Қидирув

предлог 1. с вин. -га, устига, тарафга, томонга

поезд идёт на юг поезд жануб томонга боради; поезд жанубга жўнайди

он взглянул на меня у менга кўз ташлади; у менга қаради

взглянешь — заплачешь, а кроме него на свете нет қарасанг — кўз ёш тўкасан, қарамасанг — у оламда ягона

2. с предл. -да, устида, тепасида, бўйида, тарафда, томонда

карта висит на стене карта деворда осиғлиқ турипти

на брюхе шёлк, а в брюхе щёлк усти ялтироқ — ичи қалтироқ

3. обектни ёки ҳаракат воситаларини ифодалашда қўлланади

4. иш-ҳаракатнинг вақтини ифодалайди

5. муддат, муҳлат ёки бирор вақт оралиғини ифодалашда қўлланади

(надо) предлог с тв. 1. -да, тепасида, устида

лампа висит над столом чироқ стол тепасида осилиб турипти

над озером летают птицы кўл бўйида қушлар учиб юрипти

2. билан, устида (иш-ҳаракатнинг обектини ифодалайди)

работать над статьей мақола ёзиш билан банд бўлмоқ

3. посл. баъзи феъллар билан келиб, кимсага, нарсага муносабатни билдиради

не смейся, братец, над чужой сестрицей: своя в девицах аввал ўзингга боқ, кейин ноғора қоқ.

керак, лозим

Асл луғавий маъноси — хат, мактуб. Бадиий адабиётда мактуб тарзида ёзилган шеърий асар — эпистоляр жанр (қ.)нинг бир тури. Нома жанри форс-тожик, ўзбек ва бошқа туркий халқлар адабиётида кенг тарқалган. Ўзбек классик адабиётида бу жанрда дунёвий адабиётнинг бир қатор муҳим асарлари вужудга келди. «Муҳаббатнома» (Хоразмий), «Латофатнома» (Хўжандий), «Даҳнома» (Амирий), «Таашшуқнома» (Саид Аҳмад) каби асарлар ХИВ—ХВ асрлар ўзбек адабиёти тарихидаги дунёвий поезия намуналаридир. Алишер Навоийнинг Сайид Ҳасан Ардашерга ёзган шеърий мактуби — «Маснавий» ҳам аслида нома жанрига мансуб бўлиб, у реалистик моҳияти, чуқур социал-фалсафий мазмуни билан характерланади ва Хоразмий, Хўжандий ҳамда Амирийларнинг ишқий номаларидан тубдан фарқ қилади. Саёҳат таассуротлари асосида вужудга келган асарлар ҳам номанинг бир тури бўлиб, улар саёҳатнома деб юритилади. Муқимийнинг «Саёҳатнома»си бунинг ёрқин мисолидир. Нома мустақил бир асар бўлиши билан бирга, катта ҳажмдаги эпик асарнинг бир бўлаги бўлиб келиши мумкин. Масалан, Шириннинг Фарҳодга, Татянанинг Онегинга ёзган мактублари. Шеърий нома ўзбек совет адабиётида коллектив ижод тусини олиб, бирон катта воқеа ёки тарихий сана муносабати билан халқ номидан партия ва ҳукумат бошлиқларига қарата ёзилади. Масалан, «Коммунизм сездига — элимиз армуғони», «Ташаккурнома» (Улуғ рус халқига ўзбек халқидан мактуб), Ўзбекистон Ссрнинг 40 йиллиги муносабати билан КПСС Марказий Комитетига ўзбек халқи номидан ёзилган «Саломнома» ва ҳ.к. Нома термини кенг маънода умуман асарга, китобга нисбатан ҳам қўлланилган. Масалан, «Синдбоднома», «Шоҳнома» (Фирдавсий), «Искандарнома» (Низомий), «Шайбонийнома» (Муҳаммад Солиҳ), «Тўтинома» (Хиромий) каби йирик эпик асарлар, «Сиёсатнома» (Низомулмулк), «Шайбонийнома» (Биноий), «Убайдуллонома» (Муҳаммадамин Бухорий), «Абдуллонома» (Ҳофиз Таниш Бухорий) каби тарихий, сиёсий рисола ва китоблар. «Бобирнома» (Бобир), «Ҳумоюннома» (Гулбадан бегим) каби мемуар асарлар., нома