Поиск

предлог 1. с вин. -ga, ustiga, tarafga, tomonga

поезд идёт на юг poyezd janub tomonga boradi; poyezd janubga joʻnaydi

он взглянул на меня u menga koʻz tashladi; u menga qaradi

взглянешь — заплачешь, а кроме него на свете нет qarasang — koʻz yosh toʻkasan, qaramasang — u olamda yagona

2. с предл. -da, ustida, tepasida, boʻyida, tarafda, tomonda

карта висит на стене karta devorda osigʻliq turipti

на брюхе шёлк, а в брюхе щёлк usti yaltiroq — ichi qaltiroq

3. obyektni yoki harakat vositalarini ifodalashda qoʻllanadi

4. ish-harakatning vaqtini ifodalaydi

5. muddat, muhlat yoki biror vaqt oraligʻini ifodalashda qoʻllanadi

(надо) предлог с тв. 1. -da, tepasida, ustida

лампа висит над столом chiroq stol tepasida osilib turipti

над озером летают птицы koʻl boʻyida qushlar uchib yuripti

2. bilan, ustida (ish-harakatning obyektini ifodalaydi)

работать над статьей maqola yozish bilan band boʻlmoq

3. посл. baʼzi feʼllar bilan kelib, kimsaga, narsaga munosabatni bildiradi

не смейся, братец, над чужой сестрицей: своя в девицах avval oʻzingga boq, keyin nogʻora qoq.

kerak, lozim

Asl lugʻaviy maʼnosi — xat, maktub. Badiiy adabiyotda maktub tarzida yozilgan sheʼriy asar — epistolyar janr (q.)ning bir turi. Noma janri fors-tojik, oʻzbek va boshqa turkiy xalqlar adabiyotida keng tarqalgan. Oʻzbek klassik adabiyotida bu janrda dunyoviy adabiyotning bir qator muhim asarlari vujudga keldi. «Muhabbatnoma» (Xorazmiy), «Latofatnoma» (Xoʻjandiy), «Dahnoma» (Amiriy), «Taashshuqnoma» (Said Ahmad) kabi asarlar XIV—XV asrlar oʻzbek adabiyoti tarixidagi dunyoviy poeziya namunalaridir. Alisher Navoiyning Sayid Hasan Ardasherga yozgan sheʼriy maktubi — «Masnaviy» ham aslida noma janriga mansub boʻlib, u realistik mohiyati, chuqur sotsial-falsafiy mazmuni bilan xarakterlanadi va Xorazmiy, Xoʻjandiy hamda Amiriylarning ishqiy nomalaridan tubdan farq qiladi. Sayohat taassurotlari asosida vujudga kelgan asarlar ham nomaning bir turi boʻlib, ular sayohatnoma deb yuritiladi. Muqimiyning «Sayohatnoma»si buning yorqin misolidir. Noma mustaqil bir asar boʻlishi bilan birga, katta hajmdagi epik asarning bir boʻlagi boʻlib kelishi mumkin. Masalan, Shirinning Farhodga, Tatyananing Oneginga yozgan maktublari. Sheʼriy noma oʻzbek sovet adabiyotida kollektiv ijod tusini olib, biron katta voqea yoki tarixiy sana munosabati bilan xalq nomidan partiya va hukumat boshliqlariga qarata yoziladi. Masalan, «Kommunizm syezdiga — elimiz armugʻoni», «Tashakkurnoma» (Ulugʻ rus xalqiga oʻzbek xalqidan maktub), Oʻzbekiston SSRning 40 yilligi munosabati bilan KPSS Markaziy Komitetiga oʻzbek xalqi nomidan yozilgan «Salomnoma» va h.k. Noma termini keng maʼnoda umuman asarga, kitobga nisbatan ham qoʻllanilgan. Masalan, «Sindbodnoma», «Shohnoma» (Firdavsiy), «Iskandarnoma» (Nizomiy), «Shayboniynoma» (Muhammad Solih), «Toʻtinoma» (Xiromiy) kabi yirik epik asarlar, «Siyosatnoma» (Nizomulmulk), «Shayboniynoma» (Binoiy), «Ubaydullonoma» (Muhammadamin Buxoriy), «Abdullonoma» (Hofiz Tanish Buxoriy) kabi tarixiy, siyosiy risola va kitoblar. «Bobirnoma» (Bobir), «Humoyunnoma» (Gulbadan begim) kabi memuar asarlar., noma