рвшд. Демоқ
дея қол!
Қидирув
«дея» бўйича 1830 та натижа: Луғатлар
Филтр
Луғат тури
Луғат мақолалари
1721 та
Изоҳли луғат
· яна 5 та луғатда
фл. 1. Ўз фикрини оғзаки ёки ёзма равишда ифода қилмоқ, айтмоқ; сўзламоқ, гапирмоқ.
Мен сенга нима деган эдим. Бу ҳақда китобларда нима дейилган? Ўғлингиз сизга салом деди. Бедарднинг олдида дардим бор демагин. — Мақол
Ош келса, егин, Гап келса, дегин. — Мақол
Тўқлик нелар дедирмас, Очлик нелар едирмас. — Мақол
Шундай дейишингизни билувдим. — О. Ёқубов, Эр бошига иш тушса
Энг оқил мавжудот инсон деймиз-у, баъзан одамнинг арзимаган нарсага ақли етмай қолади. — Ў. Ҳошимов, Нур борки, соя бор.
2. Бирор товуш, ун чиқармоқ.
Мушук миёв деди.
Имм деган овоз эшитилди. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати
Қаердадир қизилиштон қариллади, попушак пу-пу-пуп-пишш деб қўйди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
3. Аталмоқ, номланмоқ; отга, номга эга бўлмоқ; атамоқ.
Марҳамат деган олти қиз бор экан. — С. Сиёев, Ёруғлик
Аваз Сайфий деган таниш муллаваччани топди. — С. Сиёев, Ёруғлик
Кейин Ҳикматулла деган новча йигит сўз олди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
Бари бир, тақдир деган нарса, пайти келиб, ўзини кўрсатиб қўяркан. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
Биз томонларда майна деган қуш бўлади. — С. Сиёев, Ёруғлик
4. Ҳисобламоқ, санамоқ; билмоқ, ўйламоқ.
Одами эрсанг, демагил одами. Они ким ёʻқ халқ ғамидан ғами. — Навоий, Хамса.
[Фамиддин:] Саккиз юз сўмни сиз билан биз пул демаймиз. Чиндан ҳам пул эмас. — Ойбек, Танланган асарлар
Ахир ким ҳам онасини, волидасини севмайди дейсиз! — Газетадан
5. Деб ўйламоқ, фараз, мулоҳаза қилмоқ.
Шундай ҳам деяйлик. Боринг, эртага самолёт учмайди деяйлик. — Хайр, шундай ҳам денг
Шовқин солманг, биров эшица, нима дейди! — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз
Ҳа, энди битта-яримта ўртоғиникида қогандир-да, дедик. — С. Сиёев, Ёруғлик
6. Истамоқ, хоҳламоқ.
Нима десанг, албатта муҳайё қиламан. Душман нима демай-ди, тушга нималар кирмайди. — Мақол
Ум
ажратамиз дедингиз-у, мен ёʻқ дедимми? — Ойбек, Танланган асарлар
Дастурхонга ноз-неъмат тўлсин дейман. — Гулдаста
халқ учун ишлаганларга жонимни берсам дейман. — У. Исмоилов, Сайланма
7. Танламоқ, бирор кимсага ёки нарсага тарафдор бўлмоқ, мойиллик билдирмоқ.
Ё мени де, ё уни де.
Мен сенинг тенгинг эмасман, Омоним бор, сени демасман. — Ҳ. Олимжон
Ўзингиз ёʻлинг очиқ, кета бер, мен ота-онамни дейман, деган эдингиз-ку. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
8. (шарт майли шаклида) Бирор иш-ҳаракатни бажаришга уринмоқ.
Гиламни кўтарай десам, жуда оғир экан.
Илгарилари уриб енгар эдим, энди урай десам, қочиб, томга чиқиб кетади. — А. Қаҳҳор, Айб кимда?
Кўзини очай деса, қовоқлари оғирлашиб кетгандай туюлди. — С. Зуннунова, Кўк чироқлар
9. Ҳисобга олинмоқ, истисно қилинмоқ.
Отларнинг пишқиргани, ҳашаротларнинг чириллаши билан сой сувининг майин шилдираши демаса, атроф жимжит эди. — Н. Фозилов, Дийдор
Сал чимирилган қошлари демаса, Авазнинг рафторидан бир нима англаб олиш қийин эди. — С. Сиёев, Ёруғлик
10. Равишдош шаклида қўшма гапларни боғлаш учун хизмат қилади.
Энди Аваз халқни курашга чорловчи шеърлар битар деб, умид қиламиз. — С. Сиёев, Ёруғлик
11. Буйруқ ва шарт майли шаклларида кириш сўз вазифасида келади.
Онам бечора, денг, мулла, ўзи жуда кам борар эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
Бечора капсанчилар, дейман, ер ўзларига қарашли бўлганда, шу ариқни ўша вақтда чиқаришса ҳам бўлар эди. — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
Яна, десангиз, иккита, сутлик оқ эчкилари бор. — С. Сиёев, Ёруғлик
деганда бўлганда, бўлгач, ўтгач.
Соат ўн икки деганда етиб келасан.
Бир ой деганда, ниҳоят, менбоп бир штат топилиб қолди. — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакати
13. Дегани деган Ўз фикри, мулоҳазасини қабул қилдирадиган, айтганини бўлдирадиган.
