Qidiruv

pashsha

Lirik turga mansub klassik adabiyotda ham, hozirgi davr adabiyotida ham mavjud sheʼriy janrlardan biri. Muxammas besh misradan tuzilgan bir necha bandlardan iborat boʻlib, a-a-a-a-a, b-b-b-b-a va h.k. tarzida qofiyalanadi. Muxammas ikki xil boʻladi: 1. Mustaqil muxammaslar. Bunday muxammaslar Sharq adabiyotshunosligida «tabʼi xud muxammas» deb yuritiladi. Ular klassik adabiyotda juda koʻp uchraydi. Navoiyning bir muxammasidan keltirilgan quyidagi band tabʼi xud muxammasga misol boʻla oladi: ...Gar meni majnuni shaydo noʻya qilsai bahr-u bar, Yoʻqsa shahru kuy aro har yon yugursam bexabar, Demagikim, har eshikka nevchun aylabsan guzar, Ey pari, gar telbarab boʻlmish Navoiy darbadar, Bu durur maqsud angakim, istagay har yon seni. 2. Biror shoir gʻazaliga bogʻlangan muxammas. Bunday muxammaslar taxmis deb yuritiladi. Taxmisni shoir oʻzga shoirlar ijodidagi biror gʻazaldan taʼsirlanish natijasida yaratadi va muxammasda oʻsha gʻazaldagi fikr rivojlantiriladi, oʻz davri yoki sharoitiga moslashtiriladi. Taxmisda har bir banddagi dastlabki uch misra muxammas bogʻlovchi shoirga taalluqli boʻlsa, keyingi ikki misra gʻazal egasiga taalluqlidir. Oʻzbek adabiyoti tarixida taxmis juda ham koʻp yaratilgan. Oʻzbek sovet sheʼriyatida esa Habibiy, Charxiy, S. Abdulla, Vasfiy, Chustiy, E. Vohidov, A. Oripov, Omon Matjon, Jamol Kamol, Oydin Hojiyeva kabi shoirlar bu janrda muvaffaqiyat bilan asarlar yaratishdi., muxammas

katta pashsha

koʻk pashsha

— Muhammad Xoʻjandiy — (taxminan 1000 yilda vafot etgan) — Xoʻjandlik matematik. Arifmetika, geometriya va algebraga oid tadqiqotlari bor, jumladan $x^3 + y^3 = z^3$ shaklidagi tenglamani ratsional sonlar sohasida yechib boʻlmasligi masalasi ustida ishlagan.

Abu Nasr Forobiy (870—950) — Oʻrta Osiyolik buyuk olim, filosof, elementar matematika (asosan geometriya) sohasida tadqiqotlar olib borgan.