Поиск

ot 1. Boshning sochsiz taqir yoki kal yeri.

Boshim — toz, koʻnglim — noz. — Maqol

2. Shunday bosh va shunday boshli odam, kal.

Toz taranguncha, toʻy tarqalar. — Maqol

fl. 1. Toʻzondek har yon sochilmoq, uchmoq, toʻzgʻimoq.

Par toʻzib ketdi.

Jimjimador yaproqlaring Sargʻayib band uzmoqda. Bevatanday shamol bilan Yerda izgʻib toʻzmoqda. — T. Toʻla

2. koʻchma Har yonga tarqalmoq, tarqalib, sochilib ketmoq, parokanda boʻlmoq.

Qoʻylar boʻri tegganday toʻzdi.

Sheʼr anjumani toʻzdi, uyat soʻz aralashdi. — S. Abdulla, Mavlono Muqimiy

3. koʻchma Tarqamoq; tarqab, boʻlinib yoʻq boʻlmoq.

Umr oʻzadi, husn toʻzadi. — Maqol

Gavhar xayollari toʻzib, Talʼatga oʻgirilib qaradi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

Nahot shunday oson boʻlsa bu dunyoning toʻzmogʻi. — T. Toʻla

4. Betartib yoyilmoq, toʻzgʻimoq, paxmaymoq.

Silliq qilib taralgan, koʻp diqqat va mehnat sarf qilinib oʻrilgan sochlar toʻzgan, sochilgan. — A. Qahhor, Sarob

5. Eskirib, titilib ishdan chiqmoq.

Kengash qilgan el ozmas, Keng bichilgan toʻn toʻz-masalan — Maqol

Menga ovqat beradi, kiyimim juda toʻzsa, kiyim qilib beradi. — Oybek, Tanlangan asarlar

6. koʻchma kam qoʻll. Oʻzini oldirmoq, xazon boʻlmoq, soʻlmoq.

Xoʻjayin aytgancha, uzilmagan gul boʻlmasa ham, ruhi, qalbi bu chirkin boʻgʻiq muhitda soʻnmagan, toʻzmagan koʻrinadi. — Oybek, Tanlangan asarlar

sft. 1. Kir, chang, ifloslik va shu kabilardan xoli (xoli qilingan), ozoda, pokiza.

Toza idish. Toza kiyim. Toza uy. Toza kiyinmoq.

Aʼzoyi badanimni Xoʻp yaxshilab yuvaman.

Tirnogʻimni, tishimni Doim toza tutaman. — Uygʻun

Qoʻllarini toza sochiqlarga artishdi. — K. Yashin, Hamza

2. Chang-gʻubordan xoli; begʻubor, sof, musaffo.

Toza osmonda yulduzlar charaqlaydi. — S. Nurov, Narvon

Toza havodan toʻyib nafas oldi. — S. Siyoyev, Avaz

Har taraf sof, toza maysa-koʻkat — Gʻayratiy

3. Aralashmalardan xoli; sof, asil.

Toza oltin.

Mana bu durmi? Juda toza ekan, Nuri opamda ham bor-a? — Oybek, Tanlangan asarlar

Gulnor kelgach, u Yoʻlchi bilan qizga shivirladi: — Mana bu juda toza choy. — Oybek, Tanlangan asarlar

4. Xirildoq va shu kabilar kamchiliklardan xoli, jaranglab chiqadigan tovush, ovoz haqida.

Oshna ashulalarning dilrabo kuyi, hofizning toza va shirali ovozi Elmurodning yuragiga bahor nashʼalaridek quyildi. — Shuhrat, Shinelli yillar

5. koʻchma Dogʻ tushmagan, bulgʻanmagan; sof, pok.

Toza vijdon. Toza nom. Toza qalbda dogʻ boʻlmas. — Maqol

Murzin yanada qizishib, boʻrtib, davom etdi: — Men uni yaxshi bilaman. U yaxshi qiz, koʻngli toza. — Shuhrat, Shinelli yillar

6. rvsh. Juda ham, rosa.

Toza charchadik. Sizni toza kutdik.

Yigit-qizlar xolaning gaplariga toza kulishdi. — N. Safarov, Oliyaxon Sultonova

Bechora! Qalligʻini koʻraman, deb toza baloga qolgan ekan! — P. Tursun, Oʻqituvchi

7. shv. Yangi.

Toza maktab ochsang, kofir deydi, gazeta oʻqisang, dahriy deydi. — J. Sharipov, Xorazm

Toʻrani olajak toza xotinidan sovitib berasiz. — J. Sharipov, Xorazm

Matpano: — Tagʻin kelaman, ogʻa, toza gap boʻlsa, yetkazaman, oʻksimay yuring, — deb peshinlatib joʻnadi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik

ot 1. Oyoqlari ingichka, tumshugʻi uzun, xipcha, yugurik ov iti.

Har yerning tulkisini oʻz tozisi bilan ovlar. — Maqol

Xohlasa, qarchigʻayini qoʻliga qoʻndirib, tozi itni ergashtirib, odamlari bilan toqqa chiqib ketardi. — P. Tursun, Oʻqituvchi

Oʻgʻlim ovga ketadi Asil ovchi tozi bilan. — Boychechak

2. Chopqir ot, tulpor.

Ostimda irgʻiydi Gʻirkoʻkday tozi. — Malikayi ayyor

Ustiga minganda uchar tozingni, Qoʻlga olsang biz qip [qilib/ bergan sozingni. — Erali va Sherali

ot Kishining qiyinchilik, kulfat, ogʻriq va shu kabilarga chidash qobiliyati; chidam, bardosh.

Toʻzim bilan oʻqimoq.

Qaysi bir sadaf siyna Toʻzim-la sanchib igna, Injularin birma-bir Shu shohiga qadagan? — Gʻ. Gʻulom

Salimning kutgani chiqmadi, qoʻrgʻonda avvalgiday tinchlik, jimjitlik. Bu hol uni yana ezdi. Oxiriga qadar kutishga kuch va toʻzim sezmadi oʻzida. — Oybek, Tanlangan asarlar

ot 1. Har yon sochilgan, toʻzigan holatli, holdagi.

Toʻziq xas-xushlarni supurib, bir yerga toʻplamoq.

Bari bir, rahbar ogʻizga yaqin boʻladi. Qancha kamtar boʻlsang ham, koʻpning ogʻzida boʻlasan. Katta boʻldingmi, tuprogʻing toʻziq boʻladi, azizim. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli

2. koʻchma Sochiq, sochilgan, boʻlingan; parishon.

Uning xayoli toʻziq.

3. Betartib yoyilgan, toʻzigan, toʻzgʻoq, paxmoq.

Qiz tol tagidan chiqib yugurgancha, oʻzini suvga otdi. Nizomjon uning orqasidan oppoq boldirlarini savalagan toʻziq sochlarini koʻrib qoldi. — S. Ahmad, Ufq

4. Eskirgan, titilib ketgan.

Hujraning burchagida Shoqosimning uvada choponi, toʻziq koʻrpa-yostigʻi uyilgan. — Oybek, Tanlangan asarlar

Gulnor koʻcha eshigidan hovlisiga kirarkan shipi, devorlari toʻziq ayvonga paranjisini otdi. — Oybek, Tanlangan asarlar