У кишининг дегани деган, ҳеч ким бас келолмайди. — А. Мухтор, Туғилиш
- Ғинг демоқ
- Лом-мим демай
- Нима дейсиз? 1. Қандай маслаҳат берасиз?, қандай фикр билдирасиз?, қандай (нима) деб ўйлайсиз? Балки ғами, ҳасрати озаяр, нима дейсиз? — Ойбек, Танланган асарларШариат ўзи ёʻл топиб беради. Ёʻлни хотинингизнинг ўзи топиб келиб, сизни опчиқиб кеца, нима дейсиз? — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Бир (ёки ҳеч) нима демай Индамай, қаршилик кўрсатмай, сўзсиз. Бунисига ҳам бир нима демайман, ҳар кимнинг гўри бошқа, менга нима. — А. Қаҳҳор, Қизлар
- .дегандай 1. Дейилгандек, дейилгани каби. Ўз уйим, ўлан тўшагим дегандай, сиз ҳам қайтиб келибсиз-да;У хўп дегандай, бош ирғитди.Нима ишинг бор эди? дегандек, унга тикилди. — С. Кароматов, Олтин қум
- .дегунча Биланоқ; ҳамоно. Келди дегунча, менга хабар бер.
- .демай ёки демасдан Суриштирмай, ҳисоблашмай. Боши-кўзи демай ураверди. Ёз демасдан, қиш демасдан ишламоқ.Қистаб кетиб боради. Кеча демайди, кундуз. — Равшан
- Кўп деганда Кўпи билан, ортиғи билан, кўп бўлса. Бу ишга кўп деганда ўн кун керак.
- Кўрдим демайди 1. Унча-мунчага тўймайди, қонмайди. Бир-икки коса овқатни кўрдим демайди;Унча-мунча оғир меҳнатни кўрдим демайдиган шу йигит ҳам толиқар эди. — А. Қаҳҳор, Олтин юлдуз
- Менга деса Мен учун бари бир, нима бўлса, бўлар. Майли, менга деса, бу йил меҳнат кунимиз бир миридан тушсин! — А. Қаҳҳор, Қўшчинор чироқлари
- Нимага (ёки нега) десангиз — Қойил,— дедим лабимни чапиллатиб, нега десангиз, шу пайт қовун егим келиб қолса бўладими? — Х. Тўхтабоев, Ширин қовунлар мамлакатиНимага десангиз, ҳар бир мусулмонга маълумки, Муҳаммад алайҳиссаломнинг қабри шарифлари бор у ерда. — Ойбек,Танланган асарлар
- Шундай денг 1. Баракалла, ана энди ўзингизга келдингиз;
- Ҳаш-паш дегунча
Ўзбекча-туркча изоҳли луғат
· яна 4 та луғатда
Da, de.ҲАМ
Изоҳли луғат
· яна 4 та луғатда
рвш. 1. 1 Бирор нарса, ҳолат, миқдорга жуда яқин, шунга яқин деса, деб айца, ҳисобласа бўладиган.
У шунча йил қоракўлчилик соҳасида ишлаб, бунақа териларни деярли кўрмаган эди. — С. Аҳмад, Юлдуз
Бўри полвон ўйлаб қараса, воҳанинг деярли барча полвонлари жам бўлибди. — Т. Мурод, Қўшиқ
Зиёфат деярли мажлисга айланиб кетди. — Мирмуҳсин, Умид
Ҳаммамиз деярли ҳар кун бир қошиқ иссиққа муҳтожмиз. — А. Қодирий, Ғирвонлик Маллавой
2. Қарийб; тахминан; яқин.
Ҳовлидаги нарсалар деярли ўзгармабди. — Ў. Ҳошимов, Қалбингга қулоқ сол
Мен эса, орамизда пайдо бўлган муҳаббатнинг охир-оқибат тугашини деярли билардим. — О. Мўминов, Хиёбондаги уч учрашув
айн. Деярли.
кам қўлл. айн. Айтайлик.
Таърифлар ичида
109 тагапир Фикрини оғзаки баён этмоқ; сўзламоқ, айтмоқ; нутқ сўзламоқ. Ўйнаб гапирсанг ҳам, ўйлаб гапир. Мақол Сафаров кулди ва эртага қилинадиган ишлар тўғрисида гап
экинчи эск. Экин экувчи, деҳқон. Баҳорнинг ҳиди ҳам кела бошлади экинчиларнинг ҳам куни туғди дея беринг. Муштум
алқа с.т. айн. Олқамоқ. тупроқ олсанг — олтин бўлсин, мартабали бўлинглар, дея алқаганлари-алқаган. Ж. Абдуллахонов, Хонадон
звукоподр. gʻinggʻing qilmoq 1) жужжать; 2) плаксиво жаловаться, ныть, хныкать; ◊ gʻing deya olmadi он не мог даже слова сказать; не мог возражать.
ишва-ноз Ноз ва ишва(лар). Тинглай, дея, хуш овозингни, Ўзинг тутдинг садаф созингни. Черта кетдим зўр ихлос билан, Қараб турдинг ишва-ноз билан. Шуҳрат
ҳайё-ҳу Ҳайё-ҳу деб (ёки дея) Этак турмушлаб, ёнбошимга бир муштлаб, ҳайё-ҳу деб, шаҳардан ташқарига қараб ёʻлга равона бўлдим. Ғ. Ғулом, Шум бола