fl. 1. Parchalab yoki qoʻporib, agʻdarib yoʻq qilmoq; ishdan chiqarmoq, yaroqsiz holga keltirmoq; vayron qilmoq, yemirmoq.
Devorni buzmoq. Uyni buzmoq. Oʻyinchoqni buzmoq. Uy buzganning uyi buzilar. — Maqol
Otning yomoni oxur buzar. — Maqol
ilonning oʻrdasini buzganingiz chakki boʻpti-da, oʻgʻlim. — M. Mansurov, Yombi
[Dadavoy Xadichaga:] Soat meniki. Buzadigan ham oʻzim, tuzatadigan ham oʻzim. — Uygʻun, Navbahor
Jaynoq, qulfni buzma, yaxshilik koʻrmaysan. — N. Safarov, Sharq tongi
2. Oʻzgartirib, boshqa maqsadda foydalanish uchun moslamoq.
Bedani buzib, paxta ekmoq. Paltoni buzib, kostyum qilmoq.
Mana, kanal bitdi, mana bu toʻqaylarni buzib, yangi yer ochayotibmiz. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari
Uyda bir eski gilamcha bor edi, uni buzib, yana bir xurjun qilib olar edim. Mirtemir.
3. Insonning biron-bir ruhiy holatiga, osoyishtaligiga ziyon keltirmoq, zarba bermoq.
Ikromjon xotinining quvonchini buzgisi kelmadi. — S. Ahmad, Ufq
Eski turmush quzgʻunlari, bir yangi turmush qurgan oilaning turmushini buzmoq uchun qanday hiylalar qilgansiz. — Hamza, Tuhmatchilar jazosi
4. Jamoaviy qoidalarga, turmush tarziga xilof ish qilmoq, unga rioya (amal) qilmaslik.
Qonunni buzmoq. Intizomni buzmoq.
Sen, rais, umumiy yigʻilish qarorini buzma, oʻzboshimchalik qilma, ha, yomon oqibatlarga olib keladi. — Sh. Rashidov, Boʻrondan kuchli
Uz ahdingni buzib, inkor aylama. — Habibiy, Devon
5. Zararli taʼsir koʻrsatib, ishini, faoliyatini yomonlashtirmoq.
Yogʻli ovqat meʼdani buzadi.
6. Mavjud vaziyatni, holatni oʻzgartirmoq, unga xalal bermoq.
Tinchlikni buzmoq. Suhbatni buzmoq.
Bu jimlikni oxiri Jannat buzdi. — S. Ahmad, Ufq
Begʻam, betashvish doʻstlar shirin uyquda edilar. Elmurod ularning uyqusini buzmaslik uchun asta karavoti yoniga bordi. — P. Tursun, Oʻqituvchi
7. Haqiqatdagidan, aslidagidan boshqacha qilib yubormoq.
Haqiqatni buzib koʻrsatmoq. Soʻzni buzib yozmoq. Fikrni buzib talqin qilmoq.
— Mezbon qani, Teshabay? — dedi u, rus tilini nemislarga xos bir talaffuz bilan buzib. — M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha
8. Uddasidan chiqa olmay, yomon yoki yaroqsiz qilib qoʻymoq.
Oshni buzib qoʻyibsiz. Suratni buzib qoʻyibsiz.
9. Inson axloqi, feʼl-atvorini yomon tomonga oʻzgartirmoq.
Kishining zari kishini buzar, zarni koʻrgan — zanjirni uzar. — Maqol
Hali erimniyam buzyapman deng? — Hamza, Tuhmatchilar jazosi
10. Oʻzaro munosabatlarni yomonlashtirmoq, chatoqlashtirmoq.
Yaxshi oʻgʻil yurt tuzar, yomon oʻgʻil yurt buzar. — Maqol
Jahl ustida urishib qolgan boʻlsangiz, ehtimol, yarashib qolarsiz. Oilangizni buzmang! — Mirmuhsin, Umid
Kimki odamlar oʻrtasini buzib yuruvchi boʻlsa, u ham moʻmin emasdir. — Fan va turmush
11. Bokiralikdan judo qilmoq, nomusiga tegmoq.
Ahmoq yigit nodonlik qilib, qizni buzib qoʻyibdi.
12. Biror harakatni, marosimni toʻxtatmoq.
Sen buzding Nodirshohning toʻyini — Yusuf va Ahmad
13. Foydalana boshlamoq (yaxlit yoki yangi narsalardan).
Pulni buzmoq. Bochkadagi yogʻni buzmoq.
- Goʻshtni buzmoq Butun molning goʻshtini boʻlaklarga boʻlmoq, burdalamoq.
- Koʻngilni buzmoq 1. Koʻnglini vayron qilmoq, dilini ogʻritmoq. Dildor ana shunday koʻngilni buzadigan oʻylar bilan band edi. — S. Ahmad, UfqUmidingni uzma, koʻnglingni buzma. — Maqol
- Olamni (yoki dunyoni) buzmoq Atrofni boshga koʻtarmoq, larzaga solmoq. Ichkarida xotinlar majlisi: birov yor-yor oʻqib, tagʻin bittasining quvonchi ichiga sigʻmay xoxolab, dunyoni buzadi — A. Qodiriy, Oʻtgan kunlarBaʼzilar borki, qilar ishining tayini yoʻq, daʼvosi olamni buzadi. — H. Nazir, Oʻtlar tutashganda
- Taxini buzmoq Kiyilmagan kiyim, tutilmagan oʻrin-bosh va shu kabilardan foydalana boshlamoq.
- Xayolni buzmoq Xayolni boʻlmoq, sochmoq. Faqat oshxonadan chiqib kelayotgan kelinning salomigina uning xayolini buzdi. — Oydin, Doʻndiqdan ham yosh ekan
- Husn buzmoq Husniga mos tushmay, koʻzga yomon qilib koʻrsatmoq. Endi uning xayolini band qilgan narsa qishloqning husnini buzib turgan eski goʻristonni koʻchirish muammosi edi. — A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlariMahallada, shoir Shukrullo taxta imorat qurib, koʻchamizning husnini buzdi, unda did yoʻq ekan-ku, degan gap tarqalibdi. — Shukrullo, Saylanma