ot 1. din. Kishi hayotligida u bilan birga, vafotidan keyin esa tanadan chiqib, abadiy qoladigan koʻzga koʻrinmas narsa, kuch; arvoh.
Ruh tanadan chiqqach, tana oʻladi. — Fan va turmush
Hozir uning ruhi, Sidqiyning arvohi Madina orqasidan ergashib ketayotganday koʻrinardi. — Mirmuhsin, Chodrali ayol
Xayolan uning ruhiga sigʻinadi, undan madad istaydi. — S. Siyoyev, Yorugʻlik
2. Kishining ichki holatini, psixik kechinmalarini, his-tuygʻularini aks ettiruvchi kayfiyati.
Koʻtarinki ruh. Uning ruhi koʻtarildi.
Ertalabki sof havo uning ruhini yengillatib yubordi. — H. Nazir, Yonar daryo
Umidning ularnikida mehmon boʻlganini eshitgan Hafiza birdan ruhi koʻtarilib, xursand boʻlib ketdi. — Mirmuhsin, Umid
Qutidor hali ham Otabekning ruhiga tushuna olmagan edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
[Yoʻlchining] Koʻksi goh yupantiruvchi kechinmalar bilan, goh butun ruhiga singgan totli hasrat bilan toʻla edi. — Oybek, Tanlangan asarlar
3. Kishining ichki dunyosini, maʼnaviy qiyofasini, oʻy-fikrlarini, maslak va maqsadlarini aks ettiruvchi kayfiyati.
Milliy ruh.
Saida Zunnunovaning ijodi ham boshdan-oyoq mana shunday iftixor ruhi bilan sugʻorilgandir. — Gazetadan
Bolalarni Vatanga muhabbat ruhida tarbiyalaydigan oʻyingohlar kerak. — Saodat
[Hoji] Majlisning Niyoz qushbegi ruhida borganligini yaxshi sezdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
Basila Nazarovna bu qizning ruhida boʻysunuvchanlik emas, isyonkorlik borligini koʻrib, tutaqib ketdi. Oʻ. — Hoshimov, Qalbingga quloq sol
4. Kibr-havo, dimogʻ.
Manmanlik ruhi. Kattalik ruhi.
5. Kishining umumiy kayfiyati, kayf-ahvoli.
Ruhi soʻlgʻinning ishi soʻlgʻin, Ruhi tetikning ishi tetik. — Maqol
Shu kuni Gavhar lanj boʻlib uygʻondi. Uning ruhi tushib ketgan, nimadan xafaligini oʻzi ham bilmas, lekin hech ishga qoʻli bormasdi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Rustam qorongʻi tushib qolgan qishloq koʻchasidan ruhi choʻkkan ahvolda yurib borarkan, hadeb shu savolni takrorlardi: — Nega oladi? — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol
Oʻjar ruhim, jangari ruhim, Bir zumgina oʻyga tolsang-chi. — A. Sher, Qadimgi kuy
6. Aʼlo kayfiyat; bardamlik, tetiklik; huzur, zavq.
Otabek sunbul isli sochlardan ruh olar, Kumush goʻyo uning bagʻriga singib ketgan edi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
7. koʻchma Jonlilik, fayz.
Navoiy uy ichiga kirishi bilan majlisga ruh kirdi. — M. Osim, Ajdodlarimiz qissasi
Oʻyin qizib borar edi, uyning daricha, eshiklari beklanib, tokchalarga sham yoqilgandan soʻng, bazmning ruhi yana oshdi. — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar
8. Ortiq zavq; pafos.
[Sultonmurod] Doʻstining sheʼrlarida boʻlgan nuqsonlarini yedirib ketish uchun koʻproq zavq va ruh bilan oʻqishga tirishdi. — Oybek, Navoiy
9. Ish-harakat, voqea-hodisa va shu kabilarning borishidagi, yoʻnalishidagi xarakterli xususiyat.
Zamon ruhi.
— Inshoollo, shu yigit mirzaboshi boʻlar! — dedi Safar boʻzchi suhbatning ruhini bilmagan holda. — A. Qodiriy, Mehrobdan chayon
Yaxshi asar yaratish uchun avvalo zamon ruhini tushunmoq kerak. — Shukrullo, Javohirlar sandigʻi
Izlanish va ijodkorlik ruhi laboratoriya muhitini belgilaydi. — Gazetadan
Adabiyot hamisha navqiron kuchlardan quvvat oladi, ular hisobiga boyib, yangicha ruh va yoʻnalishlar kasb etadi. — Yoshlik
10. Maslak, taʼlimot, hujjat va shu kabilarning asosiy mohiyati, ular negizidagi belgilovchi gʻoya.
Qonunning ruhi. Konstitutsiyaning ruhi.
11. fls. Maʼnaviy-ruhiy, nomoddiy ibtidoni ifodalovchi falsafiy tushuncha; onglilik va ongsizlik birligini ifodalovchi falsafiy kategoriya.
- Ruhi pok Toza, pokiza nom, xotira. Shu kuni doshqozonda osh damlanib, oʻtgan ulugʻ ajdodlarimiz ruhi pokiga duoyi fotihalar qilindi. — Gazetadan
- Ruhi ravon Harakatdagi, yurib turgan qon, jon. Tuygʻularim tugʻyonidan bexabarsan, Tegma bir dam, goʻzal, ruhi ravonimga. — T. Toʻla, Asarlar
- Ruhi yengil tortmoq (yoki yengillashmoq) 1. Sogʻayib, tuzalib yoki hordiq olib, oʻzini yengil, durust his qilmoq. Bugungi osoyishta uyqu Poʻlatjonga ancha quvvat kirgizdi, oʻzini tetik, ruhini yengil seza boshladi. — Oydin, Sadagʻang boʻlay, komandirAtrofga suqlanib qararkan, koʻngli nimadandir shodlanib, ruhi yengillashdi. — YoshlikSamandarning ruhi ancha yengil tortdi, yana chorbogʻga oʻtdi. — S. Karomatov, Bir tomchi qonSergey Petrovich uning koʻnglini koʻtarib hazillashar, u yerdan Adolatning ruhi yengil chiqardi. — S. Zunnunova, Gulxan
- Ruhi tetik Kayfiyati yaxshi, dimogʻi chogʻ, xursand. Uch kundan beri Alimardon shod, ruhi tetik edi. Butunlay sogʻayib qoldi. — Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq solBunaqa obroʻ kimning tushiga kiribdi deysiz. Ruhim tetik, bir gapirib, oʻn kulaman. — S. Ahmad, Saylanma
- Ruhi tushmoq yoki ruhini tushirmoq Ruhiy tushkunlikka berilmoq; hafsalasi pir boʻlmoq, kayfiyati yomonlashmoq. Birovga aytib, tushuntirib boʻlmaydigan hasrat uyquni, darmonni qochirib, ruhini tushirib, bir holatga keltiradi odamni. — A. Muxtor, Tugʻilish