Қидирув

Янги давр адабиётидаги катта ҳажмли эпик асар бўлиб, унинг асосий хусусиятлари инсон ҳаётини бутун мураккаблиги билан ҳар томонлама ва тўлиқ тасвирлашдан, иштирок этувчи шахслар тақдирини акс эттирувчи кўп планли сюжетга эга бўлишдан иборатдир. Бу хусусиятлар роман жанри тараққиётининг турли босқичларида турлича намоён бўлади. Айрим манбаларда Апулейнинг «Дафнис ва Хлоя», Петронийнинг «Сатирикон», Фон Эшенбахнинг «Тристан ва Изолда» каби асарлари роман деб юритилади. Ҳақиқатан бундай асарларда романга хос муҳим белгилар мавжуд бўлса ҳам, бироқ ҳозирги маънодаги ҳақиқий роман Уйғониш даврининг охирларига келиб пайдо бўлди. Роман жанрининг шаклланиши ренессанс даврида яратилган Боккаччонинг «Де, роман

романс. Унча катта бўлмаган ва куйлаш учун ёзилган лирик шеър. Бундай шеър дастлаб роман тилларида (яъни франсуз, испан, провансал, италян, португал, румин тилларида) яратилганлиги ва латин тилидаги китобий шеърлардан фарқланиб туриши учун романс термини билан аталган. Бироқ бу термин турли мамлакатларда, турли вақтларда турлича маъноларда қўлланилган. Масалан, дастлаб Испанияда мавргарла қарши миллий курашни акс эттирувчи эпик шеърлар, инглиз шеъриятида рицарлик поемалари, Франсияда эса соф ишқий характердаги лирик қўшиқлар романс деб юритилган. Сўнгги маънода романс термини ХИХ асрнинг бошларида рус шеъриятида қўлланила бошланди. Рус поезияси ва музикасининг улуғ даҳолари романсга ижтимоий-сиёсий мотивларни киритдилар. Бу ҳол айниқса рус совет поезиясида кучайди. Романснинг шеърий тексти учун оҳангдорлик, изчил ва содда синтактик тузилиш, гапнинг банд доирасида нисбий тугаллиги каби хусусиятлар хосдир. А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтов, Ф. И. Тютчев, Н. А. Некрасов, А. А. Фет, С. А. Есенин, М. В. Исаковский каби рус шоирларининг энг яхши асарлари куйга кириб, романсга айлантирилди. Романс жанри ўзбек адабиётига хос эмас. Бироқ айрим шоирларнинг ғазаллари бастакорлар томонидан куйга солиниб, кейинчалик романсга айлантирилмоқда. Масалан, Алишер На-

термин романтика

қ. романтизм

Шатобрианнинг «Рене» ва «Атала» асарларида

М. Горкий яратган «Изергил кампир», «Лочин қўшиғи», «Қиз ва ўлим» каби асарлар революцион романтизмга асослангандир.

Жуда мураккаб ва бой ҳаётий материални, бутун бир даврни ўз ичига олган роман. Масалан, С. Айнийнинг «Қуллар» романи роман-эпопеядир., роман-эпопея

Лирик-эпик поезия жанрларидан бири бўлиб, роман (қ.) жанрига хос барча хусусиятларни ўзида мужассамлаштирган, лекин шеърий тузилишга эга бўлган катта ҳажмли асар. Шеърий романдаги шеърий тузилиш шаклий характер касб этиб қолмай, балки у жанр табиати учун зарурий шартлардан бири ҳамдир. Бинобарин, шеърий роман ҳам кўп планли сюжетга эга бўлади, катта ҳаётий воқеаларни қамраб олади, асардаги воқеалар бир-бири билан боғланган, шартланган ҳолда тараққий қилади. Бироқ яна бир муҳим томони шундаки, прозаик романдан фарқли ўлароқ, шеъ-, шеърий роман