtiraverdim. — Guldasta

6. Umuman biror narsaning keti, oxiri.

Yulduzning dumi. Qancha mashinalar qatorlashib oʻtdi, hali dumi koʻrinmaydi.

Charos deraza panjarasidan dumi likillab turgan dakang varrakni koʻrdi. — Oʻ. Hoshimov,Qalbingga quloq sol

Chopa berishning behuda ekanini payqab, eshelonning dumiga ulangan qizil vagonlarga toliqqan koʻzlarini umid bilan tikdi. — N. Safarov, Tanlangan asarlar

7. koʻchma Doim birovga ergashib yoki unga xushomad qilib, birga ortidan yuradigan odam; shotir.

Abdurasul Tojiboyning majlisda oʻz tarafini oladigan dumlar toʻplay boshlaganini gapirdi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Dum emish, xoʻja kelib menga dum boʻlsin. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

8. koʻchma s.t. Qarz, topshirilmagan imtihon

Uning matematikadan dumi bor.

ot tar. Oʻtmish chor Rossiyasida turli davlat muassasalarining nomi; hozirgi Rossiyada esa quyi palata nomi.

Davlat dumasi. Shahar dumasi.

Ular oʻsha duma saylovidan keyin sizni koʻrgani koʻzi yoʻq. — K. Yashin, Hamza

ot 1. Qoʻylarning ket tomonida son bilan bel oʻrtasida oʻsgan, asosan dumaloq shaklda koʻrinuvchi yogʻ qismi.

Semiz qoʻyning dumbasi katta, Semiz odamning — suhbati. — Maqol

Yolgʻiz qoʻyni haydash nuqul azob. Boʻynidan surgayman —

yoʻq, dumbasiga arqon solib tortaman — yoʻq. — Oybek, Tanlangan asarlar

Raʼno tomorqada dumbasi serkillagan, jingalak yungli qoʻzichoqlarga maysa yulib berayotgan edi. — H. Nazir, Soʻnmas chaqmoqlar

2. Qoʻy tanasining shunday qismidan chiqqan yogʻ.

Dumba toʻgʻramoq. Dumba eritmoq. Uzoqdagi dumbadan yaqindagi oʻpka yaxshi. — Maqol

Qaynonaning maslahati bilan dokaga dumba oʻrab, chaqaloqqa soʻrdirishdi. — Mirmuhsin, Jaholat panjasi

Mamat qassob ogʻrinibgina yarim kilodan oshiq dumbani taroziga tashladi. — Yoshlik

3. Odam tanasining son bilan bel oʻrtasidagi yumshoq orqa qismi.

Kimdir skameykaga gazeta solib oʻtirgan ekan, dumbasining izi tushib qopti. — X. Toʻxtaboyev, Shirin qovunlar mamlakati

sft. 1. Dumi bor.

Uzun dumli ot. Dumli koʻylar.

Ser televizor vishkasiga anqayib qolganda, sichqon dumli, rapidasimon beretkasini shabada uchirib ketdi, koʻngli xiralandi. — Mushtum

2. s. t. ayn. Dumli yulduz kometa.

3. koʻchma Oʻqishdan qarzdor, qoloq.

U [Karima] rahbarlik qilgan sinfda bironta ham dumli oʻquvchi qolmadi.

ot 1. Donli ekinlar, mevalarning taʼm kirib qolgan, lekin hali yetilib pishmagan holati.

Hali dumbul shaftolilarning shoxlari yerda. — Oybek, O.v.shabadalar.

Chol quroq dasturxon yozib, sopol taqsimchada dumbul oʻrikdan qoʻydi. — T. Malik, Qadr

2. Hali qotmagan, sutmi-qatiq boʻlib qolgan (don haqida).

Dumbul joʻxori.

Bir tanobcha yerga joʻxori ekilsa, dumbul boʻlmasdan tamom boʻlar edi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Nusratbek yoʻl chetidagi mayda bargli gullarning yaprogʻini titkilab oʻtayotganda, kungaboqar dumbulining hidi anqidi. — S. Nurov, Maysalarni ayoz urmaydi

Boshoqlar chaykalar, dumbulroq lekin, Dumbul boshoqlarda hali sut donlar — Mirtemir, Asarlar

3. koʻchma Aqlsizroq, tentaknamo, devonasifat.

Dumbul odam

Xoʻp, bu odamning bugun koʻli uzun. Ertaga surobi toʻgʻri boʻlgach, bu dumbul erkatoy nima qiladi? — Yoshlik

Yaramas, bizni haqorat qildi! Dumbulsan! dedi. — Mirmuhsin, Meʼmor

4. Hayot tajribasi boʻlmagan; xom, gʻoʻr.

— Oʻqishga hafsala qolmadimi? — Hafsala-ku bor-a, — dedi Xoldor nimalarnidir eslab, — ammo oʻylab qarasam, dumbul ekanman, pishgunimcha shoshirmang. — I. Rahim, Zangori kema kapitani

Bu zamonning dumbul qizlari naridan-beri bir ish qilib qoʻyishadi-da, keyin oh urib, chapak chalib qolishadi. — Mirmuhsin, Umid

Afsuski, ayrim nashriyot va redaksiyalarda gʻoyat masʼuliyatli ishlar chalamulla, dumbul muharrirlar koʻliga topshirib qoʻyilgan. — Yoshlik

5. koʻchma Mazmunan pishiq-puxta emas; xom; qiyomiga yetmagan.

Dumbul asardan fazilat qidiradigan estetik noʻnoq tanqidchilar faoliyatiga chek qoʻyish lozim. — Gazetadan

Shoirning Sevgi sirlari toʻplamida qiyomiga yetmagan, dumbul sheʼrlar uchrab turadi — Gazetadan

n bot. pedicel, fruit stem, fruit- stalk, stipule