Поиск

Yangi davr adabiyotidagi katta hajmli epik asar boʻlib, uning asosiy xususiyatlari inson hayotini butun murakkabligi bilan har tomonlama va toʻliq tasvirlashdan, ishtirok etuvchi shaxslar taqdirini aks ettiruvchi koʻp planli syujetga ega boʻlishdan iboratdir. Bu xususiyatlar roman janri taraqqiyotining turli bosqichlarida turlicha namoyon boʻladi. Ayrim manbalarda Apuleyning «Dafnis va Xloya», Petroniyning «Satirikon», Fon Eshenbaxning «Tristan va Izolda» kabi asarlari roman deb yuritiladi. Haqiqatan bunday asarlarda romanga xos muhim belgilar mavjud boʻlsa ham, biroq hozirgi maʼnodagi haqiqiy roman Uygʻonish davrining oxirlariga kelib paydo boʻldi. Roman janrining shakllanishi renessans davrida yaratilgan Bokkachchoning «De, roman

romans. Uncha katta boʻlmagan va kuylash uchun yozilgan lirik sheʼr. Bunday sheʼr dastlab roman tillarida (yaʼni fransuz, ispan, provansal, italyan, portugal, rumin tillarida) yaratilganligi va latin tilidagi kitobiy sheʼrlardan farqlanib turishi uchun romans termini bilan atalgan. Biroq bu termin turli mamlakatlarda, turli vaqtlarda turlicha maʼnolarda qoʻllanilgan. Masalan, dastlab Ispaniyada mavrgarla qarshi milliy kurashni aks ettiruvchi epik sheʼrlar, ingliz sheʼriyatida ritsarlik poemalari, Fransiyada esa sof ishqiy xarakterdagi lirik qoʻshiqlar romans deb yuritilgan. Soʻnggi maʼnoda romans termini XIX asrning boshlarida rus sheʼriyatida qoʻllanila boshlandi. Rus poeziyasi va muzikasining ulugʻ daholari romansga ijtimoiy-siyosiy motivlarni kiritdilar. Bu hol ayniqsa rus sovet poeziyasida kuchaydi. Romansning sheʼriy teksti uchun ohangdorlik, izchil va sodda sintaktik tuzilish, gapning band doirasida nisbiy tugalligi kabi xususiyatlar xosdir. A. S. Pushkin, M. Yu. Lermontov, F. I. Tyutchev, N. A. Nekrasov, A. A. Fet, S. A. Yesenin, M. V. Isakovskiy kabi rus shoirlarining eng yaxshi asarlari kuyga kirib, romansga aylantirildi. Romans janri oʻzbek adabiyotiga xos emas. Biroq ayrim shoirlarning gʻazallari bastakorlar tomonidan kuyga solinib, keyinchalik romansga aylantirilmoqda. Masalan, Alisher Na-

термин romantika

қ. romantizm

Shatobrianning «Rene» va «Atala» asarlarida

M. Gorkiy yaratgan «Izergil kampir», «Lochin qoʻshigʻi», «Qiz va oʻlim» kabi asarlar revolyutsion romantizmga asoslangandir.

Juda murakkab va boy hayotiy materialni, butun bir davrni oʻz ichiga olgan roman. Masalan, S. Ayniyning «Qullar» romani roman-epopeyadir., roman-epopeya

Lirik-epik poeziya janrlaridan biri boʻlib, roman (q.) janriga xos barcha xususiyatlarni oʻzida mujassamlashtirgan, lekin sheʼriy tuzilishga ega boʻlgan katta hajmli asar. Sheʼriy romandagi sheʼriy tuzilish shakliy xarakter kasb etib qolmay, balki u janr tabiati uchun zaruriy shartlardan biri hamdir. Binobarin, sheʼriy roman ham koʻp planli syujetga ega boʻladi, katta hayotiy voqealarni qamrab oladi, asardagi voqealar bir-biri bilan bogʻlangan, shartlangan holda taraqqiy qiladi. Biroq yana bir muhim tomoni shundaki, prozaik romandan farqli oʻlaroq, sheʼ-, sheʼriy roman